The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования послужили растения и зерно 39 образцов чины (ICARDA) разного эколого-географического происхождения.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу объектілері ретінде экологиялық және географиялық шығу тегі әртүрлі ноғаттықтың 39 үлгісінің (ICARDA) өсімдіктері мен дәндері алынды.

Aim of work (in Russian) : Пополнение и комплексное изучение генетических ресурсов культуры чина для выделе-ния ценных источников и использования их в селекционных программах.

Aim of work (in Kazakh) : Ноғаттық дақылының құнды белгілерін анықтау және оларды селекциялық бағдарламаларда қолдану мақсатында гендік қорын толықтыру және кешенді зерттеу.

Методы исследования (на русском) : При выполнении проекта были использованы сертифицированные и апробированные в научно-исследовательских программах методики: по образцам определялись показатели всхожести по ГОСТ 12038-84. Исходя из полученных данных всхожести и определения массы 1000 зерен по ГОСТ 12042-80 рассчитывались норма высева для каждой культуры; методические указания ВИР «Коллекция мировых генетических ресурсов зерновых бобовых ВИР: пополнение, сохранение и изучение» (2018); впериод вегетации растений, осуществлялись фенологические наблюдения для определения продолжительности межфазных периодов и вегетации.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны іске асыру кезінде зерттеу бағдарламаларында сертификатталған және сыналған әдістер қолданылды: өну көрсеткіштері МЕМСТ 12038-84 бойынша үлгілер бойынша анықталды. Алынған өну деректері мен МЕМСТ 12042-80 сәйкес 1000 дәннің массасын анықтау негізінде дақылдың себу коэффициенті есептелді; «Дәнді бұршақ дақылдарының әлемдік генетикалық ресурстарының жинағы: толықтыру, сақтау және зерттеу» әдістемелік нұсқаулары ВИР (2018 ж.); өсімдіктердің вегетациялық кезеңінде фазааралық кезеңдердің ұзақтығын және вегетациялық кезеңді анықтау үшін фенологиялық бақылаулар жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведена первичная оценка продуктивности 39 образцов чины посевной (ICARDA) по основным хозяйственно-ценным признакам в полевых условиях Северного Казахстана. Наиболее скороспелые образцы: Ifla 479 (Ethiopia), Ifla 2026 (Bangladesh), Ifla 151 (Greece), Ifla 128 (Greece), Ifla 116 (Greece), Ifla 158 (Greece), Ifla 138 (Greece), Ifla 220 (Russia), Ifla 2460 (Bangladesh); образцы с наибольшим количеством бобов на растении: Ifla 2587 (Bangladesh), Ifla 160 (Germany), Ifla 2973 (Bangladesh), Ifla 142 (Greece), Ifla 240 (Afganistan), Ifla 2529 (Bangladesh); по количеству зерен с одного растения: Ifla 160 (Germany), Ifla 142 (Greece) и Ifla 2587 (Bangladesh); по массе 1000 зерен: Ifla 123 Greece, Ifla 128 (Greece), Ifla 151(Greece), Ifla 143(Greece), Ifla 2282 (Bangladesh), Ifla 2475 (Bangladesh), Ifla 479 (Ethiopia) и Ifla 1720 (Morocco); по урожайности отличились образцы: Ifla 2282 (Bangladesh) - 21,35, Ifla 2475 (Bangladesh) - 20,92, Ifla 2026 (Bangladesh) - 17,57, Ifla 2213 (Bangladesh) -17,19 и Ifla 142 (Greece) 16,76 ц/га.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Солтүстік Қазақстан жағдайында егістік ноғаттықтың 39 үлгілерінің (ICARDA) негізгі шаурашылықтық құнды белгілері бойынша өнімділігіне алғашқы бағалаулар жүргізілді. Ең ерте пісетін үлгілер: Ifla 479 (Ethiopia), Ifla 2026 (Bangladesh), Ifla 151 (Greece), Ifla 128 (Greece), Ifla 116 (Greece), Ifla 158 (Greece), Ifla 138 (Greece), Ifla 220 (Russia), Ifla 2460 (Bangladesh); өсімдіктегі бұршақтардың ең көп саны: Ifla 2587 (Bangladesh), Ifla 160 (Germany), Ifla 2973 (Bangladesh), Ifla 142 (Greece), Ifla 240 (Afganistan), Ifla 2529 (Bangladesh); бір өсімдіктегі дән саны бойынша: Ifla 160 (Germany), Ifla 142 (Greece) и Ifla 2587 (Bangladesh); 1000 дәннің салмағы бойынша Ifla 123 Greece, Ifla 128 (Greece) , Ifla 151(Greece), Ifla 143(Greece), Ifla 2282 (Bangladesh), Ifla 2475 (Bangladesh), Ifla 479 (Ethiopia) и Ifla 1720 (Morocco); өнімділік бойынша: Ifla 2282 (Bangladesh) - 21,35, Ifla 2475 (Bangladesh) - 20,92, Ifla 2026 (Bangladesh) - 17,57, Ifla 2213 (Bangladesh) -17,19 и Ifla 142 (Greece) 16,76 ц/га болатын үлгілер ең жоғары нәтижелер көрсетті.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Внедрение наиболее продуктивных сортов зернобобовых культур в современное произ-водство позволит решить задачу правильного питания, укрепления кормовой базы, по-вышения плодородия почвы, экономической и социальной устойчивости аграрного и промышленного сектора.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бұршақ дақылдарының ең өнімді сорттарын заманауи өндіріске енгізу дұрыс тамақтану, жем -шөп базасын нығайту, топырақ құнарлылығын арттыру, аграрлық және өнеркәсіптік секторлардың экономикалық және әлеуметтік тұрақтылығы мәселелерін шешуге мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) :

Level of implementation (in Kazakh) :

Efficiency (in Russian) :

Efficiency (in Kazakh) :

Field of application (in Russian) : сельское хозяйство, селекция и семеноводство сельскохозяйственных культур.

Field of application (in Kazakh) : ауыл шаруашылығы, ауыл шаруашылығы дақылдарының селекциясы мен тұқым шаруашылығы.