The object of research, development or design (in Russian) : композитные керамики, полученные методом механохимического твердофазного синтеза, стабилизированные различными компонентами с целью повышения сопротивляемости к внешним воздействиям и устойчивости к деструкции

The object of research, development or design (in Kazakh) : механохимиялық қаттыфазалық синтез әдісі арқылы алынған, сыртқы әсерлерге төзімділігін және деструкцияға тұрақтылығын арттыру мақсатында әртүрлі компоненттермен тұрақтандырылған композитті керамикалар

Aim of work (in Russian) : Цель программы согласно научно – техническому заданию №35 заключается в разработках новых технологических решений в области повышения эффективности и устойчивости топливных элементов и тепловыделяющих сборок на основе композитных оксидных и нитридных соединений, обладающих высокими показателями энергоэффективности, устойчивости к деградации и охрупчиванию, длительным сроком эксплуатации.

Aim of work (in Kazakh) : Бағдарламаның мақсаты № 35 ғылыми – техникалық тапсырмаға сәйкес энергия тиімділігінің жоғары көрсеткіштеріне, деградация және морттануға төзімділігі жоғары, сондай-ақ ұзақ пайдалану мерзіміне ие композиттік оксидті және нитридті қосылыстар негізінде отын элементтері мен жылушығарғыш жинақтардың тиімділігі мен тұрақтылығын арттыру саласында жаңа технологиялық шешімдерді әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : растровая электронная микроскопия, энергодисперсионный анализ, рентгеновская дифракция, метод индентирования и определения прочности

Методы исследования (на казахском) : растрлық электрондық микроскопиясы, энергодисперсиялық талдау, рентгендік дифракциясы, инденттеу және беріктігін анықтау әдісі.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках Подпрограммы 1 отработаны режимы получения композитных керамик на основе титаната кобальта и определена роль малых концентраций стабилизирующих допантов в механизмах фазовых трансформаций. В Подпрограмме 2 проведены исследования нанокомпозитных керамик на основе феррита цинка при варьировании соотношения компонентов. С применением РЭМ и рентгенофазового анализа установлена динамика изменений фазового состава и связанных с ними морфологических особенностей. В рамках Подпрограммы 3 отработаны режимы получения карбо-нитридных керамик методом твердофазного механохимического синтеза. Показано, что добавление высоких концентраций карбида тантала в нитрид алюминия усиливает интенсификацию помола, повышая прочностные характеристики за счёт дисперсного упрочнения при уменьшении размеров зерен. В Подпрограмме 4 детализированы процессы фазовых трансформаций в керамиках, полученных механохимическим смешиванием ZrO₂ и Nb₂O₅. Установлена взаимосвязь между изменениями фазового состава при варьировании компонент и прочностными характеристиками керамик.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1-ші Ішкі бағдарлама аясында кобальт титанаты негізіндегі композитті керамикаларды алу режимдері пысықталып, фазалық трансформациялар механизмдеріндегі тұрақтандырғыш допанттардың аз концентрацияларының рөлі анықталды. 2-ші Ішкі бағдарламада мырыш ферриті негізіндегі нанокомпозитті керамикаларды компоненттер қатынасын өзгерте отырып зерттеу жүргізілді. РЭМ және рентгенфазалық талдау әдістерін қолдану арқылы фазалық құрамның өзгеру динамикасы және онымен байланысты морфологиялық ерекшеліктер анықталды. 3-ші Ішкі бағдарлама аясында карбонитридті керамикаларды қаттыфазалық механо-химиялық синтез әдісімен алу режимдері пысықталды. Алюминий нитридіне тантал карбидінің жоғары концентрацияларын қосу дәндердің майдалануын күшейтіп, дисперстік упрочнение есебінен беріктік сипаттамаларын арттыратыны көрсетілді. 4-ші Ішкі бағдарламада ZrO₂ және Nb₂O₅ механохимиялық араластыру арқылы алынған керамикалардағы фазалық трансформация процестері нақтыланды. Компоненттерді вариациялау кезіндегі фазалық құрам өзгерістері мен керамикалардың беріктік сипаттамалары арасындағы өзара байланыс анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономический эффект программы заключается в увеличении потенциала Казахстана в области создания и эксплуатации альтернативных источников энергии, включая технологические решения в области ядерной энергетики, применение которых может сыграть одну из ключевых ролей при выборе типа атомной станции для постройки.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бағдарламаның экономикалық әсері Қазақстанның баламалы энергия көздерін құру және пайдалану саласындағы әлеуетін арттырумен айқындалады. Оның ішінде ядролық энергетика саласындағы технологиялық шешімдер де бар, олардың қолданылуы салынатын атом электр станциясының түрін таңдауда негізгі рөлдердің бірін атқара алады.

Level of implementation (in Russian) : Не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : Қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : Развитие технологических решений, направленных на повышение безопасности эксплуатации ядерных установок, а также снижение количества отработанного ядерного топлива за счет увеличения глубины выгорания топлива, способствует росту общественного доверия к атомной отрасли, а также расширяет перспективы использования альтернативных источников энергии в контексте декарбонизации и необходимости снижения выбросов парниковых газов.

Efficiency (in Kazakh) : Ядролық қондырғылардың пайдалану қауіпсіздігін арттыруға, сондай-ақ отынның жағылу тереңдігін ұлғайту есебінен пайдаланылған ядролық отын көлемін азайтуға бағытталған технологиялық шешімдерді дамыту атом саласына деген қоғамдық сенімнің артуына ықпал етеді және декарбонизация мен парниктік газдар шығарындыларын азайту қажеттілігі контекстінде баламалы энергия көздерін пайдалану перспективаларын кеңейтеді.

Field of application (in Russian) : Перспективы для их дальнейшего применения в случае удовлетворения всем предъявляемым требованиям в качестве конструкционных материалов используемых в альтернативной – водородной и ядерной энергетике.

Field of application (in Kazakh) : Альтернативті – сутекті және ядролық энергетикада қолданылатын конструкциялық материалдарға қойылатын барлық талаптарға сай келген жағдайда, оларды одан әрі қолданудың болашағы.