The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются образцы поликристаллического вольфрама (W), подвергнутые радиационному повреждению тяжелыми ионами и воздействию гелиевой плазмы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны ауыр иондардың радиациялық зақымдануына және гелий плазмасының әсеріне ұшыраған поликристалды вольфрам (W) үлгілері болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Исследование кинетики зарождения блистеров и формирование пузырьков в радиационно-поврежденном вольфраме при воздействии гелиевой плазмы в зависимости от степени радиационного повреждения, индуцированных тяжелыми ионами.

Aim of work (in Kazakh) : Ауыр иондардан туындаған радиациялық зақымдану дәрежесіне байланысты гелий плазмасына ұшыраған кезде блистердің пайда болу кинетикасын және радиациялық зақымдалған вольфрамда көбіктердің пайда болуын зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Для выполнения работы использовался комплекс экспериментальных и расчётных методов: Методы подготовки образцов: Механическое шлифование и полировка (SiC-абразивы, алмазные суспензии). Электролитическая полировка для получения безрисочной поверхности. Очистка в ультразвуковой ванне. Эксперименты по плазменному воздействию. Гелиевое плазменное облучение выполнялось на линейной плазменной установке, моделирующей условия диверторной зоны токамака. Эксперименты по ионному облучению. Облучение Ar⁶⁺ (30 МэВ) и Fe¹⁰⁺ (85 МэВ) осуществлялось на ускорителе ДЦ-60 для получения образцов с различной степенью радиационного повреждения. Расчётные методы

Методы исследования (на казахском) : Жұмысты орындау үшін кешенді эксперименттік және есептік әдістер қолданылды: Үлгілерді дайындау әдістері: Механикалық ажарлау және жылтырату (SiC абразивтері, алмазды суспензиялар). Сызатсыз тегіс бет алу үшін электролиттік жылтырату жүргізілді. Үлгілер ультрадыбыстық ваннада тазартылды. Плазмалық әсер ету эксперименттері: Гелий плазмасымен сәулелендіру токамактың диверторлық аймағының шарттарын модельдейтін сызықтық плазмалық қондырғыда жүзеге асырылды. Иондық сәулелендіру эксперименттері: Радиациялық зақымдану дәрежесі әртүрлі үлгілер алу үшін Ar⁶⁺ (30 МэВ) және Fe¹⁰⁺ (85 МэВ) иондарымен сәулелендіру ДЦ-60 үдеткішінде жүргізілді. Есептік әдістер.

Obtained results and novelty (in Russian) : Входе исследования установлены закономерности изменения микроструктуры вольфрама при воздействии гелиевой плазмы: повышение температуры мишени приводит к активному формированию пузырей, пористых зон и волокнистых структур. Выявлены температурно-зависимых механизмов формирования пузырей, пористых и волокнистых структур вольфрама под воздействием гелиевой плазмы. Расчётные работы позволили определить оптимальные параметры ионного облучения, обеспечивающие контролируемое формирование дефектов без разрушения материала.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу барысында гелий плазмасының әсерінен вольфрам микроструктурасының өзгеру заңдылықтары анықталды: мишень температурасының жоғарылауы көпіршіктердің, кеуекті аймақтардың және талшықты құрылымдардың белсенді түзілуіне алып келеді. Гелий плазмасы әсер еткен кезде вольфрамда көпіршіктердің, кеуектіліктің және талшықты морфологияның пайда болуына жауап беретін температураға тәуелді механизмдер анықталды. Есептік жұмыстар материалдың бұзылуына жол бермей, ақаулардың бақыланатын түрде түзілуін қамтамасыз ететін ауыр иондармен сәулелендірудің оңтайлы параметрлерін айқындауға мүмкіндік берді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Воздействие гелиевой плазмы на вольфрам было экспериментально смоделировано с использованием линейной плазменной установки, имитирующей условия взаимодействия пристеночной плазмы с дивертором токамака.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Гелий плазмасының вольфрамға әсері токамактың дивертор аймағындағы қабырғалық плазманың әрекетін модельдейтін сызықтық плазмалық қондырғыны пайдалану арқылы эксперименттік түрде зерттелді.

Level of implementation (in Russian) :

Level of implementation (in Kazakh) :

Efficiency (in Russian) :

Efficiency (in Kazakh) :

Field of application (in Russian) : Термоядерная энергетика – при разработке и обосновании материалов первой стенки и диверторных плит Радиационное материаловедение – для прогнозирования деградации конструкционных материалов под действием потоков ионов, нейтронов и гелиевой плазмы, моделирования радиационных повреждений и оценки их влияния на структуру и свойства металлов. Плазменно-поверхностные взаимодействия – при совершенствовании технологий плазменных испытаний и разработке методик оценки эрозионной стойкости и газонакопления в материалах. Научно-образовательная сфера – для подготовки специалистов и развития научных школ в области физики плазмы, материаловедения и ядерных технологий, а также внедрения результатов в учебные программы и лабораторные практикумы.

Field of application (in Kazakh) : Термоядерлік энергетика – алғашқы қабырға мен диверторлық плиталардың материалдарын әзірлеу және олардың қолданылуын ғылыми тұрғыда негіздеу барысында маңызды бағыт болып табылады. Радиациялық материалтану – иондар, нейтрондар және гелий плазмасы ағындарының әсерінен конструкциялық материалдардың деградациясын болжау, радиациялық зақымдану механизмдерін модельдеу және олардың металдардың құрылымы мен қасиеттеріне ықпалын бағалау үшін қолданылады. Плазма–беткей өзара әрекеттесуі – плазмалық сынақ технологияларын жетілдіру, сондай-ақ материалдардың эрозиялық төзімділігі мен газ жинақталуын бағалау әдістемелерін әзірлеу бағытында ерекше мәнге ие. Ғылыми-білім беру саласы – плазма физикасы, материалтану және ядролық технологиялар бойынша мамандарды даярлау, ғылыми мектептерді дамыту және алынған нәтижелерді оқу бағдарламалары мен зертханалық практикаларға енгізу үшін қажет.