The object of research, development or design (in Russian) : подземные воды, отобранные из существующих скважин, расположенных рядом с промышленными предприятиями, и воды, взятые из источников питьевой воды

The object of research, development or design (in Kazakh) : өнеркәсіптік кәсіпорындарға жақын орналасқан жер үсті және жерасты сулары мен ауыз су көздері

Aim of work (in Russian) : Разработать рекомендации по снижению влияния деятельности промышленных предприятий на водные объекты на основании результатов оценки качества подземных и поверхностных вод на территории города Усть-Каменогорска.

Aim of work (in Kazakh) : Өскемен қаласы аумағындағы жер асты және жер үсті суларының сапасын бағалау нәтижесінде су объектілеріне өнеркәсіптік кәсіпорындар қызметінің әсерін азайту бойынша ұсыныстарды әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Проект изучает влияние тяжёлых металлов на поверхностные и подземные воды Усть-Каменогорска. Гипотеза — использование стабильных изотопов для анализа источников загрязнения. Сбор проб проводится из скважин рядом с промышленными предприятиями, из источников питьевой воды и открытых водоёмов, с применением герметичных контейнеров. Анализ ведётся масс-спектрометрией ICP-MS для тяжёлых металлов и лазерным спектрометром LGR-912008 для стабильных изотопов H и O (точность до 3% и 0,5–0,1%). Научная новизна — комплексный подход, объединяющий классические гидрологические методы и изотопные исследования, позволяющий выявлять источники загрязнения и прогнозировать их влияние на экосистему. Исследование проводится в три этапа: полевой, лабораторный и камеральный. Работа ведётся в аккредитованных лабораториях с постоянным контролем качества, соблюдением научной этики и использованием квалифицированного кадрового резерва. Результаты имеют научно-техническую, социальную и экономическую значимость, обеспечивая комплексную оценку и снижение воздействия тяжёлых металлов на воды.

Методы исследования (на казахском) : Жоба Өскемен қаласының жерүсті және жер асты суларына ауыр металдардың әсерін зерттейді. Гипотеза – тұрақты изотоптарды қолдану арқылы су объектілерін ластайтын көздерді анықтау. Сынамалар өнеркәсіптік кәсіпорындарға жақын ұңғымалардан, ауыз су көздерінен және ашық су қоймаларынан, герметикалық контейнерлерде тасымалдау кезінде құрамын сақтау үшін. Сынамалар ICP-MS масс-спектрометрімен ауыр металдар, LGR-912008 лазерлік спектрометрімен H және O тұрақты изотоптары бойынша зерттеледі (дәлдігі 3% және 0,5–0,1%). Ғылыми жаңашылдық – классикалық гидрология әдістері мен изотоптық талдауды біріктіретін кешенді тәсіл, ластану көздерін анықтап, экожүйеге әсерін болжауға мүмкіндік береді. Зерттеу үш кезеңде жүргізіледі: далалық, зертханалық және камералық. Жұмыс аккредиттелген лабораторияларда сапаны бақылау және ғылыми этиканы сақтау арқылы жүргізіледі. Нәтижелер ғылыми-техникалық, әлеуметтік және экономикалық маңызы бар, ауыр металдардың суға әсерін кешенді бағалауға мүмкіндік береді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках проекта проведён аналитический этап для предварительного определения зон возможного загрязнения с использованием научной литературы и архивных данных. Определены оптимальные точки для отбора проб воды, результаты представлены на международной конференции, что подтвердило научную значимость этапа. Из-за позднего финансирования и окончания полевого сезона геофизические исследования, бурение скважин и отбор проб не выполнены, однако проведены организационные мероприятия: уточнены технические требования, определены ресурсы, полевые работы перенесены на весну следующего года для качественного выполнения. По второй задаче проведена подготовка: рабочая поездка в Институт радиационной безопасности и экологии НЯЦ РК для ознакомления с изотопным оборудованием и составления плана лабораторных работ, закуплены расходные материалы для спектрометрических измерений. Научная новизна заключается в комплексном подходе, объединяющем аналитическую подготовку, геофизические и гидрогеологические методы с последующим изотопным анализом, что позволяет точнее выявлять источники загрязнения и повышает экологическую безопасность региона.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жоба аясында ықтимал ластану аймақтарын алдын ала анықтау үшін ғылыми әдебиеттер мен мұрағат деректеріне аналитикалық талдау жүргізілді. Су сынамаларын алу үшін оңтайлы нүктелер анықталып, нәтижелер халықаралық конференцияда ұсынылып, ғылыми маңыздылығы расталды. Қаржыландырудың кешігуі мен далалық маусымның аяқталуына байланысты геофизикалық зерттеулер, ұңғыма бұрғылау және сынама алу орындалмады, бірақ келесі кезеңге дайындық шаралары жүргізілді: техникалық талаптар нақтыланып, ресурстар анықталып, далалық жұмыстар келесі жылдың көктеміне ауыстырылды. Екінші тапсырма бойынша дайындық жұмыстары атқарылды: Курчатовтағы ҚР ҰЯО Радиациялық қауіпсіздік және экология институтына іс-сапар жасалып, изотоптық жабдықтармен танысу және зертханалық жұмыс жоспарын құру жүзеге асырылды, спектрометрлік өлшеулерге арналған шығын материалдары сатып алынды. Ғылыми жаңашылдық – аналитикалық, геофизикалық және гидрогеологиялық әдістерді изотоптық талдауымен біріктіретін кешенді тәсіл, ластану көздерін дәлірек анықтап, өңірдің экологиялық қауіпсіздігін арттыруға мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : 1. Конструктивные показатели (или физико-технические характеристики проекта): Объекты исследования: подземные и поверхностные воды, открытые водоёмы, скважины возле промышленных предприятий. Методы отбора проб: герметичные контейнеры для предотвращения изменения состава воды. Оборудование: Масс-спектрометр с индуктивно связанной плазмой (ICP-MS, Agilent 7500) для определения тяжёлых металлов; Лазерный спектрометр LGR-912008 для анализа стабильных изотопов (²H, ¹⁸O). Полевой этап: бурение скважин, геофизические исследования, отбор проб воды. Лабораторный этап: спектрометрический анализ и изотопный анализ. 2. Технико-экономические показатели: Сроки выполнения: полевой этап – весна следующего года, лабораторный этап – в течение сезона; Объём проб: определённое количество проб воды из стратегически важных точек; Точность измерений: ICP-MS – до 3% для тяжёлых металлов; LGR-912008 – 0,5% для ²H и 0,1% для ¹⁸O; Стоимость проекта / расходные материалы: закупка расходных материалов для спектрометрических измерений; Используемые ресурсы: аккредитованные лаборатории, полевое оборудование, транспорт для доставки проб; Социально-экономическое значение: разработка рекомендаций для снижения воздействия промышленных предприятий на водные объекты, повышение экологической безопасности региона.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 1. Конструкциялық көрсеткіштер (немесе жоба объектілерінің физикалық-техникалық сипаттамалары): Зерттеу объектілері: жер асты және жер үсті сулары, ашық су қоймалары, өнеркәсіптік кәсіпорындарға жақын орналасқан ұңғымалар. Сынама алу әдістері: құрамының өзгеруін болдырмау үшін герметикалық контейнерлерді пайдалану. Жабдықтар: Ауыр металдарды анықтау үшін индуктивті байланысқан плазмасы бар масс-спектрометр (ICP-MS, Agilent 7500); Тұрақты изотоптарды (²H, ¹⁸O) талдау үшін лазерлік спектрометр LGR-912008. Далалық кезең: ұңғыма бұрғылау, геофизикалық зерттеулер, су сынамаларын алу. Зертханалық кезең: спектрометрлік және изотоптық талдау. 2. Техникалық-экономикалық көрсеткіштер: Жобаны орындау мерзімі: далалық жұмыстар – келесі жылдың көктемі, зертханалық жұмыстар – маусым ішінде; Сынамалар көлемі: стратегиялық маңызды нүктелерден алынған су сынамалары; Өлшеу дәлдігі: ICP-MS – ауыр металдар үшін 3%-ға дейін; LGR-912008 – ²H үшін 0,5%, ¹⁸O үшін 0,1%; Жобаның құны / шығын материалдары: спектрометрлік өлшеулерге арналған шығын материалдарын сатып алу; Қолданылған ресурстар: аккредиттелген зертханалар, далалық жабдықтар, сынамаларды тасымалдауға арналған көлік; Әлеуметтік-экономикалық маңызы: өнеркәсіптік кәсіпорындардың су объектілеріне әсерін азайту бойынша ұсыныстар әзірлеу, өңірдің экологиялық қауіпсіздігін арттыру.

Level of implementation (in Russian) : Опубликована статья в сборнике трудов международной научно-практической конференции «Современные проблемы в области гидрогеологии, инженерной геологии и геоэкологии и пути их решения» (г. Ташкент, 20-21 ноября 2025 г.)

Level of implementation (in Kazakh) : «Гидрогеология, инженерлік геология және геоэкология саласындағы қазіргі проблемалар және оларды шешу жолдары» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференцияның еңбектер жинағында мақала жарияланды (Ташкент қаласы, 2025 жылғы 20-21 қараша).

Efficiency (in Russian) : Метод изотопной гидрологии является экономически эффективным методом исследования водных объектов, обладающим высокой точностью. Он может быть использован для оценки уязвимости подземных вод, а также для изучения условий формирования загрязнения вод, что делает его ценным инструментом.

Efficiency (in Kazakh) : Изотоптық гидрология әдісі – су объектілерін зерттеудің экономикалық тиімді әрі дәлдігі жоғары әдісі. Ол жер асты суларының осалдық деңгейін бағалауға, сондай-ақ судың ластану қалыптасу жағдайларын зерттеуге қолданыла алады, бұл оны бағалы құралға айналдырады.

Field of application (in Russian) : Результаты исследования предназначены для использования научным сообществом, государственными структурами и политиками при разработке природоохранных стратегий, а также широкой общественностью для повышения экологической осведомлённости и понимания воздействия промышленных факторов на качество подземных и поверхностных вод.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ғылыми қауымдастықтың, мемлекеттік органдар мен саясаткерлердің табиғатты қорғау стратегияларын әзірлеуде пайдалануына, сондай-ақ жер асты және жер үсті суларының сапасына өнеркәсіптік факторлардың әсерін түсіну және экологиялық сауаттылықты арттыру мақсатында кең қоғамдастыққа арналған.