The object of research, development or design (in Russian) : Растительный материал, включая семена и саженцы субтропических растений

The object of research, development or design (in Kazakh) : Өсімдік материалы, оның ішінде субтропикалық өсімдіктердің тұқымдары мен көшеттері

Aim of work (in Russian) : Разработка научно-практических основ создания генофонда засухоустойчивых и теплолюбивых субтропических древесных растений для аридного климата Мангистау включает идентификацию популяций природных видов и формирование экспериментальных коллекций живых растений, семенного и гербарного материала.

Aim of work (in Kazakh) : Маңғыстаудың құрғақ климаттық жағдайларына бейімделген, құрғақшылыққа төзімді және жылусүйгіш субтропикалық ағаш өсімдіктерінің генофондын қалыптастырудың ғылыми-тәжірибелік негіздерін әзірлеу табиғи түрлер популяцияларын анықтауды, сондай-ақ тірі өсімдіктердің, тұқымдық және гербарийлік материалдардың тәжірибелік коллекцияларын қалыптастыруды қамтиды.

Методы исследования (на русском) : Методология проекта включает в себя комплексный подход, объединяющий молекулярные, физиологические и экологические исследования для изучения адаптационных механизмов засухоустойчивых растений в аридных условиях Мангистау.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның әдіснамасы Маңғыстаудың аридті жағдайларындағы құрғақшылыққа төзімді өсімдіктердің бейімделу механизмдерін зерттеу үшін молекулалық, физиологиялық және экологиялық зерттеулерді біріктіретін кешенді тәсілді қамтиды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведён анализ данных дистанционного зондирования Земли с целью выявления природных популяций засухоустойчивых субтропических древесных растений на территории во флоре Мангистау в Западном Казахстане. По итогам анализа были выделены и отобраны для дальнейших исследований следующие виды природной флоры: Crataegus ambigua C.A. Mey., Elaeagnus angustifolia L., Malacocarpus crithmifolius (Retz.) Fisch., Morus alba L. По результатам полевых и камеральных работ отмечено 28 географических точек произрастания популяций указанных видов. Сформирован перечень перспективных засухоустойчивых субтропических видов, встречающихся в природной флоре Казахстана и представленных в интродукционных центрах субтропических регионов стран СНГ. Начаты экспериментальные работы по мобилизации семенного и генетического материала для изучения особенностей роста и развития растений ex situ в условиях Мангистау.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстанның Батысындағы Маңғыстау флорасы аумағында құрғақшылыққа төзімді субтропикалық ағаш өсімдіктерінің табиғи популяцияларын анықтау мақсатында Жерді қашықтықтан зондтау деректеріне талдау жүргізілді. Анализ нәтижесінде келесі табиғи флора түрлері іріктеліп, әрі қарайғы зерттеулер үшін таңдалды: Crataegus ambigua C.A. Mey., Elaeagnus angustifolia L., Malacocarpus crithmifolius (Retz.) Fisch., Morus alba L. Далалық және камералдық зерттеулердің нәтижесінде аталған түрлер популяцияларының 28 географиялық орны анықталды. Қазақстанның табиғи флорасында кездесетін және ТМД елдерінің субтропикалық өңірлеріндегі интродукциялық орталықтарда ұсынылған перспективалы, құрғақшылыққа төзімді субтропикалық түрлер тізімі қалыптастырылды. Маңғыстау жағдайында ex situ өсімдіктердің өсіп-даму ерекшеліктерін зерттеу мақсатында тұқымдық және генетикалық материалдарды мобилизациялау бойынша эксперименттік жұмыстар басталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Определение местонахождения природных популяций теплолюбивых, засухоустойчивых субтропических растений в Мангистау. Показатель: Завершён анализ спутниковых снимков MODIS и полевых исследований. Результат: Определены ключевые популяции и подготовлены карты для формирования коллекции генофонда. Создание живых коллекций растений ex situ. Показатель: ≥100 образцов. Результат: Сформированы коллекции субтропических растений для оценки адаптивных признаков. Идентификация морфолого-анатомических и физиологических характеристик. Показатель: ≥50 образцов. Результат: Выявлены механизмы засухоустойчивости для рекомендаций по интродукции. Изучение химического состава. Показатель: Белок, органические кислоты, клетчатка. Результат: Оценена питательная ценность и засухоустойчивость. Разработка географических карт. Показатель: ≥5 тематических карт (QGIS, NDVI). Результат: Визуализация распространения видов и их экологических предпочтений. Молекулярно-генетические исследования. Показатель: Полиморфизм ≥50 образцов. Результат: Определена генетическая структура популяций. Разработка агротехнических методов ex situ. Показатель: Протоколы для ≥25 таксонов. Результат: Оценка интродукционной ценности и перспективности. Анализ рисков и рекомендации по управлению ресурсами. Результат: Подготовлен отчёт с мерами по сохранению биоразнообразия. Публикации: ≥2 статьи в WoS (Q1–Q2) и ≥2 в изданиях, рекомендованных КОКНВО, включая одну multidisciplinary.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Маңғыстауда жылусүйгіш, құрғақшылыққа төзімді субтропикалық өсімдіктердің табиғи популяцияларын анықтау. Көрсеткіш: MODIS спутниктік деректері мен полевое зерттеулер аяқталды. Нәтиже: Негізгі популяциялар анықталып, генофонд коллекциясын қалыптастыру үшін таралу карталары дайындалды. Ex situ тірі коллекциялар құру. Көрсеткіш: ≥100 үлгі. Нәтиже: Субтропикалық өсімдіктер коллекциясы жиналып, бейімделу белгілерін бағалау басталды. Морфолого-анатомиялық және физиологиялық сипаттамаларды анықтау. Көрсеткіш: ≥50 үлгі. Нәтиже: Құрғақшылыққа төзімділік механизмдері айқындалып, интродукцияға ұсыныстар әзірленді. Химиялық құрамды зерттеу. Көрсеткіш: Ақуыз, органикалық қышқылдар, талшық. Нәтиже: Тағамдық құндылығы және төзімділік әлеуеті бағаланды. Географиялық карталар әзірлеу. Көрсеткіш: QGIS/NDVI бойынша ≥5 карта. Нәтиже: Таралуы және экологиялық талаптары визуализацияланды. Молекулалық-генетикалық талдау. Көрсеткіш: ≥50 үлгі полиморфизмі. Нәтиже: Популяциялардың генетикалық құрылымы анықталды. Ex situ агротехникалық әдістер әзірлеу. Көрсеткіш: ≥25 таксонға протоколдар. Нәтиже: Интродукциялық құндылығы мен перспективалылығы бағаланды. Тәуекелдерді талдау және ресурстарды басқару. Нәтиже: Биоалуантүрлілікті сақтау бойынша ұсыныстар әзірленді. Публикациялар: WoS (Q1–Q2) базасында ≥2 және КОКНВО ұсынымындағы ≥2 мақала, оның бірі multidisciplinary.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Реализация проекта будет способствовать улучшению экологической и социально-экономической ситуации в Казахстане, обеспечивая создание устойчивых зеленых насаждений, снижение риска деградации земель и повышение продуктивности агроэкосистем. В долгосрочной перспективе результаты проекта позволят уменьшить затраты на озеленение и повысить экосистемную устойчивость к климатическим изменениям, что положительно скажется на устойчивом развитии и социально-экономическом росте региона.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаны іске асыру Қазақстандағы экологиялық және әлеуметтік-экономикалық жағдайды жақсартуға ықпал етеді, орнықты жасыл екпелерді құруды, жердің деградациясы қаупін төмендетуді және агроэкожүйелердің өнімділігін арттыруды қамтамасыз етеді. Ұзақ мерзімді перспективада жобаның нәтижелері көгалдандыруға жұмсалатын шығындарды азайтуға және экожүйенің климаттық өзгерістерге төзімділігін арттыруға мүмкіндік беріп, өңірдің тұрақты дамуы мен әлеуметтік-экономикалық өсуіне оң әсерін тигізеді.

Field of application (in Russian) : Разработанные в ходе проекта рекомендации по культивированию засухоустойчивых субтропических видов растений смогут найти широкое применение в озеленении городских и сельских территорий, а также в восстановлении деградированных земель. Растительный материал, включая семена и саженцы, будет применен для разработки коммерчески ценных фитопродуктов, таких как биологически активные добавки и фитопрепараты, на основе вторичных метаболитов растений. Древесные ксерофиты найдут применение в озеленении городов, парков и зон рекультивации, нуждающихся в устойчивых к засухе и высоким температурам растениях, что повысит экологическую устойчивость ландшафтов.

Field of application (in Kazakh) : Жоба аясында әзірленген құрғақшылыққа төзімді субтропикалық өсімдік түрлерін өсіру жөніндегі ұсынымдар қала және ауылдық аумақтарды көгалдандыруда, сондай-ақ деградацияланған жерлерді қалпына келтіруде кеңінен қолданылуы мүмкін. Өсімдік материалы, оның ішінде тұқымдар мен көшеттер, өсімдіктердің екіншілік метаболиттері негізінде биологиялық белсенді қоспалар мен фитопрепараттар сияқты коммерциялық құндылығы жоғары фитопродуктілерді әзірлеу үшін пайдаланылатын болады. Ағашты ксерофиттер құрғақшылық пен жоғары температураға төзімді өсімдіктер қажет етілетін қалаларды, саябақтарды және рекультивация аймақтарын көгалдандыруда қолданылып, ландшафттардың экологиялық тұрақтылығын арттырады.