The object of research, development or design (in Russian) : Объекты исследования: работающие шахтеры и пациенты с ХОБЛ. Работающие здоровые шахтеры отобранные по результатам периодического медицинского осмотра согласно критериям включения, имеющие предикторы функциональных нарушений органов дыхания; пациенты с диагностированной ХОБЛ.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу субъектілері:жұмыс істейтін кеншілер және ӨСОА бар науқастар. Тыныс алу органдарының функционалдық бұзылыстарының болжаушылары бар, қосу критерийлеріне сәйкес мерзімді медициналық тексеру нәтижелері бойынша іріктелген жұмыс істейтін дені сау кеншілер ; ӨСОА диагнозы қойылған пациенттер.

Aim of work (in Russian) : Разработка новых подходов к профилактике и реабилитации профессиональных заболеваний бронхолегочной системы (ППЗ) на основе изучения на этапах формирования и прогрессирования патологического процесса.

Aim of work (in Kazakh) : Патологиялық процестің қалыптасу және үдеу кезеңдерін зерттеу негізінде кәсіптік бронх-өкпе жүйенің шаң ауруларының (ӨША) профилактикасы мен реабилитациясының жаңа тәсілдерін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : гигиенические, социологические, психофизиологические, клинические, биохимические, иммунологические, генетические, статистические

Методы исследования (на казахском) : гигиеналық, әлеуметтанулық, психофизиологиялық, клиникалық, биохимиялық, иммунологиялық, генетикалық, статистикалық

Obtained results and novelty (in Russian) : Воздействие неблагоприятных условий производственной среды шахтеров угольщиков приводит к изменениям показателей функции внешнего дыхания, отражающих поражение мелких дыхательных путей. У условно здоровых шахтеров со стажеи более 8 лет отмечены повышение (CD3⁻CD56⁺) и тенденция к росту уровней IgA и IgE, как ранних предикторов формирования профессиональной патологии органов дыхания. В качестве предикторов вероятности развития фибротических процессов в результате воздействия угольной пыли определены показатели оксидативного стресса, MMP‑7, IL-10, IL-6. Изучен мультифакторный характер генетической предрасположенности, включающей гены воспалительного ответа (TNF, IL6, IL1A, NLRP3), антиоксидантной защиты (SOD2, GSTM1, GSTT1, OGG1), регуляции апоптоза (CASP8), ремоделирования внеклеточного матрикса (MMP1, MMP9, MMP12), репарации ДНК (ATM), а также гены никотинового рецептора и эпителиального гомеостаза (CHRNA3/5, FAM13A).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Көмір шахтерлерінде қолайсыз жұмыс жағдайларына ұшырау тыныс алу функциясының параметрлерінің өзгеруіне әкеледі, бұл ұсақ тыныс алу жолдарының зақымдануын көрсетеді. 8 жылдан астам тәжірибесі бар салыстырмалы түрде сау шахтерлерде IgA және IgE деңгейлерінің жоғарылауы (CD3⁻CD56⁺) және жоғарылау үрдісі байқалды, бұл кәсіби тыныс алу жолдарының ауруларының ерте болжаушылары болып табылады. Тотығу стрессінің параметрлері, MMP-7, IL-10 және IL-6 көмір шаңының әсерінен фиброзды процестердің даму ықтималдығының болжаушылары ретінде анықталды. Генетикалық бейімділіктің көп факторлы сипаты зерттелді, оның ішінде қабыну реакциясына (TNF, IL6, IL1A, NLRP3), антиоксиданттық қорғанысқа (SOD2, GSTM1, GSTT1, OGG1), апоптозды реттеуге (CASP8), жасушадан тыс матрицаның қайта құрылуына (MMP1, MMP9, MMP12), ДНҚ-ны қалпына келтіруге (ATM), сондай-ақ никотинді рецептор мен эпителий гомеостазының гендеріне (CHRNA3/5, FAM13A) қатысатын гендер зерттелді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты исследования создают основу для дальнейшего развития научно-методического обеспечения профилактических мероприятий и санаторно-курортного лечения у работников имеющих предикторы развития ППЗ, с использованием антиоксидантов, включая фитосборы с антиоксидантной и цитопротекторной активностью, физио- климатотерапии.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері антиоксиданттарды, соның ішінде антиоксидантты және цитопротекторлық белсенділігі бар шөп тұнбаларын, физиотерапия мен климатотерапияны қолдана отырып, шаңмен байланысты кәсіби аурулар дамуының болжамды факторлары бар қызметкерлер үшін алдын алу шаралары мен курорттық емдеуді ғылыми-әдістемелік қолдауды одан әрі дамытуға негіз болады. 

Level of implementation (in Russian) : Разработанные методы прошли апробацию в клинических условиях

Level of implementation (in Kazakh) : Әзірленген әдістер клиникалық жағдайларда сынақтан өтті.

Efficiency (in Russian) : Проведенная легочная реабилитация в условиях стационара и в условиях санатория (с использованием концентрата полифенолов и фиточая) в течении 14 дней способствовала улучшению клинико-функционального состояния у 80% шахтеров с ХОБЛ, повышению их резервных и адаптивных возможностей организма пациентов, что определит социальный и экономический эффект данного проекта.

Efficiency (in Kazakh) : Аурухана мен санаторий жағдайында 14 күн бойы жүргізілген өкпе реабилитациясы (полифенол концентраты мен шөп шайын қолдану арқылы) ӨСОА-мен ауыратын кеншілердің 80%-ының клиникалық және функционалдық жағдайын жақсартуға, олардың резервтік және бейімделу қабілеттерін арттыруға ықпал етті, бұл осы жобаның әлеуметтік және экономикалық әсерін анықтайды.

Field of application (in Russian) : медицинские организации; население, работающее в контакте с производственной пылью; промышленные предприятия; организации науки.

Field of application (in Kazakh) : медициналық ұйымдар; өндірістік шаңмен байланыста зиянды жағдайларда жұмыс істейтін халық; өнеркәсіптік кәсіпорындар; денсаулық сақтау саласындағы ғылым ұйымдары.