The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследований являются питание населения Республики Казахстан, химический состав продуктов, нормативно-регуляторная база в области школьного и лечебного питания, образовательные программы в сфере нутрициологии и здорового питания.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандары ретінде Қазақстан Республикасы халқының тамақтануы, тағам өнімдерінің химиялық құрамы, мектеп және емдік тамақтану саласындағы нормативтік-реттеушілік база, нутрициология және салауатты тамақтану бойынша білім беру бағдарламалары қарастырылады.

Aim of work (in Russian) : Провести научное обоснование национальной политики здорового питания и продовольственной безопасности на основе комплексного изучения пищевой ценности продуктов и блюд, распространенных на рынке Казахстана и оценки характера питания различных половозрастных групп населения, включая детей и подростков, создание на этой базе знаний инновационных продуктов с национальным содержанием на пробиотической и цельнозерновой основе, а также цифрового приложения по здоровому питанию, использующего искусственный интеллект.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстан нарығындағы өнімдер мен тағамдардың тағамдық құндылығын кешенді зерттеу және халықтың әртүрлі жыныстық-жас топтарының, соның ішінде балалар мен жасөспірімдердің тамақтану ерекшеліктерін бағалау негізінде ұлттық тамақтану саясаты мен азық-түлік қауіпсіздігін ғылыми тұрғыдан негіздеу. Осы зерттеулердің нәтижесінде пробиотикалық және толық дәнді негіздегі ұлттық құрамдас инновациялық өнімдер мен жасанды интеллект қолданатын цифрлық қосымшаны әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : В работе использован комплекс методов для изучения химического состава продуктов питания, включая хроматографические, спектрометрические, титриметрические и расчетные методы для определения пищевой и биологической ценности продуктов. Для изучения питания населения использовоаны стандартизированные опросники по питанию для анализа рациона, антропометрические измерения и лабораторные показатели статуса микронутриентов. Дополнительно применены инструменты искусственного интеллекта и алгоритмы машинного обучения для автоматизации анализа данных, персонализации меню, формирования технологических карт.

Методы исследования (на казахском) : Жұмыста тағам өнімдерінің химиялық құрамын зерттеу үшін олардың тағамдық және биологиялық құндылығын анықтауға арналған хроматографиялық, спектрометриялық, титриметриялық және есептік әдістерді қамтитын кешенді тәсілдер қолданылды. Халықтың тамақтануын зерттеу мақсатында рационды бағалау үшін стандартталған тағамдану сауалнамалары, антропометриялық өлшеулер және микронутриенттер статусының зертханалық көрсеткіштері пайдаланылды. Сонымен қатар деректерді талдауды автоматтандыру, мәзірді жекелендіру және технологиялық карталарды қалыптастыру үшін жасанды интеллект құралдары мен машиналық оқыту алгоритмдері қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе исследования разработан протокол для изучения питания и микронутриентного статуса детей до 5 лет, школьников 7–17 лет и женщин 18–49 лет; адаптированы международные инструменты оценки питания (24-часовое воспроизведение рациона, DQQ), разработаны обучающие модули и СОПы; проведены лабораторные исследования широкого спектра продуктов питания, включая национальные продукты, с определением макро- и микроэлементов, жирных кислот и витаминного профиля; изучены медиа- и цифровые предпочтения детей и молодежи для разработки точечных коммуникационных стратегий; выполнено сравнение международных стандартов школьного, дошкольного и клинического питания; разработана модель образовательных программ и повышения квалификации по нутрициологии для специалистов разных профилей. Новизна работы заключается в первом комплексном исследовании пищевой и биологической ценности широко употребляемых и национальных продуктов Казахстана с последующим созданием Национального справочника химического состава, разработке Национальной политики по питанию и продовольственной безопасности, включая стандарты клинического питания, а также создании цифрового приложения с элементами искусственного интеллекта для анализа рационов и автоматизации технологических процессов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу барысында 5 жасқа дейінгі балалардың, 7–17 жас аралығындағы мектеп оқушыларының және 18–49 жастағы әйелдердің тамақтануы мен микронутриенттік статусын зерттеу протоколы әзірленді; тамақтануды бағалаудың халықаралық құралдары (24 сағаттық рационды қайта еске алу, DQQ) бейімделді, оқу модульдері мен стандартты операциялық процедуралар (СОП) әзірленді; макро- және микронутриенттер, май қышқылдары және витаминдік құрамды анықтау үшін Қазақстанның ұлттық өнімдерін қоса алғанда, кең спектрлі тағам өнімдеріне зертханалық зерттеулер жүргізілді; балалар мен жастардың медиа және цифрлық артықшылықтары зерттеліп, сау тамақтану дағдыларын қалыптастыруға бағытталған мақсатты коммуникациялық стратегиялар әзірленді; мектеп, балабақша және клиникалық тамақтанудың халықаралық стандарттары салыстырылды; әртүрлі профильдегі мамандарға арналған нутрициология бойынша білім беру және біліктілікті арттыру бағдарламасының моделі әзірленді. Жұмыстың жаңашылдығы Қазақстанда кең қолданылатын және ұлттық өнімдердің тағамдық және биологиялық құндылығын кешенді зерттеудің алғаш рет жүргізілуінде, химиялық құрамның Ұлттық анықтамалығын құруда, клиникалық тамақтану стандарттарын қоса алғанда, Тамақтану және азық-түлік қауіпсіздігі бойынша Ұлттық саясатты әзірлеуде және рациондарды талдау мен технологиялық процестерді автоматтандыру үшін жасанды интеллект элементтері бар цифрлық қосымшаны жасауда көрінеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели проведённых исследований включают разработку комплексного протокола изучения питания и микронутриентного статуса ключевых групп населения (дети до 5 лет, школьники 7–17 лет, женщины 18–49 лет) с применением стандартизированных инструментов оценки питания (24-часовое воспроизведение рациона, DQQ), лабораторных методов анализа макро- и микронутриентов, жирнокислотного и витаминного состава продуктов, включая национальные продукты. Технологическая эффективность обеспечивается использованием цифровых инструментов и алгоритмов искусственного интеллекта для автоматизации анализа рационов, формирования технологических карт и персонализации меню. Экономическая эффективность достигается за счёт оптимизации лабораторных исследований, стандартизации процедур и использования цифровых платформ, что позволяет минимизировать затраты времени и ресурсов при обеспечении высокой точности и воспроизводимости получаемых данных.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің негізгі конструктивтік және техникалық-экономикалық көрсеткіштеріне негізгі халық топтарының (5 жасқа дейінгі балалар, 7–17 жас аралығындағы мектеп оқушылары, 18–49 жастағы әйелдер) тамақтануы мен микронутриенттік статусын зерттеуге арналған кешенді протоколды әзірлеу, 24 сағаттық рационды қайта еске алу және DQQ сияқты стандартталған тамақтануды бағалау құралдарын қолдану, макро- және микронутриенттер, май қышқылдары мен витаминдік құрамды, соның ішінде ұлттық өнімдерді талдауға арналған лабораториялық әдістерді енгізу кіреді. Технологиялық тиімділік рациондарды талдауды автоматтандыру, технологиялық карталарды қалыптастыру және мәзірді жекелендіру үшін цифрлық құралдар мен жасанды интеллект алгоритмдерін қолданумен қамтамасыз етіледі. Экономикалық тиімділік лабораториялық зерттеулерді оңтайландыру, процедураларды стандарттау және цифрлық платформаларды пайдалану арқылы қол жеткізіледі, бұл алынған деректердің жоғары дәлдігі мен қайта шығарымдылығын қамтамасыз ете отырып, уақыт пен ресурстар шығынын азайтуға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Эффективность разработанных подходов и инструментов подтверждается получением новых данных о пищевой ценности национальных продуктов и особенностях питания различных демографических групп с высокой точностью и воспроизводимостью, а также внедрением инновационных методик и цифрового приложения на базе искусственного интеллекта для анализа рационов и автоматизации технологических процессов. Применение современных научных подходов к разработке продуктов с пробиотиками и цельнозерновыми добавками обеспечивает адаптацию продуктов к потребностям населения, расширяет ассортимент функциональных пищевых продуктов и повышает качество питания.

Efficiency (in Kazakh) : Жасалған тәсілдер мен құралдардың тиімділігі ұлттық өнімдердің тағамдық құндылығы және әртүрлі демографиялық топтардың тамақтану ерекшеліктері туралы жаңа деректердің жоғары дәлдікпен және қайта шығарымдылықпен алынуымен, сондай-ақ рациондарды талдау және технологиялық процестерді автоматтандыру үшін жасанды интеллект негізіндегі инновациялық әдістер мен цифрлық қосымшаларды енгізумен расталады. Пробиотиктер мен толық дәнді қоспалары бар өнімдерді әзірлеуге арналған қазіргі ғылыми тәсілдерді қолдану өнімдерді халық қажеттіліктеріне бейімдеуге, функционалды тағам өнімдерінің ассортиментін кеңейтуге және тамақтанудың сапасын арттыруға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Общественное здравоохранение, нутрициология, клиническая медицина, диетология биомедицина, технология производства и переработки сырья и продуктов питания, биотехнология, продажа и экспорт продовольственных товаров, сфера общественного питания

Field of application (in Kazakh) : Қоғамдық денсаулық сақтау, нутрициология, клиникалық медицина, диетология, биомедицина, шикізат пен тамақ өнімдерін өндіру және қайта өңдеу технологиясы, биотехнология, азық-түлік өнімдерін сату және экспорттау, қоғамдық тамақтану саласы