The object of research, development or design (in Russian) : представители семейства Rosaceae Juss., а именно такие рода как Rosa L., Prunus L., Sibiraea L.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Rosaceae Juss. тұқымдасының өкілдері, атап айтқанда Rosa L., Prunus L., Sibiraea L. туыстары

Aim of work (in Russian) : Цель проекта заключается в комплексном изучении современного состояния и распространения редких видов биоиндикаторов трех родов (Rosa, Prunus, Sibiraea) семейства Rosaceae. Исследование будет направлено на оценку состояния крупных экосистем на различных горных хребтах Казахстана (Алтай, Тарбагатай, Мугоджары и Тянь-Шань) с использованием полно геномного анализа (метод Illumina/Solexa) и микросателитного генетического анализа растений (генетические маркеры SSR/ISSR). Анализ будет включать корреляционную ассоциацию с различными внешними и внутренними параметрами (Fo, Fv, Fm) и определяющими факторами среды, а также спутниковую фиксацию NDVI с помощью спутников TERRA/MODIS. Результаты исследования будут использованы для оценки, мониторинга и компьютерного моделирования оптимальных условий с использованием методов BIOCLIM и MaxEnt.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – Rosaceae тұқымдасының үш туысына (Rosa, Prunus, Sibiraea) жататын сирек биоиндикатор түрлерінің қазіргі жағдайын және таралуын кешенді зерттеу. Зерттеу Қазақстанның әртүрлі таулы аймақтарындағы (Алтай, Тарбағатай, Мұғалжар және Тянь-Шань) ірі экожүйелердің жағдайын толық геномдық талдау (Illumina/Solexa әдісі) және микросателлиттік генетикалық талдау (SSR/ISSR генетикалық маркерлері) арқылы бағалауға бағытталады. Талдау әртүрлі сыртқы және ішкі параметрлермен (Fo, Fv, Fm) және қоршаған орта факторларымен корреляциялық байланыстарды, сондай-ақ TERRA/MODIS спутниктері арқылы NDVI спутниктік тіркеуді қамтиды. Зерттеу нәтижелері BIOCLIM және MaxEnt әдістерін қолданып, бағалау, мониторинг және оңтайлы жағдайларды компьютерлік модельдеу үшін қолданылады.

Методы исследования (на русском) : Основными применяемыми подходами являются традиционно ботанические и междисциплинарные методы, включающие информационно-цифровые, молекулярно-генетические, биоклиматические, биостатистические и биоинформатические технологии, используемые в комплексе для анализа популяций представителей родов Rosa, Prunus и Sibiraea, произрастающих на основных хребтах Алтая, Тарбагатая, Мугоджар и Западного Тянь-Шаня. Полевые материалы отбирались на ключевых учетных площадках, предварительно определенных на основе анализа индекса NDVI по спутниковым данным TERRA и MODIS, что позволило выделить районы с высокой биологической активностью и стабильностью растительного покрова.

Методы исследования (на казахском) : Негізгі қолданылатын тәсілдерге дәстүрлі ботаникалық және пәнаралық әдістер жатады. Оларға ақпараттық-цифрлық, молекулалық-генетикалық, биоклиматтық, биостатистикалық және биоақпараттық технологиялар кіреді, және олар Rosa, Prunus және Sibiraea туыстарына жататын популяцияларды кешенді талдау үшін қолданылады. Бұл популяциялар Алтай, Тарбағатай, Мугоджар және Батыс Тянь-Шань негізгі жоталарында өседі. Далалық материалдар TERRA және MODIS спутниктік деректеріне негізделген NDVI индексін талдау арқылы алдын ала анықталған негізгі есептік алаңдарда жиналды, бұл өсімдік жамылғысының биологиялық белсенділігі жоғары және тұрақты аймақтарын бөліп көрсетуге мүмкіндік берді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках проекта был собран, систематизирован и проанализирован обширный комплекс полевых, камеральных, дистанционных и лабораторных данных, позволяющий всесторонне охарактеризовать популяции представителей родов Rosa, Prunus и Sibiraea. Исследования охватили территории Восточного, Западного и Южного Казахстана и были проведены в основных горных системах — Алтае, Тарбагатае, Мугоджарах и Западном Тянь-Шане. Путём объединения экспедиционных материалов и спутниковых данных обеспечена высокая точность оценки распространения, морфологии и экологического состояния популяций. Результаты наблюдений были проверены и загружены в международные базы GBIF и iNaturalist. Опубликовано 100 высококачественных записей с геокоординатами, фотоматериалами и экологическими характеристиками, что повысило глобальную доступность информации о биоразнообразии растений Казахстана. Научная новизна полученных результатов проявляется в нескольких направлениях. Создана первая комплексная информационная база, объединяющая морфологические, физиологические, экологические и дистанционные данные по трём родам семейства Rosaceae, распространённым в различных горных системах Казахстана. Выявлены ключевые адаптивные признаки, определяющие устойчивость природных популяций к климатическим и антропогенным воздействиям. Полученные результаты формируют научную основу для оценки динамики популяций, определения экологических рисков и разработки стратегий сохранения редких видов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жоба аясында Rosa, Prunus, Sibiraea туыстарына жататын популяцияларды жан-жақты сипаттауға мүмкіндік беретін кең көлемді далалық, камералдық, қашықтықтан зондтау және зертханалық деректер жиналып, жүйеленіп, талданды. Зерттеулер Шығыс, Батыс, Оңтүстік Қазақстан аумақтарын қамтып, Алтай, Тарбағатай, Мугоджар, Батыс Тянь-Шань сияқты негізгі тау жүйелерінде жүргізілді. Экспедициялық материалдар мен спутниктік деректерді біріктіре отырып, популяциялардың таралуы, морфологиясы және экологиялық жағдайы жоғары дәлдікпен бағаланды. Бақылау нәтижелері тексеріліп, GBIF, iNaturalist халықаралық базаларына енгізілді. Геокоординаттары, фотофиксациясы және экологиялық сипаттамалары бар 100 сапалы жазба жүктеліп, Қазақстанның өсімдіктер биоалуантүрлілігі жөніндегі мәліметтердің жаһандық қолжетімділігі артты. Алынған нәтижелердің ғылыми жаңалығы бірнеше бағыттан көрінеді. Қазақстанның әртүрлі тау жүйелерінде таралған Rosaceae тұқымдасының аталған үш туысына қатысты морфологиялық, физиологиялық, экологиялық және қашықтықтан зондтау деректерін біріктіретін алғашқы кешенді ақпараттық база қалыптастырылды. Табиғи популяциялардың климаттық және антропогендік факторларға төзімділігін айқындайтын негізгі адаптивтік белгілер анықталды. Зерттеу нәтижелері популяциялар динамикасын бағалауға, экологиялық тәуекелдерді анықтауға және сирек түрлерді сақтау стратегияларын әзірлеуге негіз береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Данный проект не предусматривает разработки конструктивных и технико-экономических решений

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бұл жоба сындарлы және техникалық-экономикалық шешімдерді әзірлеуді көздемейді

Level of implementation (in Russian) : внедрение не предусмотрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізу қарастырылмаған

Efficiency (in Russian) : не предусмотрено

Efficiency (in Kazakh) : қарастырылмаған

Field of application (in Russian) : Целевые потребители полученных результатов, в том числе по субъектному составу: Природоохранные учреждения Казахстана, студенты и преподаватели Высших учебных заведений, научное сообщество.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелердің мақсатты тұтынушылары, оның ішінде пәндік құрамы бойынша: Қазақстанның табиғатты қорғау мекемелері, жоғары оқу орындарының студенттері мен оқытушылары, ғылыми қоғамдастық.