The object of research, development or design (in Russian) : Совокупность архитектурных памятников истории и культуры города Алматы, исследуемых как элементы материального культурного наследия, отражающие эволюцию городской среды и культурной идентичности.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қалалық ортаның және мәдени бірегейліктің эволюциясын бейнелейтін материалдық мәдени мұра элементі ретінде зерттелетін Алматы қаласының тарихи және мәдени сәулет ескерткіштерінің жиынтығы.

Aim of work (in Russian) : Разработка системы цифрового учета и мониторинга архитектурных памятников Алматы с применением SMART-технологий, включая ГИС, для сохранения объектов, интеграции в городские планы и повышения туристической привлекательности.

Aim of work (in Kazakh) : Нысандарды сақтау, қалалық жоспарларға интеграциялау және туристік тартымдылықты арттыру үшін ГАЖ қоса алғанда, Smart-технологияларды қолдана отырып, Алматының сәулет ескерткіштерін цифрлық есепке алу және мониторингілеу жүйесін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Методология проекта основана на междисциплинарном подходе, объединяющем архитектурный анализ, историко-культурные исследования и цифровые технологии. Основные методы исследования включают историко-архитектурный и иконологический анализ, направленные на изучение формы, структуры и семантики объектов наследия, а также выявление их типологических и генетических особенностей. Эти методы дополняются историко-ретроспективным и сравнительным подходами, позволяющими реконструировать развитие городской среды и определить культурно-историческую динамику памятников. Важную роль играют методы цифровой фиксации и визуализации: фото- и видеодокументация, панорамная съёмка и аэрофотосъёмка с использованием беспилотных летательных аппаратов. На основе этих данных формируются трёхмерные модели объектов в специализированных программных комплексах, что обеспечивает высокоточную реконструкцию их геометрии и состояния. Центральное место занимает геоинформационный анализ: создание векторных и растровых слоёв, построение атрибутивных таблиц, геореференцирование и пространственная привязка объектов культурного наследия. Эти методы позволяют интегрировать архивные данные, результаты полевых исследований и цифровые модели в единую ГИС-систему, обеспечивая комплексность и воспроизводимость исследования.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның әдіснамасы архитектуралық талдау, тарихи-мәдени зерттеулер және цифрлық технологияларды біріктіретін пәнаралық тәсілге негізделген. Зерттеудің негізгі әдістеріне архитектуралық-тарихи талдау жатады, ол мұра нысандарының пішіні, құрылымы және семантикасын, сондай-ақ олардың типологиялық және генетикалық ерекшеліктерін айқындауға бағытталған. Бұл әдістер қалалық ортаның тарихи дамуын қайта құруға және ескерткіштердің мәдени-тарихи динамикасын анықтауға мүмкіндік беретін тарихи-ретроспективтік және салыстырмалы тәсілдермен толықтырылады. Зерттеуде цифрлық тіркеу мен визуализация әдістері маңызды орын алады: фото және бейнедокументация, панорамалық түсірілім, сондай-ақ пилотсыз ұшатын аппараттарды пайдалану арқылы аэрофототүсірілім. Осы деректер негізінде арнайы бағдарламалық кешендерде нысандардың үш өлшемді модельдері құрылады, бұл олардың геометриясы мен қазіргі жағдайын жоғары дәлдікпен қайта жаңғыртуға мүмкіндік береді. Векторлық қабаттарды құру, атрибутивтік кестелерді қалыптастыру, геореференциялау және мәдени мұра нысандарын кеңістікте дәл орналастыру үшін геоақапраттық талдау құрайды. Бұл әдістер архивтік деректерді, далалық зерттеулердің нәтижелерін және цифрлық модельдерді бірыңғай ГАЖ жүйесіне біріктіріп, зерттеудің кешенділігі мен қайта өндірілуін қамтамасыз етеді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2025 году согласно календарному плану получены следующие результаты: собраны, сканированы и оцифрованы материалы дореволюционного и советского периодов из фондов ЦГА РК; сформирована единая цифровая база, включающая текстовые документы, чертежи, схемы и фотоматериалы, а также подготовлен реестр архивных источников по памятникам республиканского значения. Проведены полевые исследования: выполнена фото- и видеодокументация объектов, зафиксированы координаты, описано современное состояние, уточнён перечень памятников, собран материал для 3D-моделирования и ГИС-картографирования. По результатам аэрофотосъёмки созданы ортофотопланы и трёхмерные модели восьми объектов, выполнена обработка данных, построены нүктовые облака, реконструирована 3D-геометрия и скорректированы артефакты. В ArcGIS разработан векторный слой с атрибутивной информацией и координатами WGS-84, создан KMZ-файл для навигационных платформ. Материалы интегрированы в онлайн-интерактивную ГИС-карту Алматы. Опубликована 1 (одна) статья в журнале JETE, рекомендованном КОКСНВО. Новизна состоит в создании первой в Казахстане комплексной цифровой системы документирования, анализа и визуализации архитектурного наследия Алматы, объединяющей архивные данные, аэрофотосъёмку, 3D-моделирование и ГИС-технологии. Впервые архивные материалы разных исторических периодов систематизированы в едином цифровом формате.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылы жобаның күнтізбелік жоспарына сәйкес келесі нәтижелер алынды: ҚР ОММ қорларындағы революцияға дейінгі және кеңестік кезеңге жататын материалдар жинақталып сканерленді; мәтіндік құжаттар, сұлбалар және фотоматериалдардан тұратын бірыңғай сандық база қалыптастырылды, республикалық маңызы бар ескерткіштерге қатысты архивтік дереккөздер тізбесі жасалды. Далалық зерттеулер жүргізіліп, нысандардың фото және бейнетіркеуі жасалды, координаттары белгіленді, олардың қазіргі жағдайы сипатталды, республикалық маңызы бар ескерткіштердің нақтыланған тізімі түзілді, 3D-модельдеу мен ГИС-картографиялауға қажетті материалдар жиналды. Аэрофототүсірілім негізінде сегіз мұра нысанының ортофотожоспарлары мен үшөлшемді модельдері құрылып, деректерді өңдеу, нүктелік бұлттарды құру, 3D-геометрияны реконструкциялау және артефатарды түзету жұмыстар жүргізілді. ArcGIS платформасында атрибутивтік ақпарат пен WGS-84 координаттары бар векторлық қабат әзірленді, навигациялық платформаларға арналған KMZ файлы жасалды. Материалдар Алматының онлайн-интерактивті ГИС-картасына интеграцияланды. ҒЖБССҚК ұсынған JETE журналында 1 (бір) мақала жарияланды. Жаңалығы – Алматының сәулет мұрасын құжаттандыру, талдау және визуализациялаудың Қазақстандағы алғашқы кешенді цифрлық жүйесінің жасалуында. Ол мұрағат деректерін, аэрофототүсірілімді, 3D-модельдеуді және ГИС-технологияларды біріктіреді. Әртүрлі тарихи кезеңдерге жататын мұрағат материалдары алғаш рет бірыңғай цифрлық форматта жүйеленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели проекта включают характеристику архитектурных, конструктивных, эксплуатационных и цифровых параметров объекта. В исследовании учитываются объемно-планировочные решения, структурные элементы, применяемые материалы, состояние несущих конструкций, протяжённость и площадь исследуемых зон, а также показатели, связанные с цифровой фиксацией, 3D-моделированием и геоинформационным анализом. К конструктивным параметрам относятся тип конструктивной схемы объекта, планировочная структура, состояние фасадов, наличие декоративных элементов, материалы стен, перекрытий и фундаментов. Технико-экономические показатели включают оценку площади, объёма, плотности застройки, функционального назначения объекта, его физического состояния и степени сохранности. В цифровом блоке показателей учитываются количество полученных ортофотоснимков, объём облака точек, точность пространственной привязки, количество созданных векторных слоёв, параметры 3D-моделей, объём архива цифровых данных и степень готовности к интеграции в ГИС-систему. Совокупность конструктивных и технико-экономических показателей позволяет объективно охарактеризовать архитектурный объект, определить его историческую и культурную ценность, а также обосновать дальнейшие решения по сохранению, реставрации, цифровизации и мониторингу состояния.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның негізгі конструктивтік және техникалық-экономикалық көрсеткіштері объектінің сәулеттік, конструктивтік, пайдалану және цифрлық параметрлерін сипаттайды. Зерттеу барысында көлемдік-жоспарлау шешімдері, құрылымдық элементтер, қолданылған материалдар, несиеқабылдаушы конструкциялардың жағдайы, зерттелетін аумақтың ауданы мен ерекшеліктері, сондай-ақ цифрлық тіркеу, 3D-модельдеу және геоақпараттық талдау нәтижелері ескеріледі. Конструктивтік параметрлерге объектінің конструктивтік схемасы, жоспарлау құрылымы, фасадтардың жағдайы, декоративтік элементтердің болуы, қабырға, жабын және іргетас материалдары жатады. Техникалық-экономикалық көрсеткіштер жалпы аудан мен көлемді, құрылыс тығыздығын, объектінің функционалдық мақсатын, физикалық жағдайын және сақталу деңгейін сипаттайды. Цифрлық көрсеткіштер блогы ортофотосуреттер саны, нүктелер бұлтының көлемі, кеңістіктік тіркеудің дәлдігі, жасалған векторлық қабаттар саны, 3D-модельдердің сипаттамалары, цифрлық архивтің көлемі және ГИС жүйесіне интеграциялау дәрежесі сияқты деректерді қамтиды. Конструктивтік және техникалық-экономикалық көрсеткіштердің жиынтығы объектінің сәулеттік ерекшелігін, тарихи-мәдени құндылығын жан-жақты сипаттауға және оны сақтау, қалпына келтіру, цифрландыру және мониторинг жүргізу жөніндегі шешімдерді негіздеуге мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Выполненные работы обеспечили создание цифровой базы данных и интеграцию архивных, полевых и геоинформационных материалов в единую систему, что значительно повысило точность документирования архитектурного наследия Алматы. Разработанные 3D-модели, ортофотопланы и ГИС-слои позволяют оперативно использовать данные в научных исследованиях, градостроительном анализе, реставрации и мониторинге состояния объектов. Проект улучшает доступность информации, повышает качество визуализации и способствует развитию цифровых сервисов в сфере культурного наследия.

Efficiency (in Kazakh) : Орындалған жұмыстар Алматының сәулет мұрасын құжаттандырудың дәлдігін арттыра отырып, архивтік, далалық және геоақпараттық материалдарды біріктіретін бірыңғай цифрлық дерекқордың құрылуын қамтамасыз етті. Дайындалған 3D-модельдер, ортофотожоспарлар және ГИС-қабаттар деректерді ғылыми зерттеулерде, қала құрылыстық талдауда, реставрацияда және нысандардың жағдайын мониторингте жедел пайдалануға мүмкіндік береді. Жоба ақпараттың қолжетімділігін жақсартып, визуализация сапасын арттырады және мәдени мұра саласындағы цифрлық сервистердің дамуына ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : Основные выводы и положения исследования могут быть использованы: - при каталогизации объектов культурного наследия разного типа – исторических поселений, градостроительных ансамблей и комплексов, памятников архитектуры, памятников монументального изобразительного искусства (скульптура, монументальные росписи и лепнина) и монументального декоративно-прикладного искусства в городах республики; - материалы цифрового информационного портала в планировании и реконструкции памятников; – для проведения историко-архитектурных исследований в других отраслях науки, например, краеведения, IT-технологий, строительстве; - созданный ресурс, при осуществлении модерации и поддержки, может служить порталом для развития ряда проектов: городские «квесты»; организация спортивно-исторических мероприятий, например «велопробег по памятникам культурного наследия» или «марафон культурного наследия»; площадка для размещения «видео- и аудиоэкскурсий» и т.д. Распространения данных материалов может осуществляться на коммерческой основе, пр.: в формате подписки на сайт или единоразовой покупки «видео- и аудиоэкскурсии» или «карты велопробега» и др.; – при подготовке элективных или специальных курсов лекций и сборников документов по истории архитектуры, культурологии и т.д.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері мен негізгі тұжырымдары кең ауқымды практикалық қолданбалы potential-ға ие. Жасалған материалдар мен цифрлық ресурстарды келесі бағыттарда пайдалануға болады: — мәдени мұра объектілерін әртүрлі санаттар бойынша каталогтауда: тарихи қоныстар, қала құрылысы ансамбльдері мен кешендері, сәулет ескерткіштері, монументалдық бейнелеу өнері ескерткіштері (мүсін, монументтік роспись, сылақ өрнектері), сондай-ақ монументалдық сәндік-қолданбалы өнер туындылары; — цифрлық ақпараттық портал материалдарын пайдалана отырып, мәдени мұра нысандарын жоспарлау, сақтау және қайта жаңғырту жұмыстарында; — тарихи-сәулеттік зерттеулерді краеведение, IT-технологиялар, құрылыс, урбанистика сияқты өзге ғылыми салаларда жүргізуде; — мәдени-ағартушылық жобаларды дамыту платформасы ретінде: қалалық квесттер, спорттық-тарихи маршруттар (мысалы, «мәдени мұра ескерткіштері бойынша велошеру», «мәдени мұра марафоны»), аудио және бейсэкскурсияларды орналастыру алаңы ретінде. Ресурсты коммерциялық негізде қолдануға да болады: сайтқа жазылым, жеке аудио- және бейсэкскурсияларды, туристік маршруттарды сату арқылы; — сәулет тарихы, мәдениеттану және урбанистика бойынша элективті және арнайы оқу курстарын, сондай-ақ құжаттар жинақтарын дайындауда.