The object of research, development or design (in Russian) : Будущая атомная электростанция (АЭС) Казахстана.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанның болашақ атом электр станциясы (АЭС).

Aim of work (in Russian) : Предотвращение и локализация возможных аварий на АЭС Казахстана из-за неучитываемых отказов в её электрической схеме.

Aim of work (in Kazakh) : Электр сұлбасында ескерілмеген істен шығуларға байланысты Қазақстанның атом электр станциясындағы мүмкіндік апаттарға жол бермеу және оларды локализациялау.

Методы исследования (на русском) : Были применены следующие методы теоретического исследования: анализ, аналогия, индукция, мысленное моделирование и синтез. Метод сбора первичной информации и ее источники – анализ публикаций в журналах из баз данных Scopus и Web of Science, патентов и статистических данных по работе защит. Эта информация использована для сравнения идей проекта с известными идеями и принципами построения релейной защиты. Способ обработки данных – их анализ в плане использования для реализации идеи проекта. Способ обеспечения достоверности данных – использование данных из высокорейтинговых журналов и патентов наиболее развитых стран.

Методы исследования (на казахском) : Теориялық зерттеудің келесі әдістері қолданылды: талдау, аналогия, индукция, ойды модельдеу және синтез. Бастапқы ақпаратты жинау әдісі және оның көздері – Scopus және Web of Science дерекқорларынан, патенттерден және қорғау жұмыстары бойынша статистикалық мәліметтерден журналдардағы жарияланымдарды талдау. Бұл ақпарат жоба идеяларын белгілі идеялармен және релелік қорғанысты құру принциптерімен салыстыру үшін қолданылады. Деректерді өңдеу әдісі – оларды жоба идеясын жүзеге асыру үшін пайдалану тұрғысынан талдау. Деректердің дұрыстығын қамтамасыз ету тәсілі – жоғары рейтингті журналдар мен дамыған елдердің патенттерінен алынған деректерді пайдалану.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2025 году получены следующие результаты: 1) Выявлены и уточнены неучитываемые в настоящее время отказы в электрической части электростанций, которые могут привести к крупным авариям на будущей АЭС Казахстана, опираясь на имеющиеся сведения по авариям за последние 50-60 лет. 2) По двум наиболее апробированным в мире методам рассчитаны недопоставка электроэнергии, ущерб и затраты из-за ненадежности всех (шести) электрических схем атомных электростанций с двумя блоками генератор-трансформатор, построенных за последние 20 лет корпорациями, претендующими на создание АЭС в Казахстане, и еще 4 реально возможных варианта. Выбрана наиболее надежная и экономичная. 3) Найдены зависимости недопоставки электроэнергии от частоты отказов выключателей и блоков для упомянутых АЭС. По ним рассчитаны доли недопоставок из-за ненадежности элементов электрической схемы и наличия и отсутствия выключателей в цепи генераторов и их количества. 4) Согласно календарному плану, по теме проекта поданы две заявки на изобретение в Казахстане (регистрационные номера 2025/0988.1 и 2025/1007.1). 5) Подана статья «Оценка надёжности схемы ОРУ-500 кВ атомной электростанции методом дерева отказов» (авторы: Барукин А.С., Динмуханбетова А.Ж., Машрапов Б.Е.) в журнал «Вестник ToU. Энергетическая серия», рекомендованный КОКСНВО МНВО РК.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылы келесі нәтижелер алынды: 1) Соңғы 50-60 жылдағы авариялар жөніндегі бар мәліметтерге сүйене отырып, Қазақстанның болашақ АЭС-інде ірі аварияларға алып келуі мүмкін, қазіргі уақытта ескерілмей жүрген электр бөлігіндегі істен шығулар анықталып, нақтыланды. 2) Соңғы 20 жылда Қазақстанда АЭС салуға үміткер корпорациялармен салынған екі генератор–трансформатор блогы бар атом электр станцияларының барлық (алты) электр сұлбалары және қосымша 4 нақты мүмкін нұсқа бойынша, әлемде ең кең апробациядан өткен екі әдіс арқылы олардың сенімсіздігіне байланысты электр энергиясының жеткізілмеуі, залал және шығындар есептелді. Ең сенімді әрі ең үнемді нұсқа таңдалды. 3) Аталған АЭС-тер үшін ажыратқыштар мен блоктардың істен шығу жиілігіне байланысты электр энергиясының жеткізілмеуінің тәуелділіктері анықталды. Осы тәуелділіктер бойынша электр сұлбасы элементтерінің сенімсіздігіне, сондай-ақ генераторлар тізбегінде ажыратқыштардың бар-жоқтығына және олардың санына байланысты электр энергиясының жеткізілмеу үлестері есептелді. 4) Күнтізбелік жоспарға сәйкес, жоба тақырыбы бойынша Қазақстанда екі өнертабысқа өтінім тапсырылды (тіркеу нөмірлері 2025/0988.1 және 2025/1007.1). 5) «Атом электр станциясының ОРУ-500 кВ сұлбасының сенімділігін істен шығулар ағашы әдісімен бағалау» атты мақала (авторлары: Барукин А.С., Динмуханбетова А.Ж., Машрапов Б.Е.) ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚЕК ұсынған «Торайғыров университетінің хабаршысы. Энергетика сериясы» журналына жіберілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Установлено, что наиболее экономичной и надежной является схема 3/2 с двумя блоками генератор-трансформатор, 4 линиями электропередач и двумя автотрансформаторами. Ожидаемая годовая аварийная недопоставка электроэнергии в ней составит 197 ГВт∙ч/год. Ущерб и затраты в сравнении с другими вариантами схем ниже на 10÷90% и 10÷20%, соответственно.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ең үнемді әрі сенімді нұсқа екі генератор–трансформатор блогы, төрт электр беру желісі және екі автотрансформаторы бар 3/2 сұлбасы екені анықталды. Ондағы күтілетін жылдық авариялық электр энергиясының жеткізілмеуі 197 ГВт∙сағ/жыл деңгейінде болады. Залал мен шығындар сұлбаның басқа нұсқаларымен салыстырғанда тиісінше 10÷90% және 10÷20% төмен.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено.

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілген жоқ.

Efficiency (in Russian) : Если на будущей АЭС Казахстана удастся сохранить в работе 1 раз в 5 лет оба блока генератор-трансформатор, то это сэкономит сотни миллионов долларов и не нанесет морального ущерба миллионам людей.

Efficiency (in Kazakh) : Егер Қазақстанның болашақ АЭС-інде әр 5 жылда екі генератор–трансформатор блогын жұмыста сақтап қалу мүмкін болса, онда бұл жүздеген миллион доллар үнемдеуге және миллиондаған адамдарға моральдық зиян келтірмеуге мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Результаты разработок по проекту могут быть использованы и коммерциализованы на электростанциях, имеющих такие же электрические схемы, как и рассмотренные в проекте.

Field of application (in Kazakh) : Жоба бойынша әзірленген нәтижелер жобада қарастырылғандай электр сұлбалары бар электр станцияларында қолданылып, коммерцияландырылуы мүмкін.