The object of research, development or design (in Russian) : Текстильные материалы - ткань, нетканые материалы и т.д.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Текстиль материалдары - мата, беймата және т.б.

Aim of work (in Russian) : Разработка технологии получения новых текстильных материалов с огнезащитными и антимикробными и другими ценными свойствами

Aim of work (in Kazakh) : Отқа төзімді, антимикробтық және басқа да бағалы қасиеттері бар жаңа текстильді материалдарды алу технологиясын әзірлеу

Методы исследования (на русском) : При выполнении исследовательской работы использовался ряд комплексных методов: устойчивость к горению материала определяли в соответствии с требованиями стандарта ГОСТ Р 50810–95; биоцидную активность обработанных материалов исследовали по ГОСТ 9.060–75 и ГОСТ 9.048–89; разрывную нагрузку материала определяли в соответствии с ГОСТ 3813–72.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу жұмысы барысында бірнеше кешенді әдістер қолданылды: материалдардың жануға төзімділігі ГОСТ Р 50810–95 стандартының талаптарына сәйкес анықталды; өңделген материалдардың биоцидтік белсенділігі ГОСТ 9.060–75 және ГОСТ 9.048–89 стандарттары бойынша зерттелді; материалдардың жыртылуға төзімділігі ГОСТ 3813–72 стандартына сәйкес анықталды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Полученные результаты: разработанная композиция на основе сульфата меди, гидрохлорида гуанидина и салициловой кислоты эффективно модифицирует нетканые материалы из льняных и шерстяных волокон, обеспечивая значительное повышение огнестойкости: при максимальных концентрациях препаратов горение полностью прекращается; по результатам испытаний биоустойчивости (ГОСТ 9.060–75) установлено, что показатели обработанных образцов после воздействия естественной микрофлоры сохраняется выше 80 %, тогда как у необработанных — лишь 62 %; определено оптимальное соотношение соли металла и восстановителя (1:7), обеспечивающее максимальную биоцидную активность; материалы, обработанные наночастицами меди, проявляют выраженную фунгицидную активность в отношении C. albicans ATCC 10231, C. albicans ATCC 2091 и A. braziliensis ATCC 16404 (ГОСТ 9.048–89); разрушение структуры на обработанных образцах не наблюдалось. Научная новизна: обоснована возможность использования наночастиц меди, полученных химическим методом в растворе, для формирования устойчивого антимикробного покрытия на волокнистых материалах без ухудшения механических характеристик; впервые установлено оптимальное соотношение металл–восстановитель (1:7), обеспечивающее максимальный биоцидный эффект при сохранении прочностных свойств.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алынған нәтижелер: мыс сульфаты, гуанидин гидрохлориді және салицил қышқылы негізіндегі композиция беймата материалдарын, оның ішінде зығыр және жүн талшықтарынан жасалған материалдарды тиімді модификациялайды, жануға төзімділікті едәуір арттырады, яғни препараттардың максималды концентрацияларында жану толық тоқтайды; биотұрақтылығы бойынша (ГОСТ 9.060–75) өңделген үлгілердің табиғи микрофлора әсерінен кейінгі төзімділігі 80 % жоғары, ал өңделмеген үлгілерде бұл көрсеткіш тек 62 % құрады; металл тұзы мен тотықсыздандырғыштың оңтайлы қатынасы (1:7) анықталды, бұл максималды биоцидтік белсенділікті қамтамасыз етеді; мыс нанобөлшектерімен өңделген материалдар C. albicans ATCC 10231, C. albicans ATCC 2091 және A. braziliensis ATCC 16404 (ГОСТ 9.048–89) штамдарына айқын фунгицидтік белсенділік көрсетеді; өңделген үлгілер құрылымдық бұзылысқа түспеген. Ғылыми жаңалығы: химиялық әдіспен алынған мыс нанобөлшектерін талшықты материалдарда антимикробтық тұрақты жабын қалыптастыру үшін қолдану мүмкіндігі негізделді; металл–тотықсыздандырғыш қатынасы (1:7) алғаш рет анықталып, максималды биоцидтік көрсеткішті қамтамасыз ететіні дәлелденді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Предложенные методы отделки текстильных материалов — распыление растворов наночастиц меди и золь-гель обработка на основе гидрохлорида гуанидина и силиката натрия — обеспечивают комплексное улучшение огнестойкости, биоцидной активности и биоустойчивости тканей. Метод распыления отличается высокой производительностью и эффективным использованием материала при обработке нетканых льняных и шерстяных полотен, требует средней энергозатратности на сушку и термофиксацию, при этом сохраняются механические свойства тканей. Золь-гель обработка является универсальной для тканей различного волокнистого состава (хлопок, лён, полиэфир и вискоза), характеризуется низкими энергозатратами, экономичностью и возможностью серийного применения, обеспечивая равномерное закрепление защитного покрытия без снижения прочностных характеристик материала. Оба метода демонстрируют высокую технико-экономическую эффективность и перспективны для промышленного использования.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ұсынылған текстиль материалдарын өңдеу әдістері — мыс нанобөлшектерінің ерітінділерін шашу және гуанидин гидрохлориді мен натрий силикаты негізіндегі золь-гель өңдеу — маталардың жануға төзімділігін, биоцидтік белсенділігін және биотұрақтылығын кешенді түрде арттыруды қамтамасыз етеді. Шашырату әдісі зығыр және жүн бейматаларын өңдегенде жоғары өнімділік көрсетіп, химиялық реагенттерді үнемдеуі арқылы ерекшеленеді, кептіру және термофиксацияға орташа деңгейде энергия шығындарын қажет етеді. Золь-гель әдісі әртүрлі талшықтық құрамдағы маталарға (мақта, зығыр, полиэфир және вискоза) қолданылады, энергия шығыны аз, экономикалық тұрғыда тиімді және өндірістік жағдайда қолданылу мүмкіндігі жоғары. Текстиль бетіне жабынды біркелкі бекітіледі, материалдың беріктік қасиеттерін төмендетпейді.

Level of implementation (in Russian) : Технология не внедрена, результаты подтверждены на лабораторных образцах.

Level of implementation (in Kazakh) : Технология өндірістік деңгейде енгізілмеген, нәтижелері зертханалық үлгілерде расталған.

Efficiency (in Russian) : Разработанные методы обработки текстильных материалов — распыление растворов наночастиц меди и золь-гель обработка на основе гидрохлорида гуанидина и силиката натрия — продемонстрировали высокую эффективность:  огнестойкость: обработанные нетканые и тканые материалы полностью прекращали горение при максимальных концентрациях препаратов, тогда как необработанные образцы воспламенялись и сгорали в течение 20–45 секунд.  биоцидная активность и биоустойчивость: прочность обработанных образцов после воздействия микрофлоры сохранялась выше 80 %, показатели фунгицидной активности против штаммов C. albicans и A. braziliensis были значительно выше, чем у необработанных образцов.  сохранение механических свойств: разрывная нагрузка тканей после обработки не снижалась, что свидетельствует о минимальном влиянии на прочностные характеристики.

Efficiency (in Kazakh) : Текстиль материалдарын өңдеудің ұсынылған әдістері — мыс нанобөлшектерінің ерітінділерін шашу және гуанидин гидрохлориді мен натрий силикаты негізіндегі золь-гель өңдеу — жоғары тиімділікті көрсетті:  жануға төзімділік: өңделген беймата және мата үлгілері препараттардың максималды концентрацияларында толық жануын тоқтатты, ал өңделмеген үлгілер 20 – 45 секунд ішінде тұтанып, жанып кетті.  биоцидтік белсенділік және биотұрақтылық: өңделген үлгілер микрофлора әсерінен кейін биотұрақтылығын 80 %-дан жоғары сақтады, C. albicans және A. braziliensis штамдарына қарсы фунгицидтік белсенділік өңделмеген үлгілерге қарағанда едәуір жоғары нәтиже көрсетті.  механикалық қасиеттерді сақтау: өңдеуден кейін маталардың жыртылу беріктігі төмендемеді, бұл олардың механикалық сипаттамаларына оңды әсер көрсеткенін дәлелдейді.

Field of application (in Russian) : Текстильные материалы имеют широкую область применения: в быту, технике, общественных зданиях, на транспорте.

Field of application (in Kazakh) : Текстиль материалдарының қолданылу ауқымы кең: тұрмыста, техникада, қоғамдық ғимараттарда, көлікте.