The object of research, development or design (in Russian) : Оловянные рудники Восточного Казахстана

The object of research, development or design (in Kazakh) : Шығыс Қазақстан өңірінің қалайы рудниктері

Aim of work (in Russian) : Реконструировать масштабы и особенности добычи восточно-казахстанского олова и выявить его роль в системе евразийской металлургии бронзового века.

Aim of work (in Kazakh) : Шығыс Қазақстанның қалайы кен орындарының толық жинағын барлық қолжетімді геологиялық және археологиялық архивтік дереккөздер негізінде құрастыру

Методы исследования (на русском) : Для поиска и картирования оловянных рудников Восточного Казахстана использовались археологические и геологические архивные источники, а также данные дистанционного зондирования. Далее проводился детальный анализ спутниковых изображений на предмет наличия древних шахт на оконтуренных территориях месторождений касситерита. В случае обнаружения следов древней горной добычи осуществлялась полевая разведка с целью верификации данных космоснимков. Далее проводились топографические работы и трехмерная оцифровка древних рудников с помощью метода аэрофотограмметрии и лазерного сканирования (LiDAR). Данные методы позволили создать высокоточные 3D модели древних шахт и подземных выработок, представленных штольнями. Комплекс методов успешно отработан на руднике бронзового века Карагоин (Уланский район Восточно-Казахстанской области).

Методы исследования (на казахском) : Шығыс Қазақстандағы кен орындарындағы ежелгі қазба жұмыстарын анықтау және картографиялау үшін археологиялық және геологиялық мұрағаттық деректер, сондай-ақ қашықтан зондтау материалдары пайдаланылды. Одан кейін касситерит кенорындарының шектелген аумақтарында ежелгі шахталардың бар-жоғын анықтау мақсатында спутниктік бейнелерге кешенді талдау жүргізілді. Ежелгі тау-кен өндіру іздері анықталған жағдайда, космосуреттердегі деректерді верификациялау үшін далалық барлау жұмыстары жүзеге асырылды. Бұдан кейін аэрофотограмметрия және лазерлік сканерлеу (LiDAR) әдістері арқылы ежелгі кеніштердің топографиялық түсірілімдері мен үшөлшемді цифрландыру жұмыстары жүргізілді. Бұл әдістер штольнялар түрінде сақталған ежелгі шахталар мен жерасты қазбаларының жоғары дәлдіктегі 3D модельдерін жасауға мүмкіндік берді. Әдістер кешені қола дәуіріне жататын Қарагоин кенішінде (Шығыс Қазақстан облысы, Ұлан ауданы) сәтті сыналды

Obtained results and novelty (in Russian) : В отчетном периоде картографированы все известные оловянные месторождения и древние рудники в пределах изучаемого Калба-Нарымского рудного пояса (длиной более 500 км) на основе анализа геологической литературы, а также изучены их геологические и геохимические особенности. Проведен анализ данных космоснимков и создан список перспективных месторождений для дальнейших полевых обследований и верификации данных дистанционного зондирования. Вся информация о памятниках горного дела занесена в таблицу атрибутов в программном обеспечении QGIS, что станет основой для создания единой итоговой базы данных по оловянным рудникам Восточного Казахстана в конце реализации проекта. Впервые в Казахстане отработана комплексная методика трехмерного сканирования всего ландшафта древнего рудника, включая подземные горные выработки сложной геометрии, на основе комбинации методов воздушной, наземной фотограмметрии и лазерного сканирования (LiDAR). На руднике Карагойын удалось впервые создать высокоточные 3D модели всех древних карьеров и взаимосвязанных подземных штолен.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Есепті кезеңде ұзындығы 500 км-ден асатын зерттелген Калба–Нарым рудалы белдеуі шегіндегі барлық белгілі қалайы кенорындары мен ежелгі рудниктер геологиялық әдебиеттерді талдау негізінде картографияланды, сондай-ақ олардың геологиялық және геохимиялық ерекшеліктері зерттелді. Космосуреттер деректеріне талдау жүргізіліп, қашықтан зондтау материалдарын әрі қарай далалық зерттеулермен верификациялау мақсатында перспективалы кенорындардың тізімі жасалды. Тау-кен ісіне қатысты барлық деректер QGIS бағдарламалық қамтылымындағы атрибуттық кестеге енгізіліп, жоба аяқталған кезде Шығыс Қазақстанның қалайы рудниктері бойынша бірыңғай қорытынды дерекқорды құруға негіз болады. Қазақстанда алғаш рет ежелгі рудниктің күрделі геометриядағы жерасты қазбаларын қоса алғанда, бүкіл ландшафтын үшөлшемді сканерлеудің кешенді әдістемесі әбден игерілді. Бұл әдістеме әуе және жерүсті фотограмметриясы мен лазерлік сканерлеу (LiDAR) тәсілдерінің комбинациясына негізделген. Қарагойын руднигінде алғаш рет барлық ежелгі ашық қазаншұңқырлар мен өзара байланысты жерасты штольняларының жоғары дәлдіктегі 3D модельдерін жасауға мүмкіндік туды

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработана комплексная методика создания единого трехмерного ландшафта древнего рудника, включая выработки открытого типа и подземные штольни. Методика успешно отработана на руднике Карагойын (Уланский район Восточно-Казахстанской области). В итоге получены трехмерные модели для 45 древних карьеров общей длиной около 1,2 км и 3 подземных штолен сложных форм, уходящих вглубь горы на 29 м. Кроме этого, на основе анализа трехмерных моделей подсчитан объём вынутой горной породы из выработки 17 и трех указанных штолен, равный 231 куб. м. На основе этого сделан вывод, что металлурги только на этом участке рудника выбрали около 610 тонн кварцевой жилы и вмещающей горной породы.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ежелгі рудниктің ашық қазаншұңқырлары мен жерасты штольняларын қамтитын бірыңғай үшөлшемді ландшафтты құрудың кешенді әдістемесі әзірленді. Әдістеме Шығыс Қазақстан облысы Ұлан ауданындағы Қарагойын кенішінде табысты сыналды. Нәтижесінде жалпы ұзындығы шамамен 1,2 км болатын 45 ежелгі ашық қазаншұңқырдың және таудың ішіне 29 м тереңдікке енетін күрделі пішіндегі 3 жерасты штольнясының үшөлшемді модельдері жасалды. Бұдан бөлек, үшөлшемді модельдерді талдау негізінде 17 қазаншұңқырдан және аталған үш штольнядан шығарылған тау жынысының көлемі 231 м³ екені анықталды. Осы деректерге сүйене отырып, металлургтердің тек кеніштің осы бөлігінен шамамен 610 тонна кварц жыласын және оны қоршаған тау жыныстарын өндіріп алғаны жөнінде қорытынды жасалды.

Level of implementation (in Russian) : Трёхмерные модели исследованных подземных штолен на руднике Карагоыйн размещены в открытом доступе на платформе Sketchfab и используются при подготовке учебных курсов по археологии и цифровому наследию.

Level of implementation (in Kazakh) : Қарагойын руднигіндегі зерттелген жерасты штольняларының үшөлшемді модельдері Sketchfab платформасында ашық қолжетімділікке орналастырылды және археология мен цифрлық мұра бойынша оқу курстарын әзірлеу барысында пайдаланылуда.

Efficiency (in Russian) : Эффективность разработки новой методики трехмерного сканирования археологических рудников обусловлена её универсальностью и возможностью успешного применения на любых мировых памятниках горного дела

Efficiency (in Kazakh) : Археологиялық рудниктерді үшөлшемді сканерлеудің жаңа әдістемесін әзірлеудің тиімділігі оның әмбебаптылығына және әлемдегі кез келген тау-кен ісі ескерткіштерінде табысты қолдану мүмкіндігіне негізделеді.

Field of application (in Russian) : Учебные курсы по древней истории Казахстана и цифровым методам исследования, музеи

Field of application (in Kazakh) : Қазақстанның ежелгі тарихы мен цифрлық зерттеу әдістері бойынша оқу курстары, мұражайлар