The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является находящие на орбите и функционирующие казахстанские КА ДЗЗ KazEOSat-1 и KazEOSat-2.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны болып орбитада орналасқан және жұмыс істеп тұрған Қазақстанның Жерді қашықтан зондтау ғарыш аппараттары KazEOSat-1 және KazEOSat-2 болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Разработать эффективные методы деорбитации казахстанских космических аппаратов ДЗЗ KazEOSat-1, KazEOSat-2, которые предназначены для обеспечения контролируемого и безопасного спуска с их орбиты, с минимизацией затрат и в полном соответствии с международными стандартами по снижению космического мусора. Цель проекта будет достигнута путем эффективного использования междисциплинарных связей и передовых инноваций в сфере аэрокосмической инженерии и международного космического права, а также через интеграцию научных исследований и электронных образовательных процессов, включая разработку тренажера на основе виртуальной реальности для повышения качества обучения и практической подготовки.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстандық ЖҚЗ KazEOSat-1, KazEOSat-2 ғарыш аппараттарын орбитадан түсірудің тиімді әдістерін әзірлеу, олар шығындарды барынша азайта отырып және ғарыш қоқыстарын азайту жөніндегі халықаралық стандарттарға толық сәйкес олардың орбитасынан бақыланатын және қауіпсіз түсіруді қамтамасыз етуге арналған. Жобаның мақсатына аэроғарыштық инженерия және халықаралық ғарыш құқығы саласындағы пәнаралық байланыстар мен озық инновацияларды тиімді пайдалану, сондай-ақ оқыту сапасы мен тәжірибиелік дайындықты арттыру үшін виртуалды шындыққа негізделген тренажер әзірлеуді қоса алғанда, ғылыми зерттеулер мен электрондық білім беру процестерін біріктіру арқылы қол жеткізіледі.

Методы исследования (на русском) : Методы исследования включают математическое моделирование орбитальных маневров, расчет тормозных импульсов и баллистического коэффициента, а также анализ орбитальных данных для проверки точности сценариев деорбитации. Компьютерное моделирование устройств и 3D-моделей методов деорбитации космических аппаратов ДЗЗ проводится с использованием таких программ, как Autodesk 3ds Max и Autodesk Maya на базе игрового движка Unity 3D. При этом сами модели и пользовательский интерфейс максимально приближены к реальному оборудованию. Компьютерное моделирование внешней среды, маневров и процессов, в которых участвует КА реализуется с использованием Mathcad , Matlab & Simulink и Java.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістеріне орбиталық маневрлерді математикалық модельдеу, тежеу импульстарын және баллистикалық коэффициентті есептеу, сондай-ақ деорбитация сценарийлерінің дәлдігін тексеру үшін орбиталық деректерді талдау кіреді. ЖҚЗ ғарыш аппараттарының деорбитация әдістеріне арналған құрылғылар мен 3D-модельдерді компьютерлік модельдеу Autodesk 3ds Max және Autodesk Maya бағдарламалары арқылы Unity 3D ойын қозғалтқышының негізінде жүзеге асырылады. Бұл ретте модельдердің өздері мен пайдаланушы интерфейсі нақты жабдыққа мүмкіндігінше жақындатылған. КА қатысатын сыртқы орта, маневрлер және процестерді компьютерлік модельдеу Mathcad, Matlab & Simulink және Java тілінде жүзеге асырылады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Полученные результаты показали, что разработанные алгоритмы и программные коды позволяют корректно моделировать активную и пассивную фазы деорбитации KazEOSat-1. Проведенные численные эксперименты подтвердили точность моделей при сравнении с реальными орбитальными данными и позволили определить оптимальный сценарий снижения КА. Новизна работы заключается в адаптации методов деорбитации под реальные характеристики казахстанских спутников ДЗЗ.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алынған нәтижелер әзірленген алгоритмдер мен бағдарламалық кодтардың KazEOSat-1 аппаратының деорбитациясының белсенді және пассивті фазаларын дұрыс модельдей алатынын көрсетті. Жүргізілген сандық эксперименттер модельдердің нақтылығын нақты орбиталық деректермен салыстыру арқылы растады және КА орбитасын төмендетудің оңтайлы сценарийін анықтауға мүмкіндік берді. Жұмыстың жаңалығы қазақстандық ЖҚЗ спутниктерінің нақты техникалық және орбиталық сипаттамаларына бейімделген деорбитация әдістерін ұсынуында болып табылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Проект предусматривает создание программного комплекса для расчета траекторий и оптимального расхода топлива, реалистичных 3D-моделей спутников и учебного VR-тренажера. Экономическая эффективность достигается за счет снижения затрат на внешние консультации, оптимизации маневров и использования виртуальных средств вместо дорогостоящего оборудования.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба траекторияларды есептеуге және жанармайдын оңтайлы шығынын анықтауға арналған бағдарламалық кешенді, спутниктердің реалистік 3D-модельдерін және оқу мақсатындағы VR-тренажерді әзірлеу көзделген. Экономикалық тиімділік сыртқы кеңесшілерге жұмсалатын шығындарды азайту, маневрлерді оңтайландыру және қымбат жабдықтардың орнына виртуалды құралдарды пайдалану есебінен қамтамасыз етіледі.

Level of implementation (in Russian) : Методики и программные решения будут применены непосредственно при деорбитации KazEOSat-1 и KazEOSat-2 в АО «НК «Қазақстан Ғарыш Сапары»». VR-тренажер будет внедрен в образовательные программы вузов для подготовки специалистов космической отрасли.

Level of implementation (in Kazakh) : Әзірленген әдістемелер мен бағдарламалық шешімдер «Қазақстан Ғарыш Сапары» ҰК» АҚ-да KazEOSat-1 және KazEOSat-2 аппараттарын деорбитациялау барысында тікелей қолданылатын болады. VR-тренажер жоғары оқу орындарының білім беру бағдарламаларына енгізіліп, космостық саланың мамандарын даярлау үшін қолданылуы көзделуде.

Efficiency (in Russian) : Проект повышает безопасность космической деятельности Казахстана, снижая риск неконтролируемого схода КА и укрепляя технологическую независимость страны. Разработанный виртуальный тренажер улучшит подготовку кадров, а методики деорбитации помогут соответсвовать межуданродным требованиям по управлению космическим мусором.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба Қазақстанның ғарыш қызметінің қауіпсіздігін арттырады, өйткені ол ғарыш аппараттарының бақыланбайтын орбитадан шығу қаупін төмендетеді және елдің технологиялық тәуелсіздігін күшейтеді. Әзірленген виртуалды тренажер кадрларды даярлау сапасын жақсартады, ал деорбитация әдістемелері ғарыштық қоқысты басқару жөніндегі халықаралық талаптарға сәйкестікті қамтамасыз етуге мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Целевыми потребителями полученных результатов являются: Аэрокосмический комитет Министерства искусственного интеллекта и цифрового развития Республики Казахстан, АО «НК «Қазақстан Ғарыш Сапары», ТОО «Ghalam», научно-исследовательские институты и другие предприятия в космическом секторе.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелердің нысаналы тұтынушылары: Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің Аэроғарыш комитеті, «Қазақстан Ғарыш Сапары « ҰК» АҚ, «Ghalam» ЖШС, ғылыми-зерттеу институттары және ғарыш секторындағы басқа да кәсіпорындар болып табылады.