The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования, разработки и проектирования является система блочного обрушения (БО), применяемая для отработки крупных низкосортных рудных тел в современных и сложных горно-геотехнических условиях на значительных глубинах. Исследование охватывает массив рудного тела и его геомеханические характеристики, прогнозирование обрушаемости и первичную фрагментацию, технологию управляемого гидроразрыва, разработку новой системы классификации массива горных пород, оценку влияния инфраструктуры рудников блочной выемки на окружающую среду, а также интеграцию многопараметрических данных и их визуализацию в среде виртуальной реальности (VR) для построения цифрового двойника.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу, әзірлеу және жобалау нысаны — қазіргі және күрделі тау-кен-геотехникалық жағдайларда, үлкен тереңдіктердегі ірі төмен сұрыпты рудалық денелерді игеру үшін қолданылатын блоктық құлау (БО) жүйесі. Зерттеу рудалық дененің массивін және оның геомеханикалық сипаттамаларын, опырылуды және бастапқы фрагментацияны болжауды, басқарылатын гидроажырату технологиясын, жыныс массивін жіктеудің жаңа жүйесін әзірлеуді, блоктық қазба рудниктерінің инфрақұрылымының қоршаған ортаға әсерін бағалауды, сондай-ақ көппараметрлі деректерді интеграциялау мен оларды виртуалды шындық (VR) ортасында визуализациялау арқылы цифрлық егіз құруды қамтиды.

Aim of work (in Russian) : Улучшить практику блочного обрушения в Казахстане и на международном уровне. Блочное обрушение является методом добычи будущего, поскольку на глубине всё чаще выявляются низкосортные рудные тела, которые необходимо разрабатывать экономически эффективно.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанда және халықаралық деңгейде блоктық құлау тәжірибесін жетілдіру. Терең деңгейлерде жиі анықталып жатқан төмен сұрыпты рудалық денелерді экономикалық тиімді игеру қажеттілігіне байланысты, блоктық құлау — болашақтың кен өндіру әдісі.

Методы исследования (на русском) : Методы исследования в 2025 году включали системный инженерный подход, методы высокоуровневой статистики, такие как анализ главных компонент (PCA) и многовариантный регрессионный анализ (MRA), численное моделирование и построение цифрового двойника.

Методы исследования (на казахском) : 2025 жылы қолданылған зерттеу әдістеріне жүйелік инжинирингтік тәсіл, негізгі компоненттер талдауы (PCA) және көпвариантты регрессиялық талдау (MRA) сияқты жоғары деңгейлі статистикалық әдістер, сандық модельдеу және цифрлық егіз құру кірді.

Obtained results and novelty (in Russian) : По состоянию на 2025 год выполнен комплексный обзор литературы по блочному обрушению; собрана, интегрирована и структурирована многопараметрическая база данных по рудникам блочного обрушения; проведены PCA и MRA для выявления пробелов и значимых факторов, влияющих на обрушаемость и поведение массива; разработан факториальный экспериментальный дизайн для численного моделирования; собрана дополнительная информация для устранения выявленных пробелов; начата разработка новой системы классификации массива горных пород и технологии предписанного гидроразрыва. Научная новизна заключается в создании принципиально новой процедуры характеристики массива горных пород для условий больших глубин и более прочных геологических сред; применении системного инженерного подхода к анализу процессов блочного обрушения; а также разработке концепции управляемого гидроразрыва, направленного на формирование блочной структуры массива и повышение предсказуемости обрушаемости.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылға қарай келесі жұмыстар орындалды: блоктық құлау бойынша кешенді әдеби шолу жүргізілді; блоктық құлау рудниктері бойынша көппараметрлі деректер базасы жиналып, біріктіріліп және құрылымдалды; опырылуға және жыныс массивінің мінез-құлқына әсер ететін олқылықтар мен маңызды факторларды анықтау үшін PCA және MRA талдаулары жүргізілді; сандық модельдеу үшін факторлық эксперименттік дизайн әзірленді; анықталған олқылықтарды жою мақсатында қосымша ақпарат жиналды; жыныс массивін жіктеудің жаңа жүйесін және бағытталған гидроажырату технологиясын әзірлеу басталды. Ғылыми жаңашылдық жыныс массивін үлкен тереңдіктер мен берік геологиялық орта жағдайларына бейімделген түбегейлі жаңа сипаттау рәсімін әзірлеуден; блоктық құлау үдерістерін талдауда жүйелік инжиниринг тәсілін қолданудан; сондай-ақ опырылудың болжамдылығын арттыру және массивтің блочтық құрылымын қалыптастыруға бағытталған басқарылатын гидроажырату тұжырымдамасын жасаудан көрінеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В 2025 году была сформирована базовая структура комплексной базы данных по рудникам системой отработки блочным обрушением, завершена первичная интеграция геотехнических и производственных данных и разработаны предварительные статистические модели для анализа факторов обрушаемости. Также были выполнены подготовительные работы по созданию VR-среды для последующей визуализации данных.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 2025 жылы блоктық құлау жүйесі қолданылатын рудниктер бойынша кешенді дерекқордың базалық құрылымы қалыптастырылды, геотехникалық және өндірістік деректердің бастапқы интеграциясы аяқталды және опырылу факторларын талдауға арналған алдын ала статистикалық модельдер әзірленді. Сонымен қатар деректерді кейінгі визуализациялауға арналған VR-ортасын құру бойынша дайындық жұмыстары жүргізілді.

Level of implementation (in Russian) : На данном этапе проект находится на уровне технологической готовности TRL-2, соответствующем формированию технологической концепции. Проект на данном этапе не внедрён.

Level of implementation (in Kazakh) : Қазіргі кезеңде жоба технологиялық дайындық деңгейінің TRL-2 сатысында тұр, ол технологиялық тұжырымдаманы қалыптастыру кезеңіне сәйкес келеді. Бұл кезеңде жоба әлі енгізілген жоқ.

Efficiency (in Russian) : Это первый год реализации проекта, и на данном этапе преждевременно оценивать общую эффективность, поскольку исследовательские работы ещё продолжаются.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл жобаның жүзеге асырылуының алғашқы жылы, сондықтан зерттеу жұмыстары әлі жалғасып жатқандықтан, жалпы тиімділікті қазіргі кезеңде бағалау ертерек болып табылады.

Field of application (in Russian) : Разрабатываемые методы, модели и классификационные процедуры предназначены для применения при проектировании и оптимизации систем блочного обрушения на рудниках, разрабатывающих крупные низкосортные рудные тела в сложных горно-геотехнических условиях на значительных глубинах. Полученные решения могут быть использованы для оценки обрушаемости массива горных пород, планирования подсечки и предкондиционирования, проектирования инфраструктуры блочной выемки, а также для управления рисками остановки обрушения и оптимизации производственных процессов при блочном обрушении. Разрабатываемые методики и инструменты применимы в инженерной практике, научных исследованиях, образовательных программах и средах цифрового моделирования (VR/AI), ориентированных на развитие современных технологий горного дела.

Field of application (in Kazakh) : Әзірленіп жатқан әдістер, модельдер және жіктеу рәсімдері үлкен тереңдіктердегі күрделі тау-геотехникалық жағдайларда орналасқан ірі төмен сұрыпты рудалық денелерді игеретін рудниктердегі блоктық құлау жүйелерін жобалау және оңтайландыру үшін арналған. Алынған шешімдер жыныс массивінің опырылу қабілетін бағалау, подсечка мен алдын ала кондиционирлеуді жоспарлау, блоктық қазба инфрақұрылымын жобалау, сондай-ақ опырылудың тоқтап қалу тәуекелдерін басқару және блоктық құлаудағы өндірістік процестерді оңтайландыру үшін қолданылуы мүмкін. Әзірленетін әдістемелер мен құралдар инженерлік тәжірибеде, ғылыми зерттеулерде, білім беру бағдарламаларында және заманауи тау-кен технологияларын дамытуға бағытталған цифрлық модельдеу орталарында (VR/AI) қолдануға жарамды.