The object of research, development or design (in Russian) : Использование и перевод этнокультурных единиц казахского языка в системах искусственного интеллекта

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жасанды интеллект жүйелеріндегі қазақ тіліндегі этномәдени бірліктердің қолданысы мен аударылуы

Aim of work (in Russian) : выявить и систематизировать этнокультурные единицы (фразеологизмы, лингвокультурализмы, лексико-паремиологические единицы, метафоры), вызывающие трудности при машинном переводе и интерпретации.

Aim of work (in Kazakh) : Машиналық аударма мен түсіндіруде қиындықтар туғызатын этномәдени бірліктерді (фразеологизмдер, лингвокультуремалар, лексикалық және паремиологиялық бірліктер, метафоралар) анықтау және жүйелеу

Методы исследования (на русском) : Описательное исследование, корреляционные исследования, экспериментальное исследование, методы сравнительного анализа, анкетирование, интервью, метод моделирования когнитивных процессов

Методы исследования (на казахском) : Сипаттамалық зерттеу, корреляциялық зерттеулер, эксперименттік зерттеу, салыстырмалы талдау әдісі, сауалнама, сұхбат, когнитивтік процестерді модельдеу әдістері

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен обзор исследований отечественных и зарубежных ученых по теме исследования, их анализ и систематизация. Собрано 500 этнокультурных единиц с высокой употребительностью в казахском языке, проведен лексико-семантический, прагматико-стилистический анализ и выполнена тематическая группировка. Проведен научный семинар для выявления проблем исследования. Проведен анализ текущего перевода этнокультурных единиц в системах Google, Yandex, chat gpt и др. Выявлены и систематизированы ошибки при переводе этнокультурных единиц. Результаты опубликованы в 1 статье на международной конференции. Проведены консультации с отечественными IT-специалистами по вопросам повышения качества перевода, а также ознакомление с механизмом передачи этнокультурных единиц в системах искусственного интеллекта.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу тақырыбына арналған отандық, әлемдік ғалымдардың зерттеулеріне шолу жасалды, талданды, жүйеленді. Қазақ тіліндегі қолданылуы жоғары 500 этномәдени бірліктер жиналып, лексика-семантикалық, прагматикалық-стилистикалық талдау жасалды, тақырыптық топтастырылды. Зерттеу мәселелерін айқындау мақсатында ғылыми семинар өткізілді. Google, Яндекс, chat gpt т.т. жүйелеріндегі этномәдени бірліктердің қазіргі аудармасына талдау жасалды. Этномәдени бірліктердің аударылуындағы қателіктер анықталып, жүйеленді. Нәтижелері халықаралық конференцияда 1 мақала болып жарияланды. Аударма сапасын жетілдіру бойынша отандық ІТ саласының мамандарынан кеңес алынып, жасанды интеллект жүйесіндегі этномәдени бірліктердің берілу механизмімен таныстық.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные показатели исследования – объём корпуса казахоязычных этнокультурных единиц, их переводы на три языка и разработка системы мета-разметки, а также создание онлайн-словаря и базы данных. Технико-экономические показатели – объём необходимых трудовых и технических ресурсов для реализации проекта, затраты на цифровую инфраструктуру и экономическая эффективность, достигаемая за счёт повышения качества обработки казахского языка в системах искусственного интеллекта.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеудің негізгі конструктивтік көрсеткіштері – қазақ тіліндегі этномәдени бірліктер корпусының көлемі, олардың үш тілдегі аудармалары мен мета-белгіленім жүйесінің әзірленуі, сондай-ақ онлайн сөздік пен деректер базасының жасалуы. Техникалық-экономикалық көрсеткіштері – жобаны іске асыруға қажетті еңбек және техникалық ресурстардың көлемі, цифрлық инфрақұрылым шығындары және жасанды интеллект жүйелерінде қазақ тілін өңдеу сапасын арттыру арқылы алынатын экономикалық тиімділік.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения результатов исследования характеризуется представлением собранного корпуса этнокультурных единиц и анализа их переводов научному сообществу, публикацией результатов на международной конференции, а также определением первоначальных механизмов интеграции в системы искусственного интеллекта на основе проведённых консультаций с отечественными IT-специалистами.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелерінің енгізу дәрежесі – жиналған этномәдени бірліктер корпусы мен олардың аудармасына жасалған талдау ғылыми қауымдастыққа ұсынылып, халықаралық конференцияда жариялануы және ІТ мамандарымен жүргізілген кеңестер негізінде жасанды интеллект жүйелеріне енгізуге бағытталған бастапқы механизмдердің айқындалуымен сипатталады.

Efficiency (in Russian) : Эффективность исследования заключается в повышении точности обработки казахского языка на платформах искусственного интеллекта, снижении ошибок машинного перевода и укреплении конкурентоспособности казахского языка в цифровом пространстве за счёт разработки лингвистической базы и системы мета-разметки, обеспечивающих качественный перевод этнокультурных единиц. Кроме того, результаты исследования находят практическое применение в сфере образования, межкультурной коммуникации, ИТ и контент-индустрии, способствуя международному признанию казахского языка.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу тиімділігі – қазақ тіліндегі этномәдени бірліктердің сапалы аударылуын қамтамасыз ететін лингвистикалық база мен мета-белгіленім жүйесін әзірлеу арқылы жасанды интеллект платформаларында қазақ тілін өңдеу дәлдігін арттыру, машиналық аудармадағы қателерді азайту және қазақ тілінің цифрлық кеңістіктегі бәсекеге қабілеттілігін күшейту. Сонымен қатар, зерттеу нәтижелері білім беру, мәдениетаралық коммуникация, ІТ және контент индустриясы салаларында практикалық қолдануға ие болып, қазақ тілінің халықаралық деңгейде танылуына ықпал етеді.

Field of application (in Russian) : гуманитарные науки и искусство, язык и литература, образование

Field of application (in Kazakh) : гуманитарлық ғылымдар және өнер, тіл және әдебиет, білім беру