The object of research, development or design (in Russian) : Современные проблемы сельского хозяйства включают деградацию земель, низкие темпы модернизации, дефицит кадров, слабую инфраструктуру и зависимость от импорта. Для решения этих вопросов необходима комплексная трансформация отрасли. Экономика трансформаций предполагает постоянные изменения в условиях кризисов и включает разные модели экономического роста. В рамках проекта будет проанализировано влияние улучшения инфраструктуры на развитие сельских районов, что способствует повышению доходов фермеров и укреплению продовольственной безопасности. Эмпирический анализ покажет, как инвестиции в инфраструктуру сельских территорий, на примере Туркестанской области, могут способствовать их устойчивому развитию и снижению бедности, а также оценит влияние государственных программ на аграрные рынки труда.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығының заманауи мәселелеріне жердің деградациясы, модернизацияның төмен қарқыны, кадр тапшылығы, инфрақұрылымның әлсіздігі және импортқа тәуелділік жатады. Бұл мәселелерді шешу үшін саланы кешенді трансформациялау қажет. Трансформация экономикасы дағдарыс жағдайында үнемі өзгеріп отыруды көздейді және экономикалық өсудің әртүрлі модельдерін қамтиды. Жоба шеңберінде инфрақұрылымды жақсартудың ауыл аудандарының дамуына әсері талданатын болады, бұл фермерлердің табысын арттыруға және азық-түлік қауіпсіздігін нығайтуға ықпал етеді. Эмпирикалық талдау Түркістан облысының мысалында ауылдық аумақтардың инфрақұрылымына инвестициялардың олардың тұрақты дамуына және кедейліктің төмендеуіне қалай ықпал ететінін көрсетеді, сондай-ақ мемлекеттік бағдарламалардың аграрлық еңбек нарықтарына әсерін бағалайды.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта — определить ключевые процессы, влияющие на совершенствование инфраструктуры и инклюзивную трансформацию сельских территорий в условиях климатических изменений и мобильности населения. Проект создаст предпосылки для устойчивого развития этих районов, а также соберет доказательную базу и информацию для будущих исследований и инвестиционных проектов. Основное внимание будет уделено совершенствованию инфраструктуры с целью ускорения инклюзивных преобразований и адаптации к климатическим вызовам. Помимо этого, будут выявлены факторы, способствующие или препятствующие этим процессам, с учетом климатических изменений и их влияния на сельские территории.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты-климаттық өзгерістер мен халықтың ұтқырлығы жағдайында инфрақұрылымды жетілдіруге және ауылдық аумақтардың инклюзивті трансформациясына әсер ететін негізгі процестерді анықтау. Жоба осы аудандардың тұрақты дамуының алғышарттарын жасайды, сонымен қатар болашақ зерттеулер мен инвестициялық жобалар үшін дәлелдер мен ақпарат жинайды. Инклюзивті қайта құруларды жеделдету және климаттық сын-қатерлерге бейімделу мақсатында инфрақұрылымды жетілдіруге басты назар аударылатын болады. Сонымен қатар, климаттық өзгерістерді және олардың ауылдық жерлерге әсерін ескере отырып, осы процестерге ықпал ететін немесе кедергі келтіретін факторлар анықталады.

Методы исследования (на русском) : В исследовании применён комплексный подход, включающий экономико-аналитические и геоэкологические методы. Проведены сравнительные исследования международных моделей устойчивого развития и их адаптация к условиям Казахстана. Социологические опросы позволили выявить потребности местного населения и определить инклюзивные барьеры. Системное моделирование использовано для построения адаптивной модели развития с учётом климатических сценариев. Экспертные оценки обеспечили уточнение ключевых параметров модели и проверку её применимости на практике.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеуде экономикалық-аналитикалық және геоэкологиялық әдістерді қамтитын кешенді тәсіл қолданылды. Орнықты дамудың халықаралық модельдеріне салыстырмалы зерттеулер жүргізілді және оларды Қазақстан жағдайына бейімдеу. Социологиялық сауалнамалар жергілікті халықтың қажеттіліктерін анықтауға және инклюзивті кедергілерді анықтауға мүмкіндік берді. Жүйелік модельдеу Климаттық сценарийлерді ескере отырып, дамудың адаптивті моделін құру үшін қолданылады. Сараптамалық бағалау модельдің негізгі параметрлерін нақтылауды және оның практикада қолданылуын тексеруді қамтамасыз етті.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате исследования разработана интегрированная модель устойчивого развития сельских территорий, учитывающая климатические изменения и инфраструктурные потребности. Создана индексная система оценки устойчивости, включающая климатические, экономические и социальные показатели. Получены карты климатической уязвимости и инфраструктурных дефицитов на основе ГИС-анализа. Предложен инклюзивный механизм управления сельским развитием, усиливающий участие местных сообществ. Новизна состоит в адаптивном алгоритме модернизации инфраструктуры с учётом климатических сценариев и инклюзивных факторов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу нәтижесінде климаттық өзгерістер мен инфрақұрылымдық қажеттіліктерді ескеретін ауылдық аумақтарды орнықты дамытудың интеграцияланған моделі әзірленді. Климаттық, экономикалық және әлеуметтік көрсеткіштерді қамтитын тұрақтылықты бағалаудың индекстік жүйесі құрылды. ГАЖ талдауы негізінде Климаттық осалдық және инфрақұрылымдық тапшылықтар карталары алынды. Жергілікті қоғамдастықтардың қатысуын күшейтетін ауыл дамуын басқарудың инклюзивті механизмі ұсынылды. Жаңалық Климаттық сценарийлер мен инклюзивті факторларды ескере отырып, инфрақұрылымды жаңғыртудың бейімделу алгоритмінен тұрады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Модель предусматривает модернизацию дорожной, водной и цифровой инфраструктуры, что обеспечивает сокращение инфраструктурных потерь и улучшение логистики. Технико-экономические расчёты показывают снижение водопотерь до 40 % и рост продуктивности сельхозпроизводства до 18 %. Оценка капитальных затрат демонстрирует сокращение эксплуатационных расходов на 15–20 %. Использование цифровых систем управления ресурсами повышает эффективность водопользования и снижает риски деградации земель. Общие показатели модели демонстрируют положительную динамику в экономическом, социальном и экологическом аспектах.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Модель инфрақұрылымдық шығындарды қысқартуды және логистиканы жақсартуды қамтамасыз ететін жол, су және цифрлық инфрақұрылымды жаңғыртуды көздейді. Техникалық-экономикалық есептеулер су шығынының 40% - ға дейін төмендеуін және ауыл шаруашылығы өндірісінің өнімділігінің 18% - ға дейін өсуін көрсетеді. Күрделі шығындарды бағалау операциялық шығындардың 15-20% - ға қысқарғанын көрсетеді. Ресурстарды басқарудың цифрлық жүйелерін пайдалану суды пайдалану тиімділігін арттырады және жердің тозу қаупін азайтады. Модельдің жалпы көрсеткіштері экономикалық, әлеуметтік және экологиялық аспектілерде оң динамиканы көрсетеді.

Level of implementation (in Russian) : Разработанная модель прошла апробацию в пилотных сельских районах с разными климатическими условиями. В рамках пилотирования внедрены элементы цифровизации, включая климатические станции и датчики влажности почвы. Проведены консультации с акиматами, фермерскими хозяйствами и местными жителями для оценки практической применимости решений. Часть инфраструктурных рекомендаций использована в локальных программах развития сельских территорий. Полученные данные подтверждают высокую применимость предложенной модели.

Level of implementation (in Kazakh) : Әзірленген модель әртүрлі климаттық жағдайлары бар пилоттық ауылдық жерлерде сынақтан өтті. Пилоттау шеңберінде Климаттық станциялар мен топырақ ылғалдылығының датчиктерін қоса алғанда, цифрландыру элементтері енгізілді. Шешімдердің практикалық қолданылуын бағалау үшін әкімдіктермен, фермерлік шаруашылықтармен және жергілікті тұрғындармен консультациялар өткізілді. Инфрақұрылымдық ұсынымдардың бір бөлігі ауылдық аумақтарды дамытудың жергілікті бағдарламаларында пайдаланылды. Алынған мәліметтер ұсынылған модельдің жоғары қолданылуын растайды.

Efficiency (in Russian) : Экономическая эффективность модели выражается в росте рентабельности сельхозпроизводства и снижении потерь от климатических рисков. Социальная эффективность проявляется в улучшении качества жизни, росте занятости и снижении миграции из сельской местности. Экологический эффект достигается за счёт оптимизации водопользования и замедления процессов опустынивания. Инфраструктурная эффективность обеспечивается более рациональным использованием ресурсов и повышением надёжности инженерных систем. Инклюзивный подход усиливает участие населения в принятии решений и способствует устойчивости социальных институтов. В целом модель обеспечивает долгосрочную устойчивость сельских территорий в условиях изменения климата.

Efficiency (in Kazakh) : Модельдің экономикалық тиімділігі ауылшаруашылық өндірісінің рентабельділігінің өсуінен және климаттық тәуекелдерден болатын шығындардың төмендеуінен көрінеді. Әлеуметтік тиімділік өмір сүру сапасын жақсартуда, Жұмыспен қамтудың өсуінде және ауылдық жерлерден көші-қонның төмендеуінде көрінеді. Экологиялық әсерге суды пайдалануды оңтайландыру және шөлейттену процестерін баяулату арқылы қол жеткізіледі. Инфрақұрылымдық тиімділік ресурстарды неғұрлым ұтымды пайдаланумен және инженерлік жүйелердің сенімділігін арттырумен қамтамасыз етіледі. Инклюзивті тәсіл халықтың шешім қабылдауға қатысуын күшейтеді және әлеуметтік институттардың тұрақтылығына ықпал етеді. Жалпы, модель климаттың өзгеруі жағдайында ауылдық жерлердің ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етеді.

Field of application (in Russian) : При планировании, разработке и реализации государственных программ для инвестирования сельских районов через продвижение сельхозтоваропроизводителей и совершенствование инфраструктуры села

Field of application (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілерді ілгерілету және ауыл инфрақұрылымын жетілдіру арқылы ауылдық аудандарды инвестициялау үшін мемлекеттік бағдарламаларды жоспарлау, әзірлеу және іске асыру кезінде