The object of research, development or design (in Russian) : В качестве объектов исследования выбраны населенные пункты Сузакского района Туркестанской области, которые расположены в радиусе 30 км от действующих уранодобывающих предприятий. В Северо-Казахстанской урановорудной провинции в качестве объектов исследования были выбраны населенные пункты Арыкбалык и Саумалколь Северо-Казахстанской области, Шантобе, Аксу, и Заводской Акмолинской области, которые расположены в зоне влияния законсервированных урановых рудников и хранилища радиоактивных отходов Степногорского горнохимического комбината.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны ретінде Түркістан облысы Созақ ауданының жұмыс істеп тұрған уран өндіруші кәсіпорындардан 30 км радиуста орналасқан елді мекендері таңдалды. Солтүстік Қазақстан уран-кенді провинциясында зерттеу нысаны ретінде жұмысы тоқтатылған уран кеніштері аймағындағы Солтүстік Қазақстан облысының Арықбалық және Саумалкөл елді мекендері және Степногорск тау-кен химия комбинатының радиоактивті қалдықтар қоймасы маңындағы Ақмола облысының Шаңтөбе, Ақсу және Заводской елді мекендері таңдалды.

Aim of work (in Russian) : Оценить радиационный риск развития соматической патологии среди населения, проживающего на территориях Северо-Казахстанской и Шу-Сарысуйской урановорудных провинций и разработать методы и рекомендации по его снижению

Aim of work (in Kazakh) : Солтүстік Қазақстан және Шу-Сарысу уран-кенді провинцияларында тұратын халық арасында соматикалық патологияның дамуының радиациялық қаупін бағалау және оны төмендету бойынша әдістер мен ұсыныстар әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : радиометрический, дозиметрический, радиационно-эпидемиологическое исследование заболеваемости и смертности, медико-статистический, социологический, лабораторный, масс-спектрометрический.

Методы исследования (на казахском) : радиометриялық, дозиметриялық, сәулелік-эпидемиологиялық аурушаңдық пен өлім-жітімге зерттеу, медициналық-статистикалық, әлеуметтік, лабораториялық, масс-спектрометриялық

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведён анализ имеющихся ретроспективных данных по радиационной обстановке и уровням радона в жилых и административных зданиях Северо-Казахстанской и Шу-Сарысуйской урановорудных провинций. Выполнена оценка текущей радиационной обстановки на основе доступных материалов. В электронной системе сформированы когорты населения для последующего анализа заболеваемости и смертности. Получены медико-статистические данные по онкологической и заболеваемости социально значимой патологией, данные по смертности населения за 2015-2024 гг. Был произведен сбор биоматериала (суточная моча) у населения, проживающего вблизи объектов урановой промышленности.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Солтүстік Қазақстан және Шу-Сарысу уран өндіру провинцияларындағы тұрғын және әкімшілік ғимараттардағы радиациялық жағдай мен радон деңгейлері бойынша қолда бар ретроспективтік деректер талданды. Қол жетімді материалдарға сүйене отырып, ағымдағы радиациялық жағдай бағаланды. Келесі аурушаңдық пен өлім-жітімді талдау үшін электрондық жүйеде халық когорталары құрылды. Онкологиялық және әлеуметтік маңызды патология бойынша аурушаңдыққа қатысты медициналық-статистикалық деректер, сондай-ақ 2015-2024 жылдардағы халық өлім-жітімі туралы мәліметтер алынды. Уран өнеркәсібі нысандары маңында тұратын халықтан биоматериал (күндік зәр) жинау жүргізілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : 1) Анализ имеющихся ретроспективных данных по радиационной обстановке и уровням радона в жилых и административных зданиях Северо-Казахстанской и Шу-Сарысуйской урановорудных провинций. 2) Сформированы когорты населения для последующего анализа заболеваемости и смертности – 4 когорты 3) Выезд медицинской группы по проекту в населённые пункты Созакского района Туркестанской области - 1 4) Медико-статистические данные по заболеваемости и смертности населения за 2015-2024 гг – 20 медицинских документов и отчетов 5) Занесение первичных данные по смертности населения за 2015 и 2016 гг. в регистр НИИ РРЗ - 80 записей 6) Сбор биоматериала (суточная моча) у населения – 109 проб, в том числе в Таукенте – 29, Созаке – 30, Степном – 29 и Шолаккоргане – 21.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 1) Солтүстік Қазақстан және Шу-Сарысуй уран өндіру провинцияларындағы тұрғын және әкімшілік ғимараттардағы радиациялық жағдай мен радон деңгейлері бойынша қолда бар ретроспективтік деректерді талдау. 2) Аурушаңдық пен өлім-жітімді талдау үшін халық когорталары құрылды – 4 когорта. 3) Жоба аясында Түркістан облысының Созақ ауданына медициналық топтың іс-сапары – 1. 4) 2015-2024 жылдардағы халық аурушаңдық және өлім-жітімі бойынша медициналық-статистикалық деректер – 20 медициналық құжат және есеп. 5) 2015 және 2016 жылдардағы халық өлім-жітімі бойынша бастапқы деректерді РРҚ ҒЗИ тіркеліміне енгізу – 80 жазба. 6) Халықтан биоматериал жинау (тәуліктік зәр) – 109 сынама, оның ішінде: Таукент – 29, Созақ – 30, Степной – 29, Шолаққорған – 21.

Level of implementation (in Russian) : По содержанию урана в моче у отдельных групп населения, проживающих вблизи объектов урановой промышленности в 2025 году опубликована 1 статья в отечественном издании, рекомендованном КОКНВО МНВО РК. По результатам лабораторных анализов мочи и эпидемиологических исследовании по заболеваемости и смертности будут подготовлены статьи.

Level of implementation (in Kazakh) : 2025 жылы уран өнеркәсібі нысандары маңында тұратын халықтың кейбір топтарының зәріндегі уран мөлшері бойынша ҚР Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған отандық басылымда 1 мақала жарияланды. Зәрді зертханалық талдау нәтижелері мен аурушаңдық пен өлім-жітімге қатысты эпидемиологиялық зерттеулердің нәтижелері бойынша мақалалар дайындалатын болады.

Efficiency (in Russian) : Полученные данные в ходе комплексного радиационного-эпидемиологического исследования послужат основой программ по сохранению здоровья населения, проживающего на территории урановорудных провинций и объектов урановой промышленности, будут внедрены в работу территориальных поликлиник и больниц, составят основу рекомендаций по радиационной безопасности населения.

Efficiency (in Kazakh) : Кешенді радиациялық-эпидемиологиялық зерттеу барысында алынған мәліметтер уран өндіру провинциялары мен уран өнеркәсібі нысандары орналасқан аумақтарда тұратын халықтың денсаулығын сақтау бағдарламаларының негізін құрап, жергілікті емханалар мен ауруханалардың жұмысына енгізіліп, халықтың радиациялық қауіпсіздігі бойынша ұсынымдардың негізін жасайды

Field of application (in Russian) : Охрана окружающей среды и здравоохранение. Целевыми потребителями полученных результатов являются ответственные сотрудники здравоохранения, недропользователи, сообщества научных и медицинских работников и других специалистов, работающих с источниками ионизирующего излучения и радиационной безопасности на производствах.

Field of application (in Kazakh) : Қоршаған ортаны қорғау және денсаулық сақтау. Алынған нәтижелердің негізгі пайдаланушылары: денсаулық сақтау саласының жауапты қызметкерлері, жер қойнауын пайдаланушылар, ғылыми және медициналық қызметкерлер қауымдастықтары және өндіріс орындарында иондаушы сәулелер мен радиациялық қауіпсіздікпен жұмыс істейтін басқа да мамандар.