The object of research, development or design (in Russian) : Кукурузный мотылек Ostrinia nubilalis

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жүгері сабақ көбелегі Ostrinia nubilalis

Aim of work (in Russian) : Разработать и внедрить средства биологической защиты кукурузы от Ostrinia nubilalis с учетом экологического аспекта окружающей среды в условиях юго-востока Казахстана

Aim of work (in Kazakh) : Оңтүстік-шығыс Қазақстан жағдайында қоршаған ортаның экологиялық аспектісін ескере отырып, жүгері дақылын Ostrinia nubilalis-тен қорғаудың биологиялық құралдарын әзірлеу және енгізу.

Методы исследования (на русском) : 1. Мониторинг фитосанитарного состояния. Для учета численности кукурузного мотылька применяли стандартные энтомологические методы: визуальный осмотр модельных растений, феромоновые ловушки для регистрации лёта имаго и метод кошения сачком (100 взмахов) для учета бабочек. Плотность кладок яиц оценивали на 10 фиксированных участках по 10 растений, численность гусениц - на 15-20 случайных площадках по 1 м². 2. Учёт перезимовавших стадий. На участках, где ранее выращивалась кукуруза, дважды за сезон оценивали плотность и смертность зимующих гусениц, куколок и имаго посредством вскрытия растительных остатков на 30 участках (0,7 м²), расположенных по диагонали поля. 3. Лабораторное разведение Ostrinia nubilalis. Насекомых отлавливали на посевах кукурузы; зимующие гусеницы хранились при +5°C. Для получения лабораторной популяции использовали искусственную питательную среду на основе зародышей пшеницы, кукурузной муки и витаминного комплекса. Полученные насекомые применялись в опытах по оценке эффективности биопрепаратов и энтомофагов. 4. Оценка повреждённости растений. Степень повреждения листьев гусеницами первой генерации определяли по 9-балльной шкале Вильямса и Дэвиса. Повреждения стебля ниже уровня початка оценивали по шкале: 1 балл - повреждения отсутствуют; 2 - слом метёлки без повреждения стебля; 3-4 - единичные повреждения выше уровня початка; 5-6 - повреждения на уровне початка; 7-8 - переломы стебля у 1-3 растений; 9 - множественные переломы ниже початка.

Методы исследования (на казахском) : Методика каз 1. Жүгері егістерінің фитосанитарлық жағдайын бағалау. Зиянкестердің таралуы визуалды тексеру, феромондық тұтқыштар және сачокпен сілку әдісі (100 сермеу) арқылы анықталды. Жұмыртқа қалдықтарының тығыздығы 10 үлгілік учаскеде (әрқайсысы 10 өсімдік), жұлдызқұрттардың тығыздығы 15-20 кездейсоқ 1 м² алаңда есептелді. 2. Қыстаған сатыларды есепке алу. Өткен жылы жүгері егілген алқаптарда қыстап шыққан жұлдызқұрттар, қуыршақтар және имаголардың тығыздығы мен өлім-жітімі маусым ішінде екі рет анықталды. Есептеу сабақ және собық қалдықтарын 30 кездейсоқ 0,7 м² учаскеде қарау арқылы жүргізілді. 3. Ostrinia nubilalis фитофагын зертханалық көбейту. Фитофагтар егістіктен жиналып, жұлдызқұрттар +5°C температурада сақталды. Көбейту үшін бидай ұрығы, жүгері ұны және витаминдік кешені бар жасанды диета қолданылды. Алынған зертханалық популяция биопрепараттар мен энтомофагтардың тиімділігін бағалауда пайдаланылды. 4. Өсімдіктердің зақымдану дәрежесін бағалау. Жапырақтардың зақымдануы Уильямс және Дэвис бойынша 9 балдық шкаламен анықталды. Собық деңгейінен төмен зақымдар да жеке бағаланды: 1 балл – зақым жоқ; 2 – шашақ сынған, сабақ зақымданбаған; 3-4 – собықтан жоғары жекелеген зақым; 5-6 – сабақтың собық деңгейінде зақымдануы; 7-8 – 15-20 өсімдіктің 1-3-інде собықтан төмен сабақ сынуы; 9 – собық деңгейінен төмен сабақ пен собық аяқшасының айқын сынуы.

Obtained results and novelty (in Russian) : Полученные результаты: Обследования в хозяйствах «Муса» и «Береке» подтвердили наличие зимующих стадий Ostrinia nubilalis и высокую активность естественных паразитоидов, прежде всего Braconidae и Trichogramma spp. Выявлен устойчивый комплекс энтомофагов (бракониды, златоглазки, божьи коровки, тахины), а лабораторная интродукция трихограммы успешно проходит адаптацию. А также проведена интродукция Trichogramma spp. из НИИ карантина и защиты растений Республики Узбекистан; доставленный биоматериал проходит адаптацию в лабораторных условиях. Полевые наблюдения установили развитие двух поколений вредителя в юго-восточном Казахстане и определили сроки яйцекладки, питания личинок и окукливания. Зафиксировано повреждение листьев и стеблей, подтверждающее значительную вредоносность второго поколения. Сформирован оптимальный состав искусственной диеты, обеспечивший 79,5% успешного завершения личиночной стадии и 61,5% выхода имаго. Полученные результаты показали возможность поддержания полноценной лабораторной колонии, однако выявлена необходимость дальнейшей оптимизации среды из-за периодического развития плесени.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : «Муса» және «Береке» шаруашылықтарындағы зерттеулерде Ostrinia nubilalis-тің қыстап шыққан сатылары және Braconidae мен Trichogramma spp. сияқты табиғи паразитоидтардың жоғары белсенділігі анықталды. Табиғи энтомофагтар кешені (браконидтер, алтынкөздер, қоңыздар, тахиндер) тіркелді. Өзбекстаннан әкелінген Trichogramma spp. зертханада бейімделуден өтуде. Егістік бақылаулар Оңтүстік-Шығыс Қазақстан жағдайында зиянкестің екі ұрпақ беріп дамитынын және олардың жұмыртқа салу, жұлдызқұрттардың қоректенуі мен қуыршақтану мерзімдерін айқын көрсетті. Екінші ұрпақтың жапырақ пен сабақтарды зақымдауы оның айтарлықтай зияндылығын дәлелдеді. Зертханалық жағдайда көбейтуге арналған жасанды ортаның оңтайлы құрамы жасалып, оның негізінде жұлдызқұрттардың 79,5%-ы сәтті дамып, 61,5%-ынан имаго ұшып шығуы байқалды. Алынған нәтижелер толыққанды зертханалық популяцияны ұстап тұру мүмкіндігін көрсетті, бірақ қоректік ортаның мезгіл-мезгіл көгеруі оның әрі қарай жетілдіруді қажет ететінін айқындайды. Жаңалығы: Қазақстан Республикасында алғаш рет жүгері сабақ көбелегінің (Ostrinia nubilalis) зиянкестеріне қарсы биологиялық бақылау шараларын ұйымдастыру мақсатында энтомофагтар мен биопрепараттарды қолдану арқылы кешенді биологиялық қорғау жүйесі әзірленетін болады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : 1. Конструктивные показатели • Определён комплекс аборигенных энтомофагов (Braconidae, Chrysopidae, Coccinellidae, Tachinidae). • Интродуцирована и адаптирована Trichogramma spp. • Сформирована лабораторная линия Bracon spp. 2. Технические показатели • Установлено развитие двух поколений Ostrinia nubilalis (июнь-июль, август-сентябрь). • Определены ключевые параметры: 8-128 яиц в кладке, цикл 19-21 сутки, выход имаго 61,5%. • Создана оптимальная диета (79,5% успешного развития личинок, 67,9% жизнеспособных куколок). • Зафиксировано среднее повреждение листьев - 3 балла, стеблей - во втором поколении. 3. Технико-экономические показатели • Естественные энтомофаги снижают численность вредителя на 40-60%. • Разведение Bracon spp. и Trichogramma spp. позволяет формировать локальное производство биопрепаратов. • Биоконтроль снижает потери урожая на 20–30% и затраты на химию на 30-40%. • Разработанная диета обеспечивает круглогодичное лабораторное разведение фитофага.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 1. Конструктивтік көрсеткіштер • Ostrinia nubilalis-ке қарсы табиғи энтомофагтар анықталды (Braconidae, Chrysopidae, Coccinellidae, Tachinidae). • Trichogramma spp. интродукцияланып, зертханада бейімделуде. • Bracon spp. зертханалық популяциясы қалыптастырылды. 2. Техникалық көрсеткіштер • O. nubilalis екі ұрпақпен дамитыны анықталды. • Негізгі биологиялық параметрлері: 8-128 жұмыртқа, даму ұзақтығы 19-21 тәулік, имаго шығуы 61,5%. • Жасанды диета 79,5% жұлдызқұрт дамуын және 67,9% өміршең қуыршақ түзілуін қамтамасыз етті. • Екінші ұрпақта зақымдану деңгейі орташа 3 баллды құрады. 3. Техника-экономикалық көрсеткіштер • Табиғи энтомофагтар зиянкестер санын 40-60% төмендетеді. • Bracon spp. және Trichogramma spp. жергілікті биоагент өндірісін дамытуға мүмкіндік береді. • Биоконтроль өнім шығынын 20-30%, химиялық шығындарды 30-40% азайтады. • Жасанды диета фитофагты жыл бойы зертханада өсіруге мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : нет

Level of implementation (in Kazakh) : жоқ

Efficiency (in Russian) : Эффективность проведённых исследований подтверждена снижением численности вредителя под воздействием естественных энтомофагов на 40–60% и успешным развитием 79,5% личинок на разработанной искусственной диете.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің тиімділігі табиғи энтомофагтар кешенінің зиянкестердің санын 40–60%-ға дейін төмендетуімен және жасанды диетаның 79,5% жұлдызқұрт дамуын қамтамасыз етуімен дәлелденді.

Field of application (in Russian) : сельское хозяйства, защита растений

Field of application (in Kazakh) : ауыл шаруашылығы, өсімдік қорғау