The object of research, development or design (in Russian) : ВЭС покрытия на основе высокоэнтропийного сплава CoCrFeNiMn до и после термического отжига, а также высокоэнтропийные фазы, синтезированные из порошков чистых металлов (CoCrFeNiMn, AlCoCrFeNi, CoCrFeNiTi, CoCrFeNiCu) методом механохимического синтеза.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Термиялық қыздыруға дейінгі және кейінгі CoCrFeNiMn негізіндегі жоғары энтропиялы қорытпа жабындары, сондай-ақ таза металдар ұнтағынан механохимиялық синтез әдісімен алынған жоғары энтропиялы фазалар (CoCrFeNiMn, AlCoCrFeNi, CoCrFeNiTi және CoCrFeNiCu)

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является изучение процесса формирования покрытий на основе высокоэнтропийного сплава в условиях газотермического напыления и комплексное исследование эксплуатационных свойств образующихся покрытий.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты газотермиялық бүрку жағдайында жоғары энтропиялық қорытпа негізінде жабындарды қалыптастыру процесін зерттеу және пайда болған жабындардың пайдалану қасиеттерін кешенді зерттеу болып табылады.

Методы исследования (на русском) : ВЭС-покрытия на основе CoCrFeNiMn получали методами детонационного, воздушно-плазменного и высокоскоростного кислородно-топливного напыления с последующим термическим отжигом при температурах 500 °C и 900 °C в вакуумной печи BR-17HVF-8. Механические свойства оценивали методом индентирования на приборе Fischerscope HM2000. Износостойкость исследовали по методике «шар–диск» на трибометре Anton Paar TRB3 с использованием профилометра AMETEK Taylor Hobson Surtronic серии S-100 для измерения скорости износа. Трибокоррозионные характеристики определяли методом электрохимических испытаний в 4 % растворе азотной кислоты на установках P-150 и TRB3. Также высокоэнтропийные фазы синтезировали из порошков чистых металлов методом механохимического синтеза в шаровой мельнице Retsch Emax. Фазовый анализ проводили на дифрактометре X’Pert PRO, микроструктуру изучали с помощью электронного микроскопа SEM3200, а распределение частиц — на лазерном анализаторе Winner 2005 A.

Методы исследования (на казахском) : CoCrFeNiMn негізіндегі жоғары энтропиялы жабындар детонациялық, ауа-плазмалық және жоғары жылдамдықты оттекті-отынмен бүрку әдістерімен алынып, кейіннен 500 °C және 900 °C температурада BR-17HVF-8 вакуумдық пешінде термиялық өңдеуден өткізілді. Механикалық қасиеттер Fischerscope HM2000 құрылғысында бағаланды. Тозуға төзімділік «шар–диск» әдістемесі бойынша Anton Paar TRB3 трибометрінде зерттеліп, тозу жылдамдығы AMETEK Taylor Hobson Surtronic S-100 профилометрі арқылы өлшенді. Трибо-коррозиялық қасиеттер 4 % азот қышқылы ерітіндісінде P-150 және TRB3 құрылғыларында электрохимиялық сынақ әдісімен зерттелді. Сонымен қатар, жоғары энтропиялы фазалар таза метал ұнтақтарынан механохимиялық синтез әдісімен Retsch Emax шарлы диірменінде синтезделді. Фазалық талдау X’Pert PRO дифрактометрінде жүргізілді, микроқұрылымы SEM3200 электрондық микроскобы арқылы зерттелді, ал бөлшектердің таралуы Winner 2005 A лазерлік бөлшек өлшемі анализаторы көмегімен анықталды

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках данного проекта будут разработаны научно-технологические основы получения ВЭС-покрытий методами газотермического напыления. При разработке технологических режимов нанесения ВЭС покрытий будет уделено внимание к снижению недостатков газотермического напыления, таких как локальная сегрегация, поры и окисление. Будет разработан режим термической обработки ВЭС-покрытий, полученных методами газотермического напыления. Будет проведено комплексное исследование эксплуатационных свойств (механических характеристик, износостойкость, трибокоррозия) ВЭС-покрытий до и после термического отжига. В данном проекте также особое внимание будет уделено изучению возможности получения высокоэнтропийных фаз непосредственно из порошков чистых металлов, предварительно обработанных методом механохимического синтеза в высокоскоростной шаровой мельнице. Будет разработана практическая рекомендация к внедрению разработанной технологии газотермического напыления ВЭС-покрытий для конструкционных деталей из стали, работающих в условиях повышенного износа и коррозии.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Осы жобаның аясында газотермиялық бүрку әдістерімен ЖЭҚ-жабындарын алу бойынша ғылыми-технологиялық негіздер жасалады. ЖЭҚ-жабындарын бүрку технологиясын әзірлеу кезінде газотермиялық бүрку кемшіліктерін, мысалы, локальды сегрегация, кеуектер мен тотығуды азайтуға ерекше назар аударылады. Газотермиялық бүрку әдістерімен алынған ЖЭҚ-жабындарға арналған термиялық өңдеу режимі әзірленеді. ЖЭҚ-жабындарының пайдаланушылық қасиеттерін (механикалық сипаттамалары, тозуға төзімділігі, трибокоррозия) термиялық күйдіргенге дейін және кейін кешенді зерттеу жүргізіледі. Жобада таза металдар ұнтағынан жоғары энтропиялы фазаларды тікелей алу мүмкіндігін зерттеуге де ерекше назар аударылады, ол ұнтақтар жоғары жылдамдықты шарлы диірменде механохимиялық синтез әдісімен алдын ала өңделеді. Тозуға және коррозияға жоғары төзімділік талаптарына сай болаттан жасалған құрылымдық бөлшектерге газотермиялық бүрку технологиясын енгізуге арналған практикалық ұсыныс әзірленеді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Социальным эффектом проекта является вклад в подготовке кадров в области упрочняющих технологий. В проекте предлагается создание научной коллаборации для проведения совместных исследований с ведущим зарубежным ученым в области трибологии и поверхностной обработки, с профессором факультета материаловедения и экологической инженерии университета Тампере (Тампере, Финляндия)

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның әлеуметтік әсері – нығайту технологиялары саласындағы кадрларды даярлауға үлес қосу болып табылады. Жоба аясында трибология және беткі қабатты өңдеу саласында бірлескен зерттеулер жүргізу үшін Финляндияның Тампере университетінің материалтану және экологиялық инженерия факультетінің профессоры, жетекші шетелдік ғалыммен ғылыми коллаборация құру ұсынылады.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Эффективность исследования заключается в оптимизации параметров газотермического напыления для создания высокоэнтропийных покрытий с улучшенными эксплуатационными характеристиками и высокой экономической целесообразностью. Экономически эффективными оказались сниженные затраты на материалы благодаря уменьшению количества нерасплавленных частиц и сокращению времени на обработку поверхности за счет высокой плотности покрытия. Эти показатели делают данные покрытия подходящими для использования в агрессивных условиях, сокращая частоту замены и ремонта, что особенно ценно для промышленного применения.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеудің тиімділігі газотермикалық бүрку параметрлерін жоғары энтропиялы жабыны бар материалдардың жұмыс сипаттамаларын және экономикалық тиімділігін арттыру мақсатында оңтайландыруда жатыр. Экономикалық тұрғыдан тиімділігі – материалдарға шығындардың төмендеуі, себебі балқымай қалған бөлшектердің саны азайып, жабынның жоғары тығыздығы арқасында бет өңдеуге жұмсалатын уақыт қысқарады. Бұл көрсеткіштер осындай жабындарды агрессивті жағдайларда қолдануға ыңғайлы етеді, себебі оларды ауыстыру және жөндеу жиілігін төмендетеді, бұл өнеркәсіптік қолдану үшін ерекше маңызды.

Field of application (in Russian) : Успешная реализация проекта создаст научную базу для разработки и внедрения в Казахстане новых технологий получения ВЭС-покрытий с уникальными эксплуатационными свойствами, которые могут найти применение для среднего и тяжелого машиностроения.

Field of application (in Kazakh) : Жобаны табысты іске асыру Қазақстанда орта және ауыр машина жасау үшін қолдануға болатын бірегей пайдалану қасиеттері бар жоғары энтропиялық қорытпа жабындарын алудың жаңа технологияларын әзірлеу және енгізу үшін ғылыми база жасайды.