The object of research, development or design (in Russian) : Объект исследования проекта — растительные масла из рисовых отрубей и их производные, направленные на разработку и модификацию соединений с противоопухолевой активностью​

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жобаны зерттеу нысаны-күріш кебегінен алынған өсімдік майлары және олардың туындылары, ісікке қарсы белсенділігі бар қосылыстарды әзірлеуге және модификациялауға бағытталған​

Aim of work (in Russian) : Целью данного проекта является создание новых эффективных лекарственных кандидатов с противоопухолевым действием на основе модифицированных различными фармакофорными блоками моно- и диглицеридов жирных кислот, выделенных из растительного масла рисовых отрубей

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты күріш кебегінің өсімдік майынан оқшауланған май қышқылдарының моно - және диглицеридтерінің әртүрлі фармакофорлық блоктарымен модификациялау негізінде ісікке қарсы әсері бар жаңа тиімді дәрілік кандидаттарды құру болып табылады

Методы исследования (на русском) : Синтез три-, ди-, моноамидофосфитов и хлорамидофосфита по известным методикам. Реакции фосфорилирования моно- и диглицеридов олеиновой кислоты амидофосфитами и хлорамидофосфитом. Оптимизация условий синтеза (температура, растворители, время, соотношение реагентов). Использование O-алкилирования фенольных субстратов галогенидными производными глицеридов. Характеризация продуктов (смеси моно- и дизамещённых производных) и биологические испытания (антиоксидантная активность, влияние на митохондриальные характеристики, цитотоксичность).

Методы исследования (на казахском) : Белгіленген әдістерді қолдана отырып, три-, ди- және моноамидофосфиттер мен хлорамидофосфит синтезі. Олеин қышқылының моно- және диглицеридтерінің амидофосфиттермен және хлорамидофосфиттермен фосфорлану реакциялары. Синтез жағдайларын оңтайландыру (температура, еріткіштер, уақыт, реагент қатынасы). Глицеридтердің галогенидті туындыларымен фенолдық субстраттардың О-алкилденуін қолдану. Өнімдерді сипаттау (моно- және алмастырылмаған туындылардың қоспалары) және биологиялық сынау (антиоксидантты белсенділік, митохондриялық қасиеттерге әсері, цитотоксикалық).

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые показана возможность синтеза глицерофосфолипидов с амидными фрагментами на основе олеиновой кислоты через фосфорилирование хлорамидофосфитом. Установлено, что использование три-, ди- и моноамидофосфитов неперспективно из-за образования олигомерных продуктов. Получены новые производные глицеридов с аминоалкильными и аммониевыми фрагментами, представляющие интерес как митохондриально-направленные липиды. Разработаны условия синтеза конъюгатов глицеридов жирных кислот и противоопухолевых фармакофоров (3,5-бис(арилиден)-4-пиперидонов). Впервые показана антиоксидантная активность катионных липидов (ингибирование перекисного окисления липидов до 48,4 ± 2,5% при 100 мкМ). Обнаружено влияние на митохондриальную мембрану (деполяризация, запуск апоптоза), при отсутствии выраженной цитотоксичности.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Хлорамидофосфитпен фосфорлану арқылы олеин қышқылына негізделген амид бөліктерімен глицерофосфолипидтерді синтездеу мүмкіндігі алғаш рет көрсетілді. Олигомерлі өнімдердің түзілуіне байланысты три-, ди- және моноамидофосфиттерді қолдану перспективасыз екені анықталды. Митохондрияға бағытталған липидтер ретінде қызығушылық тудыратын аминоалкил және аммоний бөліктері бар жаңа глицерид туындылары алынды. Май қышқылы глицеридтерінің конъюгаттарын және ісікке қарсы фармакофорларды (3,5-бис(арилиден)-4-пиперидондар) синтездеу шарттары жасалды. Катионды липидтердің антиоксидантты белсенділігі алғаш рет көрсетілді (100 мкМ температурада 48,4 ± 2,5%-ға дейін липидтік асқын тотығуды тежеу). Айқын цитотоксикалық болмаған кезде митохондриялық мембранаға әсері (деполяризация, апоптоздың индукциясы) анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Объёмы синтеза: 20–50 мл в зависимости от сложности. Оптимизированные условия реакций: температура 60–100 °C, использование полярных растворителей. Выход целевых соединений максимизирован при фосфорилировании хлорамидофосфитом. Сложность разделения продуктов (смеси моно- и дизамещённых производных) остаётся нерешённой, требуется дальнейшая оптимизация.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Синтез көлемі: күрделілігіне байланысты 20–50 мл. Оңтайландырылған реакция жағдайлары: температура 60–100 °C, полярлық еріткіштерді пайдалану. Нысаналы қосылыстардың шығымы хлорамидофосфитпен фосфорлану арқылы барынша артады. Өнімді бөлудің күрделілігі (моно- және алмастырылмаған туындылардың қоспалары) әлі шешілмеген және одан әрі оңтайландыруды қажет етеді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Ендірілмеді

Efficiency (in Russian) : Синтез катионных липидов с аминоалкильными и аммониевыми фрагментами продемонстрировал биологическую активность: Антиоксидантная активность (ингибирование ПОЛ до 48,4%). Потенциальное противоопухолевое действие через деполяризацию митохондрий. Отсутствие выраженной цитотоксичности и влияния на пролиферацию клеток указывает на необходимость дальнейшей модификации для повышения селективности. Разработанные подходы открывают перспективы создания новых липидных векторов и конъюгатов с фармакофорами.

Efficiency (in Kazakh) : Катионды липидтердің аминоалкил және аммоний бөліктерімен синтезі биологиялық белсенділікті көрсетті: Антиоксидантты белсенділік (липидтердің асқын тотығуын 48,4%-ға дейін тежеу). Митохондриялық деполяризация арқылы ісікке қарсы әлеуетті белсенділік. Цитоуыттылықтың және жасуша пролиферациясына әсердің болмауы селективтілікті жақсарту үшін одан әрі модификациялау қажеттілігін көрсетеді. Әзірленген тәсілдер жаңа липидті векторлар мен фармакофорлық конъюгаттарды жасау үшін мүмкіндіктер ашады.

Field of application (in Russian) : Область применения научной и научно-технической продукции, полученной в результате данного проекта, включает фармацевтическую промышленность, медицину (в качестве противоопухолевых препаратов), а также учебно-образовательные учреждения для разработки учебных планов и проведения лабораторных работ и практик.

Field of application (in Kazakh) : Осы жобаның нәтижесінде алынған ғылыми және ғылыми-техникалық өнімдерді қолдану саласына фармацевтика өнеркәсібі, медицина (ісікке қарсы препараттар ретінде), сондай-ақ оқу жоспарларын әзірлеуге және зертханалық жұмыстар мен практикаларды жүргізуге арналған Оқу-білім беру мекемелері кіреді.