The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования данного проекта является репродуктивное и психическое здоровье женщин Республики Казахстан, на которые оказали влияние пандемия COVID-19 и постковидный синдром.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Осы жобаның зерттеу нысаны ретінде COVID-19 пандемиясы мен постковидтік синдромның әсеріне ұшыраған Қазақстан Республикасындағы әйелдердің репродуктивті және психикалық денсаулығы алынады.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является изучение долгосрочных последствий COVID-19 на репродуктивное здоровье женщин и разработка алгоритмов прегравидарной подготовки и реабилитации для улучшения их фертильности и психоэмоционального состояния после перенесённой инфекции.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – COVID-19-дың әйелдердің репродуктивті денсаулығына ұзақ мерзімді әсерін зерттеу және инфекциядан кейін олардың фертильдігін және психоэмоционалдық жағдайын жақсарту үшін прегравидарлық дайындық пен оңалту алгоритмдерін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Методы исследования включают комплексный анализ клинических, лабораторных, инструментальных и психоэмоциональных данных женщин, перенесших COVID-19. Основные методологические подходы: Лабораторные исследования Определение гормональных, биохимических и воспалительных маркеров (эстрадиол, прогестерон, ЛГ, ФСГ, ТТГ, Т3, фибриноген, D-димер, АЧТВ, СРБ, ИЛ-6) для оценки нарушений репродуктивной функции. Ультразвуковая диагностика УЗИ органов малого таза и молочных желез для выявления структурных изменений, связанных с перенесённой инфекцией. Психологическое тестирование Использование стандартизированных шкал тревожности, стресса и депрессии для оценки психоэмоционального состояния. Статистический анализ Дескриптивная статистика, t-тесты, регрессионные и корреляционные модели для сравнения групп и определения взаимосвязей между биохимическими, гормональными и психоэмоциональными показателями. Социально-экономический анализ Анкетирование для изучения факторов, влияющих на доступность медицинской помощи и восстановление здоровья. Статистическая обработка данных Использование R, Python и SPSS для анализа выборки из 300 женщин (150 перенесших COVID-19, 150 не болевших) и построения моделей риска.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістері COVID-19 инфекциясын өткерген әйелдердің клиникалық, зертханалық, аспаптық және психоэмоционалдық деректерін кешенді талдауды қамтиды. Негізгі әдістемелік тәсілдер: Зертханалық талдаулар Репродуктивті функциядағы өзгерістерді бағалау үшін гормондық, биохимиялық және қабыну маркерлерін (эстрадиол, прогестерон, ЛГ, ФСГ, ТТГ, Т3, фибриноген, D-димер, АЧТВ, СРБ, ИЛ-6) анықтау. Ультрадыбыстық диагностика Инфекциядан кейін пайда болатын құрылымдық өзгерістерді анықтау үшін жамбас ағзалары мен сүт бездерінің УДЗ зерттеуі. Психологиялық тестілеу Мазасыздық, стресс және депрессия деңгейін бағалау үшін стандартталған психометриялық шкалалар қолдану. Статистикалық талдау Дескриптивті статистика, t-тесттер, регрессиялық және корреляциялық модельдер арқылы топтарды салыстыру және көрсеткіштер арасындағы байланыстарды анықтау. Әлеуметтік-экономикалық талдау Медициналық көмектің қолжетімділігі мен қалпына келу үрдісіне әсер ететін факторларды бағалау үшін анкеталық сауалнама жүргізу. Статистикалық өңдеу 300 әйелден тұратын таңдаманы (150 COVID-19-ды өткерген және 150 ауырмаған) R, Python және SPSS бағдарламаларында өңдеу және тәуекел модельдерін құру.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе выполнения проекта получены результаты, позволяющие глубоко оценить долгосрочные последствия COVID-19 для репродуктивного и психоэмоционального здоровья женщин. На основе анализов гормонального профиля, биохимических показателей, УЗ-исследований и психологического тестирования выявлены изменения, характерные для женщин, перенёсших COVID-19, включая признаки гормонального дисбаланса, структурные особенности органов малого таза и повышение уровня тревожности и стрессовых реакций. Эти данные позволили выявить взаимосвязи между тяжестью перенесённой инфекции, биохимическими сдвигами и репродуктивными нарушениями. Сформирована уникальная база данных, включающая комплекс клинических, лабораторных и психоэмоциональных показателей, что обеспечивает высокую достоверность и репрезентативность исследования. Проведён анализ влияния социально-экономических факторов на доступность медицинской помощи и восстановительные процессы после COVID-19. Научная новизна проекта заключается в комплексном междисциплинарном подходе к изучению последствий COVID-19 у женщин репродуктивного возраста: впервые в Казахстане одновременно исследованы гормональные, биохимические, структурные и психоэмоциональные изменения с последующим построением корреляционных моделей. Кроме того, полученные данные стали основой для разработки алгоритмов прегравидарной подготовки и реабилитации, ориентированных на женщин, перенёсших COVID-19, что имеет высокую практическую значимость для системы здравоохранения.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жоба аясында COVID-19 инфекциясының әйелдердің репродуктивті және психоэмоционалдық денсаулығына ұзақ мерзімді әсерін терең бағалауға мүмкіндік беретін маңызды нәтижелер алынды. Гормондық профиль, биохимиялық көрсеткіштер, ультрадыбыстық зерттеулер және психологиялық тестілеу негізінде COVID-19-ды өткерген әйелдерге тән өзгерістер анықталды. Олардың қатарында гормондық теңгерімсіздік белгілері, жамбас ағзаларындағы құрылымдық ерекшеліктер және мазасыздық пен стресс деңгейінің жоғарылауы бар. Бұл деректер инфекцияның ауырлығы, биохимиялық өзгерістер және репродуктивті бұзылыстар арасындағы маңызды байланыстарды айқындауға мүмкіндік берді. Клиникалық, зертханалық және психоэмоционалдық көрсеткіштерден тұратын бірегей дерекқор құрылып, оның репрезентативтілігі зерттеу нәтижелерінің сенімділігін арттырды. Сонымен бірге әлеуметтік-экономикалық факторлардың медициналық көмекке қолжетімділікке және қалпына келу үрдістеріне әсері бағаланды. Жобаның ғылыми жаңалығы COVID-19 инфекциясының әйелдердің денсаулығына әсерін алғаш рет Қазақстанда жан-жақты, көпсалалы тәсілмен зерттеуде. Гормондық, биохимиялық, құрылымдық және психоэмоционалдық өзгерістер бір модель аясында талданып, олардың өзара байланыстары анықталды. Алынған нәтижелер COVID-19-ды өткерген әйелдерге арналған прегравидарлық дайындық пен оңалту алгоритмдерін әзірлеуге негіз болды, бұл денсаулық сақтау жүйесі үшін жоғары практикалық маңызға ие.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Продолжительность и этапность проекта. Проект реализуется в 2025–2027 годы и включает три этапа: – 2025 год — аналитическая подготовка (обзор литературы, сбор и систематизация данных); – 2026 год — клинико-лабораторные исследования и углублённый анализ; – 2027 год — разработка и апробация алгоритмов прегравидарной подготовки и реабилитации. Выборка и исследовательская база. Исследование охватывает 300 женщин репродуктивного возраста (группы: перенёсшие COVID-19 и не болевшие). Формируется единая клинико-лабораторная база с гормональными, биохимическими, ультразвуковыми и психоэмоциональными показателями. Методическое обеспечение. Применяются стандартизированные лабораторные методы, УЗ-диагностика, психометрические шкалы, а также статистические программы (R, Python, SPSS) для моделирования рисков и анализа взаимосвязей. Ожидаемые научные и практические результаты. К 2027 году планируется разработать алгоритмы прегравидарной подготовки и реабилитации женщин после COVID-19, определить диагностические критерии нарушений и подготовить публикации в журналах Scopus/WoS. Экономическая эффективность. Внедрение результатов позволит улучшить диагностику и профилактику пост-COVID нарушений репродуктивного здоровья, снизить нагрузку на медицинские организации и уменьшить затраты на лечение долгосрочных осложнений.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның мерзімі мен кезеңдері. Жоба 2025–2027 жылдары жүзеге асырылады және үш кезеңнен тұрады: – 2025 жыл — аналитикалық дайындық (әдеби шолу, деректерді жинау және жүйелеу); – 2026 жыл — клиникалық-зертханалық зерттеулер және тереңдетілген талдау; – 2027 жыл — прегравидарлық дайындық пен оңалту алгоритмдерін әзірлеу және апробациялау. Іріктеме және зерттеу базасы. Зерттеу 300 репродуктивті жастағы әйелді қамтиды (COVID-19-ды өткерген және ауырмаған топтар). Гормондық, биохимиялық, ультрадыбыстық және психоэмоционалдық көрсеткіштері бар бірыңғай клиникалық-зертханалық база қалыптастырылады. Әдістемелік қамтамасыз ету. Стандартталған зертханалық әдістер, УДЗ диагностикасы, психометриялық шкалалар, сондай-ақ R, Python және SPSS сияқты статистикалық бағдарламалар қолданылады. Күтілетін ғылыми және практикалық нәтижелер. 2027 жылға қарай COVID-19-дан кейінгі әйелдерге арналған прегравидарлық дайындық және оңалту алгоритмдері әзірленеді, диагностикалық критерийлер анықталады және Scopus/WoS журналдарында жарияланымдар дайындалады. Экономикалық тиімділік. Жоба нәтижелерін енгізу COVID-19-дан кейінгі репродуктивті бұзылыстардың алдын алу мен диагностиканы жақсартып, медициналық ұйымдарға түсетін жүктемені және ұзақ мерзімді емдеу шығындарын азайтады.

Level of implementation (in Russian) : На отчетном этапе (2025 год) проект находится на подготовительно-аналитической стадии, поэтому практическое внедрение результатов пока не осуществлялось. Вместе с тем, выполненные работы формируют основу для последующего внедрения в 2026–2027 годах. В рамках первого года выполнены мероприятия, обеспечивающие дальнейшую интеграцию результатов в практику: создана клинико-лабораторная база данных по женщинам, перенёсшим COVID-19, проведён анализ гормональных, биохимических, ультразвуковых и психоэмоциональных показателей, подготовлены структурные основы алгоритмов прегравидарной подготовки и реабилитации. Полученные данные будут использованы для разработки и апробации окончательных алгоритмов, предусмотренных на последующие этапы проекта. Полномасштабное внедрение ожидается в 2027 году в организациях здравоохранения, занимающихся репродуктивным здоровьем женщин, а также в образовательных и клинических программах подготовки медицинских специалистов.

Level of implementation (in Kazakh) : Есептік кезеңде (2025 жыл) жоба дайындық және талдау сатысында болғандықтан, практикалық енгізу жұмыстары әлі жүзеге асырылған жоқ. Сонымен бірге, атқарылған жұмыстар 2026–2027 жылдары жоспарланған толық енгізуге негіз қалайды. Бірінші жылда COVID-19 инфекциясын өткерген әйелдер бойынша клиникалық-зертханалық дерекқор құрылып, гормондық, биохимиялық, ультрадыбыстық және психоэмоционалдық көрсеткіштер талданды. Прегравидарлық дайындық пен оңалту алгоритмдерінің құрылымдық негіздері әзірленді. Бұл деректер жобаның келесі кезеңдерінде толыққанды алгоритмдерді дайындау және апробациялау үшін пайдаланылатын болады. Жобаның нәтижелерін толық енгізу 2027 жылы әйелдердің репродуктивті денсаулығына қызмет көрсететін медициналық ұйымдарда, сондай-ақ медицина мамандарын даярлау мен клиникалық оқыту бағдарламаларында жүзеге асырылуы жоспарлануда.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта на отчетном этапе проявляется в создании научно-методической и клинико-аналитической базы, необходимой для успешного достижения конечных целей исследования в 2026–2027 годах. В 2025 году сформирована высококачественная выборка, проведены клинико-лабораторные, ультразвуковые и психоэмоциональные исследования, а также создан единый структурированный массив данных, что обеспечивает достоверность и воспроизводимость последующих анализов. Полученные результаты повышают эффективность дальнейших этапов, поскольку обеспечивают основу для построения корреляционных моделей и разработки алгоритмов прегравидарной подготовки и реабилитации женщин, перенёсших COVID-19. Научная эффективность также подтверждается публикацией материалов исследования в международном рецензируемом журнале, индексируемом Scopus, что повышает международный научный статус проекта и его влияние в области репродуктивного здоровья. Реализация проекта позволит повысить качество диагностики и профилактики осложнений после COVID-19, а в долгосрочной перспективе — снизить нагрузку на систему здравоохранения за счёт своевременной коррекции гормональных, биохимических и психоэмоциональных нарушений у женщин репродуктивного возраста.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның тиімділігі есептік кезеңде ғылыми-әдістемелік және клиникалық-аналитикалық базаның қалыптасуымен көрінеді. 2025 жылы жоғары сапалы іріктеме жасалып, клиникалық-зертханалық, ультрадыбыстық және психоэмоционалдық зерттеулер жүргізілді, сондай-ақ деректердің бірыңғай құрылымдалған массиві жасалды. Бұл келесі кезеңдерде алынатын нәтижелердің дәлдігі мен қайталанушылығын қамтамасыз етеді. Алынған деректер COVID-19-дан кейінгі әйелдерге арналған прегравидарлық дайындық пен оңалту алгоритмдерін әзірлеуге негіз бола отырып, жобаның келесі кезеңдерінің тиімділігін арттырады. Ғылыми тиімділігі Scopus базасында индекстелетін халықаралық рецензияланатын журналда жарияланған мақаламен дәлелденді, бұл жобаның халықаралық ғылыми мәртебесін күшейтеді. Жобаны іске асыру COVID-19-дан кейінгі асқынулардың ерте диагностикасы мен алдын алу сапасын арттыруға, ал ұзақ мерзімді перспективада әйелдердің репродуктивті денсаулығын қалпына келтіру арқылы денсаулық сақтау жүйесіне түсетін ауыртпалықты азайтуға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Область применения результатов проекта охватывает клиническую практику, систему общественного здравоохранения, медицинское образование и научно-исследовательскую деятельность. Полученные данные и разработанные алгоритмы прегравидарной подготовки и реабилитации могут быть использованы в медицинских организациях, оказывающих услуги в сфере репродуктивного здоровья женщин, в том числе в женских консультациях, перинатальных орталықтарда және көпсалалы стационарларда. Рекомендации и диагностические критерии могут служить основой для совершенствования клинических протоколов, раннего выявления гормональных, биохимических и психоэмоциональных нарушений после перенесённого COVID-19. Материалы проекта также могут применяться в образовательных программах для подготовки и повышения квалификации врачей-гинекологов, репродуктологов, эндокринологов и психологов. В научной сфере результаты исследования могут быть использованы для дальнейших клинических, эпидемиологических и междисциплинарных работ, посвящённых восстановлению репродуктивного здоровья женщин и долгосрочным последствиям вирусных инфекций.

Field of application (in Kazakh) : Жобаның нәтижелерін қолдану аясы клиникалық практика, қоғамдық денсаулық сақтау жүйесі, медициналық білім беру және ғылыми-зерттеу қызметін қамтиды. Алынған деректер мен әзірленген прегравидарлық дайындық және оңалту алгоритмдері әйелдердің репродуктивті денсаулығына қызмет көрсететін медициналық ұйымдарда, оның ішінде әйелдер консультацияларында, перинаталдық орталықтарда және көпсалалы стационарларда пайдалануға болады. Ұсыныстар мен диагностикалық критерийлер COVID-19-дан кейін пайда болатын гормондық, биохимиялық және психоэмоционалдық бұзылыстарды ерте анықтау және клиникалық хаттамаларды жетілдіру үшін негіз бола алады. Жобаның материалдары дәрігер-гинекологтар, репродуктологтар, эндокринологтар мен психологтарды даярлау және олардың біліктілігін арттыру бағдарламаларында қолдануға жарамды. Ғылыми салада зерттеу нәтижелері әйелдердің репродуктивті денсаулығын қалпына келтіру және вирустық инфекциялардың ұзақ мерзімді әсерлері бойынша клиникалық, эпидемиологиялық және пәнаралық зерттеулерді жалғастыру үшін пайдаланылуы мүмкін.