The object of research, development or design (in Russian) : Волокнистые частицы, проведение ретроспективного эпидемиологического изучения (лица с мезотелиомой и раком легких).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Талшықты бөлшектер, ретроспективті эпидемиологиялық зерттеу жүргізу (мезотелиома және өкпе обыры бар адамдар).

Aim of work (in Russian) : Исследовать содержание волокнистых частиц в окружающей и производственной среде для оценки риска нарушения здоровья населения от асбеста и искусственных минеральных волокон.

Aim of work (in Kazakh) : Асбест пен жасанды минералды талшықтардан халықтың денсаулығының бұзылу қаупін бағалау үшін қоршаған орта мен өндірістік ортадағы талшықты бөлшектердің құрамын зерттеу.

Методы исследования (на русском) : 1. Фазово-контрастная оптическая микроскопия (ФКОМ). 2. Сканирующая электронная микроскопия. 3. Ретроспективный эпидемиологический анализ. 4. Статистические методы исследования.

Методы исследования (на казахском) : 1. Фазалық контрастты оптикалық микроскопия (ФКОМ). 2. Сканерлеуші электронды микроскопия. 3. Ретроспективті эпидемиологиялық талдау. 4. Зерттеудің статистикалық әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые выполнена комплексная оценка асбест-обусловленной и онкологической заболеваемости населения в четырёх регионах Казахстана (Астана, Алматы, Караганда, Бурабай) с сопоставлением с данными о волокнистом загрязнении воздуха. Установлены выраженные региональные различия: наибольшие показатели онкозаболеваемости отмечены в Алматы и Астане, преимущественно среди женщин; рост впервые выявленных случаев наблюдается в Астане и Караганде, снижение — в Алматы. У 73,5% больных опухоли дыхательных путей диагностированы на ранних стадиях. Впервые проведён системный мониторинг содержания респирабельных волокнистых частиц в атмосферном воздухе — отобраны пробы в четырёх регионах и на предприятии АО «Костанайские минералы». Концентрации волокон в городах значительно ниже ПДКсс (0,06 вол/мл), в промышленной зоне г. Житикара выявлены значения до 0,33 вол/мл; методом СЭМ подтверждено наличие хризотил-асбеста. Получены статистически значимые различия в распространённости и структуре заболеваний по региону, полу, возрасту и гистологическим признакам. Научная новизна заключается в сочетании анализа эпидемиологических данных с результатами физико-химического мониторинга волокнистых частиц, что позволило определить корреляции между уровнем загрязнения и онкозаболеваемостью. Получено свидетельство об объекте авторского права № 62709 «Использование анализа выживаемости (Каплана–Мейера) для определения риска асбест-обусловленных заболеваний». Работа продолжается согласно календарному плану.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет ауаның талшықты ластануы туралы деректермен салыстыра отырып, Қазақстанның төрт өңірінде (Астана, Алматы, Қарағанды, Бурабай) халықтың асбест-шартты және онкологиялық аурушаңдығын кешенді бағалау орындалды. Өңірлік айырмашылықтар анықталды: онкологиялық аурулардың ең жоғары көрсеткіштері Алматы мен Астанада, негізінен әйелдер арасында байқалды; алғаш рет анықталған жағдайлардың өсуі Астана мен Қарағандыда, төмендеу — Алматыда байқалады. Науқастардың 73,5% - У тыныс алу жолдарының ісіктері ерте сатысында диагноз қойылған. Алғаш рет атмосфералық ауадағы тыныс алатын талшықты бөлшектердің құрамына жүйелі мониторинг жүргізілді-төрт өңірде және "Қостанай минералдары" АҚ кәсіпорнында сынамалар алынды. Қалалардағы талшықтардың концентрациясы Жітіқара қаласының өнеркәсіптік аймағында 0,33 вол/мл-ге дейінгі мәндер анықталған (0,06 вол/мл); Сэм әдісімен хризотил-асбесттің болуы расталған. Аймақ, жыныс, жас және гистологиялық белгілер бойынша аурулардың таралуы мен құрылымында статистикалық маңызды айырмашылықтар алынды. Ғылыми жаңалық эпидемиологиялық деректерді талдауды талшықты бөлшектердің физика-химиялық мониторингінің нәтижелерімен біріктіруден тұрады, бұл ластану деңгейі мен онкологиялық аурулар арасындағы корреляцияны анықтауға мүмкіндік берді. № 62709 "асбестке байланысты аурулардың қаупін анықтау үшін өмір сүру талдауын (Каплан–Мейер) пайдалану"авторлық құқық объектісі туралы куәлік алынды. Жұмыс күнтізбелік жоспарға сәйкес жалғасуда.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Определены уровни содержания и идентифицированы волокнистые частицы асбеста в производственной среде предприятия по добыче и обогащению хризотила. Создана база данных для последующего ретроспективного эпидемиологического анализа с возможным пополнением и использованием в научно-исследовательских и прикладных работах.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Определены уровни содержания и идентифицированы волокнистые частицы асбеста в производственной среде предприятия по добыче и обогащению хризотила. Создана база данных для последующего ретроспективного эпидемиологического анализа с возможным пополнением и использованием в научно-исследовательских и прикладных работах.

Level of implementation (in Russian) : Результаты научно-исследовательской работы внедрены в учебный процесс по модулю «Окружающая среда и здоровье» Школы общественного здоровья НАО «Карагандинский медицинский университет». На основе материалов исследования «Использование анализа выживаемости (Каплана–Мейера) для определения риска асбест-обусловленных заболеваний» усовершенствовано содержание практических занятий и учебных тем по дисциплинам: «Общая гигиена и экология» (2 курс, специальность «Медико-профилактическое дело»), «Гигиена труда» (4 курс, специальность «Медико-профилактическое дело»), «Методы исследования окружающей среды» (2 курс, специальность «Биомедицина»), «Токсикология» (3 курс, специальность «Биомедицина»). Форма внедрения — повышение исследовательской компетенции обучающихся посредством использования результатов НИР, включающих современные методы определения содержания минеральных волокон в атмосферном воздухе и оценки риска асбест-обусловленных заболеваний. (подтверждающий документ - Акт внедрения от 13.11.2025 г.)

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми-зерттеу жұмысының нәтижелері" Қарағанды медицина университеті "КЕАҚ Қоғамдық денсаулық мектебінің" Қоршаған орта және денсаулық " модулі бойынша оқу процесіне енгізілді. "Асбестке байланысты аурулардың қаупін анықтау үшін өмір сүру талдауын (Каплан–Мейер) пайдалану" зерттеу материалдарының негізінде "жалпы гигиена және экология" (2 курс, "медициналық-профилактикалық іс" мамандығы), "еңбек гигиенасы" (4 курс, мамандық") пәндері бойынша практикалық сабақтар мен оқу тақырыптарының мазмұны жетілдірілдіМедициналық-профилактикалық іс"), " қоршаған ортаны зерттеу әдістері "(2 курс," Биомедицина "мамандығы)," Токсикология "(3 курс,"Биомедицина" мамандығы). Енгізу нысаны-атмосфералық ауадағы минералды талшықтардың құрамын анықтаудың және асбестке байланысты аурулардың қаупін бағалаудың заманауи әдістерін қамтитын ҒЗЖ нәтижелерін пайдалану арқылы білім алушылардың зерттеу құзыреттілігін арттыру. (растайтын құжат-13.11.2025 ж. енгізу актісі)

Efficiency (in Russian) : Социальная

Efficiency (in Kazakh) : Әлеуметтік

Field of application (in Russian) : Специалисты лабораторий экологического и санитарно-гигиенического профиля, промышленные предприятия, использующие асбест, эпидемиологи организаций здравоохранения.

Field of application (in Kazakh) : Экологиялық және санитарлық-гигиеналық бейіндегі зертханалардың мамандары, асбест пайдаланатын өнеркәсіптік кәсіпорындар, денсаулық сақтау ұйымдарының эпидемиологтары.