The object of research, development or design (in Russian) : Эпидемиология гриппа птиц, перелетные птицы, циркуляция возбудителя и его природные резервуары, сезонные пути миграции птиц, система профилактических и противоэпизоотических мероприятий.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Құс тұмауының эпидемиологиясы, жыл құстары, қоздырушының айналымы және оның табиғи резервуарлары, құстардың маусымдық көші-қон жолдары, дауалау және індетке қарсы шаралар жүйесі.

Aim of work (in Russian) : Изучить эпидемиологию гриппа птиц на территории Республики Казахстан и разработать систему визуализации и оценки риска для планирования превентивных мер на основе методов количественной эпидемиологии и информационно-коммуникационных технологии.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының аумағында құс тұмауының эпидемиологиясын зерделеу және сандық эпидемиология әдістері мен ақпараттық-коммуникациялық технологиялар негізінде дауалау шараларын жоспарлау үшін визуалдау және тәуекелді бағалау жүйесін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : При реализации проекта используюnся следующие методы и программные продукты: -Эпидемиологические исследования и мониторинг эпизоотической ситуации по птичьему гриппу на территории республики; - GPS-технология для сбора данных; -Геоинформационная система ArcGIS для упорядочивания и хранения баз данных, построения маршрутов миграции дикой птицы, пространственного анализа данных, а также визуализации результатов; - Геоинформационная платформа ArcGIS Online для создания и публикации интерактивных карт.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны іске асыру кезінде мынадай әдістер мен бағдарламалық өнімдер пайдаланылады: - Республика аумағындағы құс тұмауы бойынша эпизоотиялық жағдайды эпидемиологиялық зерттеу және мониторингілеу; - ҚР аумағындағы негізгі эпидемиялық маңызы бар объектілер туралы деректерді жинауға арналған GPS-технология; - дерекқорларды ретке келтіру және сақтау, жабайы құстардың көші-қон маршруттарын құру, деректерді кеңістіктік талдау үшін ArcGIS геоақпараттық жүйесі, сондай - ақ нәтижелерді визуализациялау; - Интерактивті карталарды жасауға және жариялауға арналған ArcGIS Online геоақпараттық платформасы.

Obtained results and novelty (in Russian) : В результате моделирования маршрутов перелетных птиц в Казахстане с использованием мест кольцевания и восстановления, сформирована интегрированная база, включающая 25 828 геопривязанных наблюдений. Разработана интерактивная информационно-аналитическая панель (Dashboard) для быстрого анализа эпизоотической ситуации, визуализации очагов, оценки рисков проявления и распространения болезни. Анализ временной динамики вспышек ВПГП на территории Казахстана и стран Восточной Азии показал наличие четко выраженной сезонной зависимости возникновения вспышек. Для Казахстана выявлены 2 основных пика заболеваемости: весенний апрель-июнь, совпадающий с северной миграцией птиц и началом сезона размножения, и осенний - сентябрь-ноябрь, связанный с обратным пролетом и массовым скоплением водоплавающих видов. Идентифицированы 137 видов птиц, как основные таксоны риска, ранжированные по следующим уровням приоритета: высокий (n=38), средний (n=76) и предупредительный (n=23). Пространственно-временная оценка подтвердила наличие тесной эпидемиологической взаимосвязи между вспышками ВПГП в Восточной Азии и Казахстане, опосредованной сезонной миграцией птиц и совпадением ключевых эколого-географических факторов. Результаты двух моделей на основе экологических ниш, свидетельствуют о хорошем соответствии обеих моделей вспышкам в Казахстане (тестовая AUC = 0,894 против обучающей AUC = 0,915 для «модели возникновения» и тестовая AUC = 0,869 против обучающей AUC = 0,872 для «модели отчетности»).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Қазақстанда жыл құстарының маршруттарын, сақиналау және тынығу орындарын пайдалана отырып модельдеу нәтижесінде 25 828 геобайланысты бақылауларды қамтитын интеграцияланған база қалыптастырылды. Індеттік жағдайды жылдам талдау, ошақтарды визуализациялау, аурудың туындау және таралу қаупін бағалау үшін интерактивті ақпараттық-аналитикалық панель (Dashboard) әзірленді. Қазақстан мен Шығыс Азия елдерінің аумағындағы ЖПҚТ тұтанулардың уақыттық динамикасын талдау, тұтанулардың пайда болуының айқын маусымдық тәуелділігінің бар екендігін көрсетті. Қазақстан үшін індетке шалдыққыштықтың 2 негізгі шыңы анықталды: көктемгі сәуір - маусым, ол құстардың солтүстіктік қоныс аударуымен және көбею маусымының басталуымен сәйкес келеді, және күзгі – қыркүйек-қараша, құстардың кері ұшуымен және суда жүзетін түрлердің жаппай шоғырлануымен байланысты. Құстардың 137 түрі келесі басымдық деңгейлері бойынша бағаланған негізгі қауіп таксондары ретінде анықталды: жоғары (N=38), орташа (N=76) және ескерту (n=23). Кеңістіктік-уақыттық бағалау, құстардың маусымдық көші-қоны және негізгі экологиялық-географиялық факторларға негізделген болып келетін, Шығыс Азия мен Қазақстандағы ЖПҚТ тұтанулары арасындағы тығыз эпидемиологиялық өзара байланыстың болуын растады. Экологиялық тауашаларға негізделген екі модельдің нәтижелері Қазақстандағы ошақтармен жақсы сәйкестігін көрсетті («пайда болу моделі» үшін тест AUC = 0,894, оқыту AUC = 0,915; «есеп беру моделі» үшін тест AUC = 0,869, оқыту AUC = 0,872).

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Моделирование маршрутов перелетных птиц по территории Казахстана, с оценкой их влияния на эпизоотический процесс ВПГП. Интерактивная информационно-аналитическая панель (Dashboard) для визуализации данных эпидемиологического мониторинга ВПГП по территории Казахстана. Оценка риска и моделирование эпизоотического процесса ВПГП с использованием информационно-коммуникационных технологии.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қазақстан аумағы бойынша қоныс аударатын құстардың маршруттарын модельдеу және олардың жоғары патогенді құс тұмауының (ЖПҚТ) эпизоотиялық процесіне әсерін бағалау. Қазақстан аумағындағы ЖПҚТ бойынша эпидемиологиялық мониторинг деректерін визуализациялауға арналған интерактивті ақпараттық-талдамалық панель (Dashboard). Ақпараттық-коммуникациялық технологияларды пайдалана отырып, ЖПҚТ эпизоотиялық процесінің қаупін бағалау және модельдеу.

Level of implementation (in Russian) : Полученные разработки (маршруты перелетных птиц по территории Казахстана, с оценкой их влияния на эпизоотический процесс ВПГП, интерактивная информационно-аналитическая панель (Dashboard), результаты оценки риска и моделирования эпизоотического процесса ВПГП) послужат надежным инструментом при планировании и организации профилактических и противоэпизоотических мероприятий.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған әзірлемелер (Қазақстан аумағы бойынша қоныс аударатын құстардың маршруттары және олардың жоғары патогенді құс тұмауының (ЖПҚТ) эпизоотиялық процесіне әсерін бағалау, интерактивті ақпараттық-талдамалық панель (Dashboard), ЖПҚТ эпизоотиялық процесін модельдеу және тәуекелді бағалау нәтижелері) профилактикалық және індетке қарсы іс-шараларды жоспарлау мен ұйымдастыруда сенімді құрал ретінде қызмет етеді.

Efficiency (in Russian) : Научный эффект проекта заключается в получении новых данных о эпидемиологии гриппа птиц на территории Казахстана по результатам моделирования эпизоотического процесса болезни с применением методов количественной эпидемиологии и компьютерно-аналитических программ и разработке на их основе комплекса профилактических и противоэпизоотических мерооприятий. Социальный и экономические эффект от реализации проекта заключается в снижении экономических потерь от падежа птиц, улучшении эпизоотической ситуации и производстве доброкачественной в ветеринарно-санитарном отношении птицеводческой продукции.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның ғылыми әсері жоғары патогенді құс тұмауының эпидемиологиясы туралы жаңа деректер алуында, аурудың эпизоотиялық процесін сандық эпидемиология әдістері мен компьютерлік-талдамалық бағдарламаларды қолдана отырып модельдеу нәтижелеріне негізделген профилактикалық және індетке қарсы іс-шаралар кешенін әзірлеуде көрініс табады. Жобаны іске асырудың әлеуметтік және экономикалық әсері құстардың өлім-жітімінен болатын экономикалық шығындарды азайту, эпизоотиялық жағдайды жақсарту және ветеринариялық-санитариялық тұрғыдан қауіпсіз құс шаруашылығы өнімдерін өндірумен сипатталады.

Field of application (in Russian) : Целевыми потребителями полученных результатов станут государственная ветеринарная служба и хозяйствующие субъекты, занимающиеся птицеводством. Результаты работ будут внедрены в производство для повышения эффективности реализуемых профилаткических мероприятий, распространены среди ветеринарного сообщества путем публикации результатов исследований, проведения семинаров (лекций) для практических ветеринарных работников и внедрены в учебный процесс при подготовке ветеринарных кадров.

Field of application (in Kazakh) : Алынған нәтижелердің негізгі тұтынушылары мемлекеттік ветеринариялық қызмет және құс шаруашылығымен айналысатын шаруашылық субъектілері болады. Жұмыс нәтижелері өндіріс процесіне енгізіліп, іске асырылып жатқан профилактикалық шаралардың тиімділігін арттыруға бағытталады, зерттеу нәтижелерін жариялау, практикалық ветеринариялық мамандарға арналған семинарлар (дәрістер) өткізу арқылы ветеринариялық қауымдастық арасында таратылады және ветеринариялық кадрларды даярлау кезінде оқу процесіне енгізіледі.