The object of research, development or design (in Russian) : Бодяк полевой (Cirsium arvense) и бодяк обыкновенный (Cirsium vulgare).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Далалық қалуен (Сirsium arvense) және кәдімгі қалуен (Сirsium vulgare)

Aim of work (in Russian) : Технология получения, стандартизация качества и оценка безопасности биологически активных соединений, полученных из Cirsium arvense и Cirsium vulgare, произрастающих на территории Казахстана.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстан аумағында өсетін Cirsium arvense және Cirsium vulgare түрлерінен алынған биологиялық белсенді қосылыстарды алу технологиясын әзірлеу, сапасын стандарттау және қауіпсіздігін бағалау.

Методы исследования (на русском) : Макроскопический и микроскопический анализ, качественный и количественный анализ, мацерация, спектрофотометрия, титриметрия, хроматография (бумажная, тонкослойная, ГЖХ, ВЭЖХ)

Методы исследования (на казахском) : Макроскопиялық және микроскопиялық талдау, сапалық және сандық талдау, мацерация, спектрофотометрия, титриметрия, хроматография (қағаздық, жұқа қабатты, ГСХ, ЖЭСХ).

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведён патентный поиск, показавший ограниченность разработок по роду Cirsium и их перспективность для дальнейших исследований. Литературный обзор подтвердил более высокую изученность Cirsium arvense по сравнению с Cirsium vulgare, однако оба вида остаются недостаточно исследованными в части стандартизации и фармакологической оценки. Сбор и заготовка сырья Cirsium arvense и Cirsium vulgare проведены по стандартам GACP в Алматинской области при температуре не выше 28 °C; сырьё высушено при температуре до 40 °C, промаркировано и подтверждено экспертами Института ботаники. Макро- и микроскопические исследования установили диагностические признаки каждого вида, отсутствие примесей и вредителей, степень измельчения и соответствие сырья фармакопейным нормам. Определены показатели качества, включая влажность, зольность и содержание экстрактивных веществ. Фитохимический анализ выявил содержание дубильных веществ, флавоноидов, кумаринов и фенольных соединений, а также установил различия между двумя видами по уровню этих групп биологически активных веществ. Впервые изучен жирнокислотный состав обоих видов: для Cirsium arvense выявлено 22 жирные кислоты, для Cirsium vulgare — 10, среди которых доминируют пальмитиновая, линолевая и линоленовая кислоты.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жүргізілген патенттік ізденіс Cirsium туысына қатысты әзірлемелердің шектеулі екенін және олардың әрі қарайғы зерттеулер үшін перспективалы бағыт екенін көрсетті. Әдеби шолу Cirsium arvense түрінің Cirsium vulgare түріне қарағанда анағұрлым жақсы зерттелгенін, алайда екі түрдің де стандарттау және фармакологиялық бағалау тұрғысынан жеткіліксіз зерттелгенін анықтады. Cirsium arvense және Cirsium vulgare шикізаты Алматин облысында GACP стандарттарына сәйкес, ауа температурасы 28 °C-тан аспайтын жағдайда жиналып, 40 °C-тан жоғары емес температурада кептірілді, таңбаланды және Ботаника институтының мамандары тарапынан расталды. Макро- және микроскопиялық зерттеулер әр түрдің диагностикалық белгілерін, қоспалар мен зиянкестердің жоқтығын, ұнтақталу дәрежесін және шикізатты фармакопея талаптарына сәйкестігін көрсетті. Сондай-ақ ылғалдылық, күл мөлшері және экстрактивті заттардың құрамы сияқты сапа көрсеткіштері анықталды. Фитохимиялық талдау дубильді заттар, флавоноидтар, кумариндер және фенолды қосылыстардың құрамын, сондай-ақ екі түр арасындағы биологиялық белсенді заттар деңгейіндегі айырмашылықтарды анықтады. Алғаш рет екі түрдің май қышқылдарының құрамы зерттеліп, Cirsium arvense үшін 22, ал Cirsium vulgare үшін 10 май қышқылы анықталды, олардың ішінде пальмитин, линол және линолен қышқылдары басым екені көрсетілді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели проекта подтверждают эффективность разработки отечественных фармацевтических средств с противовоспалительной и антиоксидантной активностью. Реализация технологий позволит расширить ассортимент национальных препаратов, снизить зависимость от импорта и повысить их доступность. Проведение фармакогностических, фитохимических и аналитических исследований обеспечит выявление активных соединений, установление показателей качества и подготовку процедур стандартизации для дальнейшего промышленного внедрения.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның негізгі конструктивтік және технико-экономикалық көрсеткіштері өсімдік тектес отандық шикізат негізінде қабынуға қарсы және антиоксиданттық әсері бар фармацевтикалық құралдарды әзірлеудің тиімділігін айқындайды. Ұсынылып отырған технологияларды іске асыру отандық дәрілік заттар ассортиментін кеңейтуге, импортқа тәуелділікті азайтуға және тиімді препараттардың қолжетімділігін арттыруға мүмкіндік береді. Фармакогностикалық, фитохимиялық және аналитикалық зерттеулер кешенін жүргізу белсенді қосылыстарды анықтауға, сапа көрсеткіштерін белгілеуге және оларды өнеркәсіптік өндірісқа енгізу үшін қажетті стандарттау рәсімдерін әзірлеуге жағдай жасайды.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения проекта определяется возможностью практического использования разработанных технологий получения, стандартизации и анализа субстанций из Cirsium arvense и Cirsium vulgare в фармацевтическом производстве, контрольно-аналитических лабораториях и образовательных программах вузов. Полученные результаты могут быть применены при разработке нормативной документации и фармакопейных статей, использованы для создания отечественных фитопрепаратов, что обеспечивает потенциал коммерциализации, способствует импортозамещению и повышению конкурентоспособности фармацевтической отрасли Казахстана.

Level of implementation (in Kazakh) : Жобаның енгізілу дәрежесі Cirsium arvense және Cirsium vulgare өсімдіктерінен алынған субстанцияларды алу, стандарттау және талдау бойынша әзірленген технологияларды фармацевтикалық өндірісте, бақылау-аналитикалық зертханаларда және жоғары оқу орындарының білім беру бағдарламаларында практикалық қолдану мүмкіндігімен айқындалады. Алынған нәтижелер нормативтік құжаттаманы және фармакопеялық мақалаларды әзірлеуде, сондай-ақ отандық фитопрепараттар жасауда қолданылуы мүмкін, бұл коммерцияландыруға мүмкіндік беріп, импортты алмастыруға және Қазақстанның фармацевтикалық саласының бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді.

Efficiency (in Russian) : Эффективность проекта определяется созданием научно обоснованных технологий получения высококачественных отечественных лекарственных субстанций растительного происхождения, обладающих противовоспалительной и антиоксидантной активностью. Реализация проекта будет способствовать сокращению зависимости фармацевтического сектора от импортируемых препаратов и укреплению конкурентоспособности отечественной фармацевтической промышленности. Выполнение проекта усиливает научный и образовательный потенциал страны, содействует развитию междисциплинарных исследований, международного научного сотрудничества и повышению престижа Казахстана в области изучения и сохранения хозяйственно-ценных видов флоры. Создаваемая доказательная база и инновационные подходы формируют предпосылки для дальнейшей коммерциализации результатов, расширения ассортимента отечественных фитопрепаратов и укрепления позиций Казахстана на мировом фармацевтическом рынке.

Efficiency (in Kazakh) : Жобаның тиімділігі қабынуға қарсы және антиоксиданттық белсенділігі бар жоғары сапалы отандық өсімдік текті дәрілік субстанцияларды алудың ғылыми негізделген технологияларын әзірлеумен айқындалады. Жобаны іске асыру фармацевтикалық сектордың импорттық препараттарға тәуелділігін азайтып, отандық фармацевтикалық өнеркәсіптің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға ықпал етеді. Жобаны орындау елдің ғылыми және білім беру әлеуетін күшейтіп, пәнаралық зерттеулердің дамуына, халықаралық ғылыми ынтымақтастықты кеңейтуге және Қазақстанның шаруашылық маңызы бар өсімдік түрлерін зерттеу мен сақтау саласындағы беделін арттыруға ықпал етеді. Қалыптастырылған дәлелдік база мен инновациялық тәсілдер нәтижелерді әрі қарай коммерцияландыруға, отандық фитопрепараттар ассортиментін кеңейтуге және Қазақстанның әлемдік фармацевтикалық нарықтағы позицияларын нығайтуға алғышарт жасайды.

Field of application (in Russian) : Медицина и фармацевтика

Field of application (in Kazakh) : Медицина және фармацевтика