The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследований являются когнитивный, психоэмоциональный и нутритивный статус пожилого населения Казахстана, фактическое потребление пищевых продуктов, а также функциональные ингредиенты с направленным нейропротекторным действием.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандары – Қазақстанның егде жастағы халқының когнитивтік, психоэмоционалдық және нутритивтік жағдайы, тағам өнімдерін нақты тұтыну деңгейі, сондай-ақ нейропротекторлық бағыттағы функционалдық ингредиенттер.

Aim of work (in Russian) : Анализ распространенности факторов риска и выяснения триггеров в возникновении деменций и болезни Альцгеймера (БА) в Казахстане, с последующим формированием новых алиментарных подходов к проблеме предупреждения и лечения деменции и БА посредством включения в рацион спецпродуктов и диет.

Aim of work (in Kazakh) : Қазақстанда деменция мен Альцгеймер ауруы (АА) пайда болу қаупі факторларының таралуын талдау және триггерлерді анықтау, кейіннен деменция мен АА-ның алдын алу және емдеу мәселесіне арнайы тағамдарды және диеталарды қосу арқылы жаңа тағамдық көзқарастарды қалыптастыру.

Методы исследования (на русском) : В целях комплексной оценки когнитивного состояния обследуемых лиц, диагностики деменции и определения степени её выраженности применялся клинико-психопатологический метод, основанный на анализе жалоб, анамнеза жизни и болезни, а также результатах объективного обследования. Для стандартизированной оценки когнитивных функций использовались валидированные психометрические инструменты – Монреальская шкала оценки когнитивных функций (MoCA), Госпитальная шкала тревоги и депрессии (HADS) и Краткая шкала оценки ментального здоровья (MMSE), что обеспечивало возможность количественного сопоставления данных и выявления ранних признаков когнитивного снижения. Дополнительно применялся частотный метод оценки потребления пищевых продуктов (Food Frequency Questionnaire, FFQ), позволивший определить структуру и особенности фактического питания, уровень потребления макро- и микронутриентов, а также частоту включения в рацион продуктов с доказанным нейропротекторным потенциалом.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу тобының когнитивтік жағдайын кешенді бағалау, деменцияны диагностикалау және оның айқындылық дәрежесін анықтау мақсатында шағымдарды, өмір және ауру тарихын, сондай-ақ объективті тексеру нәтижелерін талдауға негізделген клиникалық-психопатологиялық әдіс қолданылды. Когнитивтік функцияларды стандартталған бағалау үшін валидтендірілген психометриялық құралдар пайдаланылды – Когнитивтік функцияларды Монреаль шкаласы (MoCA), Ауруханадалық үрей мен депрессия шкаласы (HADS) және Психикалық денсаулықты қысқаша бағалау шкаласы (MMSE). Бұл әдістер деректерді сандық тұрғыдан салыстыруға және когнитивтік төмендеудің ерте белгілерін анықтауға мүмкіндік берді. Қосымша ретінде тағам өнімдерін тұтыну жиілігін бағалаудың жиіліктік әдісі (Food Frequency Questionnaire, FFQ) қолданылып, ол нақты тамақтану құрылымы мен ерекшеліктерін, макро- және микронутриенттерді тұтыну деңгейін, сондай-ақ дәлелденген нейропротекторлық әлеуеті бар өнімдердің рационға енгізілу жиілігін анықтауға мүмкіндік берді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках реализации проведено исследование характера и качества питания пациентов центра социальных услуг «Шанырак» (г. Алматы) с анализом годового меню и расчетом содержания макро- и микронутриентов, включая витамины и минеральные вещества. Частотный анализ фактического питания выявил выраженный дефицит биологически активных соединений у пациентов с деменцией, особенно на поздних стадиях, в том числе недостаток омега-3 жирных кислот, пищевых волокон, аминокислот, витаминов и минералов. На основании полученных данных разработан специализированный продукт диетического профилактического питания с направленным нейропротекторным действием, обогащённый L-тирозином, ацетил-L-карнитином, растительными экстрактами, омега-3 жирными кислотами, пробиотиками, коэнзимом Q10 и ликопином. Кроме того, сформировано 28-дневное рационализированное меню с включением зерновых, фруктов, ягод и овощей местного произрастания, кисломолочных продуктов и национальных блюд, адаптированных к потребностям пожилого контингента. Новизна проведенных исследований заключается в установлении взаимосвязи между фактическим питанием пожилых пациентов и их когнитивным статусом, а также в научном обосновании разработки специализированного продукта диетического профилактического питания с целенаправленным нейропротекторным действием и создании рационализированного 28-дневного меню, адаптированного к физиологическим потребностям данной категории населения.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің ғылыми жаңалығы егде жастағы пациенттердің нақты тамақтану ерекшеліктері мен олардың когнитивтік жағдайы арасындағы өзара байланысты анықтауда, сондай-ақ бағытталған нейропротекторлық әсері бар мамандандырылған диеталық-профилактикалық тағамдық өнімді және осы санаттағы халықтың физиологиялық қажеттіліктеріне бейімделген 28 күндік ұтымды мәзірді ғылыми тұрғыдан негіздеуде жатыр.Фактілік тамақтанудың жиіліктік талдауы деменциямен ауыратын пациенттерде, әсіресе аурудың соңғы сатыларында, биологиялық белсенді қосылыстардың айқын тапшылығын анықтады. Атап айтқанда, омега-3 май қышқылдарының, тағамдық талшықтардың, аминқышқылдарының, дәрумендер мен минералдардың жетіспеушілігі байқалды. Алынған деректердің негізінде нейропротекторлық әсері бар арнайы диеталық-профилактикалық тағам өнімі әзірленді. Ол L-тирозинмен, ацетил-L-карнитинмен, өсімдік экстракттарымен, омега-3 май қышқылдарымен, пробиотиктермен, коэнзим Q10 және ликопинмен байытылған. Сонымен қатар, егде жастағы адамдардың қажеттіліктеріне бейімделген, жергілікті дәнді дақылдардан, жемістерден, жидектерден және көкөністерден, ашытылған сүт өнімдерінен және ұлттық тағамдардан тұратын 28 күндік рационалды мәзір қалыптастырылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные и технико-экономические показатели проекта включают разработку и экспериментальную отработку технологии производства специализированного пищевого продукта с направленным нейропротекторным действием на основе локального сырья и биоактивных компонентов, обеспечивающих высокую биологическую ценность и стабильность состава. Экономическая эффективность подтверждается рациональным использованием отечественного сырья, оптимальной себестоимостью готового продукта и потенциалом его внедрения в систему профилактического и геродиетического питания.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның негізгі құрылымдық және техникалық-экономикалық көрсеткіштеріне жергілікті шикізат пен биологиялық белсенді компоненттер негізінде жоғары биологиялық құндылық пен құрам тұрақтылығын қамтамасыз ететін, нейропротекторлық бағыттағы мамандандырылған тағам өнімін өндіру технологиясын әзірлеу және тәжірибелік тұрғыдан пысықтау жатады. Экономикалық тиімділік отандық шикізатты ұтымды пайдалану, дайын өнімнің өзіндік құнының оңтайлылығы және оны профилактикалық және геродиеталық тамақтану жүйесіне енгізу әлеуетімен дәлелденеді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілмеген

Efficiency (in Russian) : Эффективность проведённых исследований подтверждается получением научно обоснованных данных о взаимосвязи питания и когнитивного статуса пожилых людей, что обеспечивает практическую применимость результатов в системе профилактического и геродиетического питания.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулердің тиімділігі егде жастағы адамдардың тамақтануы мен когнитивтік жағдайының өзара байланысы жөніндегі ғылыми тұрғыдан негізделген деректердің алынуымен дәлелденеді. Бұл нәтижелердің профилактикалық және геродиеталық тамақтану жүйесінде практикалық қолданылуын қамтамасыз етеді.

Field of application (in Russian) : Гериатрия, геронтология, диетология, нутрициология.

Field of application (in Kazakh) : Гериатрия, геронтология, диетология, нутрициология.