The object of research, development or design (in Russian) : Эндолизины профагов из геномных ДНК изолятов штаммов A. hydrophila AB005 и атипичного штамма A. salmonicida AB001.

The object of research, development or design (in Kazakh) : A. hydrophila AB005 штаммының және атипті A. salmonicida AB001 штаммының изоляттарының геномдық ДНҚ-сынан профагтардың эндолизиндері.

Aim of work (in Russian) : Разработка альтернативных противомикробных препаратов с расширенной литической активностью для лечения и профилактики заболеваний, вызванных патогенами рода Aeromonas и оценка потенциальной применимости этих платформ в качестве нового антибактериального средства.

Aim of work (in Kazakh) : Aeromonas тектес патогендерден туындаған ауруларды емдеу және алдын алу үшін кеңейтілген литикалық белсенділігі бар микробқа қарсы баламалы препараттарды әзірлеу және осы платформалардың бактерияға қарсы жаңа агент ретінде ықтималды қолданылуын бағалау.

Методы исследования (на русском) : ПЦР амплификация, рестрикция, лигирование, бактериальная трансформация, агарозный гель электрофорез, эллюция ДНК, выделение плазмид, экспрессия белков, аффинная хроматография, ДНС-ПАГ электрофорез, биохимический анализ ферментов, гель-фильтрация.

Методы исследования (на казахском) : ПТР амплификация, рестрикция, бактериялық трансформация, агарозды гель электрофорезі, ДНҚ элюциясы, плазмидтерді бөліп алу, белок экспрессиясы, аффиндық хроматографиясы, ДСН-ПАГ электрофорезі, ферменттердің биохимиялық талдауы, гель-фильтрация.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведено исследование биохимической характеристики профагового эндолизина rAS001, направленного против бактерий рода Aeromonas. Определено, что фермент проявляет оптимальную активность в нейтрально-щелочной среде (pH 7.0–8.0), активен при значениях рН 4.0 – 8.0. и сохранял термостабильность до 70 °C. Была определена специфичность действия rAS001. Данный эндолизин эффективно лизировал также клетки A. hydrophila и A. veronii, но не проявлял активности в отношении грамположительных бактерий. Были сконструированы димерные и тримерные конструкции эндолизинов, содержащий GS линкер, домен триммеризации коллагена XVIII человека, 6 × His-тега и с-Мус-эпитопа на С-конце. Проведена экспрессии белков в штамме Shuffle C3030 клеток E. coli. Методами ДСН-ПАГЭ в 12% геле в денатурирующих условиях и гель-фильтрационной хроматографией показано, что тримерная форма эндолизина способна образовать тримерную структуру. Анализы влияния температуры и pH показали, что димерные и гомотримерные формы эндолизина на основе rAS001 обладают хорошей стабильностью в широком диапазоне значений pH и температур. Эти эндолизины также эффективно убивали бактерий рода Aeromonas. За 2025 год было опубликовано 2 научных тезиса, 1 статья в отечественном издании КОКНВО и 1 статья в рецензируемом научном издании, индексируемого в SCIE и входящий во 2 квартиль по импакт-фактору в базе WoS и имеющий процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 78.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Aeromonas туысына жататын бактерияларға қарсы бағытталған rAS001 профагты эндолизинінің биохимиялық сипаттамасына зерттеу жүргізілді. Ферменттің оптималды белсенділігі нейтралды-сілтілі ортада (pH 7.0–8.0) байқалатыны, pH 4.0–8.0 аралығында белсенді болатыны, 70 °C температураға дейін термотұрақтылығын сақтайтыны анықталды. rAS001 эндолизин hydrophila және A. veronii клеткаларын тиімді лизиске ұшырататыны, бірақ грам оң бактерияларға қатысты белсенділік көрсетпейтінін көрсетті. rAS001 негізінде GS линкерін, XVIII адам коллагені тримеризациялау доменін, 6×His-тегін және С-ұшындағы с-Мус эпитопын қамтитын тримерлі және димерлі эндолизин конструкциялары құрастырылды. E. coli клеткаларының Shuffle C3030 штаммында белоктардың экспрессиясы жүргізілді. Денатурациялайтын жағдайда 12% гельде ДСН-ПАГЭ және гель-фильтрациялық хроматография әдістерімен эндолизиннің тримерлі формасының тримерлік құрылым түзе алатыны көрсетілді. Температура мен pH әсерін зерттеу нәтижелері rAS001 негізіндегі димерлі және гомотримерлі эндолизин формаларының pH және температура мәндерінің кең диапозонда жақсы тұрақтылыққа ие екенін көрсетті. Бұл эндолизиндер сондай-ақ Aeromonas туысына жататын басқа да бактерияларды тиімді өлтіре алды. 2025 жыл ішінде 2 ғылыми тезис, ҒЖБССҚК отандық басылымында 1 мақала және SCIE индексінде тіркелген, WoS базасында ИФ 2 квартильге жататын, Scopus базасындағы CiteScore бойынша процентилі 78-ден кем емес рецензияланған ғылыми басылымда 1 мақала жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Представленный проект направлен на разработку альтернативных противомикробных препаратов с расширенной литической активностью для лечения и профилактики заболеваний, вызванных патогенами рода Aeromonas, которые являются основной причиной заболеваний осетровых в аквакультуре.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Ұсынылған жоба акваөсірудегі бекіре тұқымдас балықтардың ауруларының негізгі себебі болып табылатын Aeromonas тұқымдасының қоздырғыштары тудыратын ауруларды емдеу және алдын алу үшін кеңейтілген литикалық белсенділігі бар микробқа қарсы баламалы препараттарды әзірлеуге бағытталған.

Level of implementation (in Russian) : Отсутствует

Level of implementation (in Kazakh) : Жоқ

Efficiency (in Russian) : Отсутствует

Efficiency (in Kazakh) : Жоқ

Field of application (in Russian) : Рыбохозяйственные предприятия; включая промышленные аквакультурные комплексы и рыбоводные заводы, а также фермеры-рыбоводы.

Field of application (in Kazakh) : Балық шаруашылығы кәсіпорындары; оның ішінде өнеркәсіптік акваөсіру кешендері мен балық өсіру зауыттары, сондай-ақ балық өсірушілер.