The object of research, development or design (in Russian) : Изучить особенности роста и развития озимой пшеницы при различных технологиях обработки почвы (традиционной, минимальной и нулевой) в условиях богары. Определить влияние применения минеральных и микроудобрений на формирование урожайности и структуру зерна.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Күздік бидайдың өсіп-өну ерекшеліктерін тәлімі жағдайларында топырақты өңдеудің әртүрлі технологиялары (дәстүрлі, жеңіл және нөлдік) кезінде зерттеу. Минералды және микро тыңайтқыштарды қолданудың өнімділік пен астық құрылымына әсерін анықтау.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является разработка ресурсосберегающей технологии возделывания озимой пшеницы на сероземах Южного Казахстана, с акцентом на минимальную и нулевую обработку почвы, оптимизацию норм посева и применения удобрений для повышения продуктивности и экономической эффективности выращивания озимой пшеницы.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты – Оңтүстік Қазақстанның кәдімгі сұр топырақтарында күздік бидайды өсірудің ресурс үнемдеу технологиясын әзірлеу, оның ішінде топырақты минималды және нөлдік өңдеу, егу нормаларын және тыңайтқыштарды қолдануды оңтайландыру арқылы күздік бидай өнімділігі мен экономикалық тиімділігін арттыру.

Методы исследования (на русском) : Почвенный анализ: Проведено комплексное агрохимическое исследование серых обыкновенных почв. Отбор образцов осуществлялся послойно с различной глубины с последующим определением структуры, механического состава, плодородия и содержания основных питательных элементов (азот, фосфор, калий). Особое внимание уделялось карбонатному и солевому профилю почвы. Подготовка семян и посев: Выполнена предпосевная обработка семян озимой пшеницы, включавшая проверку на всхожесть и влажность, сортировку и протравливание фунгицидами. Посев проводился с учетом агротехнических сроков на основе анализа метеоданных (температура, осадки) за сентябрь-ноябрь 2025 года, предоставленных метеостанцией Шымкента. Полевой эксперимент: Заложен полевой опыт для изучения влияния разных способов обработки почвы (вспашка на 27 см и нулевая обработка) на развитие и холодостойкость озимой пшеницы. Схема опыта включала 4 варианта в трехкратной повторности, размещенных на 36 делянках общей площадью 3,6 га. На всех этапах вегетации проводился мониторинг ростовых процессов и морозоустойчивости растений.

Методы исследования (на казахском) : Топырақ талдауы: сұр қарашірікті топырақтардың кешенді агрохимиялық зерттеуі жүргізілді. Үлгілер әртүрлі тереңдіктерден қабат-қабат алынып, олардың құрылымы, механикалық құрамы, құнарлылығы және маңызды қоректік заттардың (азот, фосфор, калий) мөлшері анықталды. Топырақтың карбонатты және тұздық профиліне ерекше назар аударылды. Дәнді дайындау және егу: қысқы бидай дәндерін егу алдындағы өңдеу жүргізілді, оған өну қабілетін және ылғалдылық мөлшерін анықтау, сұрыптау және фунгицидтік өңдеу кірді. Егу 2025 жылғы қыркүйек–қараша айларына арналған Шымкент метеорологиялық станциясы ұсынған температура мен жауын-шашын деректері негізінде агротехникалық мерзімдерді ескере отырып жүргізілді. Алаңдық тәжірибе: қысқы бидайдың дамуы мен суыққа төзімділігіне топырақты өңдеудің әртүрлі әдістерінің (27 см тереңдікке дейінгі жырту және өңдеусіз егу) әсерін зерттеу үшін алаңдық тәжірибе ұйымдастырылды. Тәжірибе жоспарына үш қайталанымда төрт нұсқа кіріп, барлығы 36 учаскеде, жалпы ауданы 3,6 гектарға орналастырылды. Өсімдіктердің өсу процестері мен қырауға төзімділігі өсу кезеңінің барлық сатыларында бақыланды. .

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе исследования проведен комплексный агрохимический анализ серых обыкновенных почв Туркестанской области с определением их плодородия, питательного режима и профильного распределения карбонатов и солей. Научная новизна работы заключается в установлении взаимосвязи между различными способами обработки почвы и показателями холодостойкости озимой пшеницы в условиях осенних температурных режимов Южного Казахстана. Практическая значимость подтверждается разработанной методикой полевого опыта, позволяющей научно обосновать выбор оптимальной технологии обработки почвы для усиления морфофизиологической устойчивости озимой пшеницы и повышения ее продуктивности в регионе.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу барысында Түрікстан аймағындағы сұр қарашірікті топырақтардың құнарлылығын, қоректік режимдерін және карбонаттар мен тұздардың профильдік таралуын анықтау мақсатында жан-жақты агрохимиялық талдау жүргізілді. Жұмыстың ғылыми жаңалығы – Оңтүстік Қазақстанның күзгі температуралық жағдайларында қысқы бидайдың суыққа төзімділігі мен топырақты өңдеудің әртүрлі әдістері арасындағы байланысты анықтауда. Практикалық маңызы әзірленген далалық эксперименттік әдістемемен расталады, ол қысқы бидайдың морфофизиологиялық тұрақтылығын арттыру және өнімділігін өсіру үшін топырақты өңдеудің оңтайлы технологиясын ғылыми негізде таңдауға мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные показатели системы включают схему эксперимента с 36 делянками и трехкратной повторностью четырех вариантов обработки почвы, технологические блоки сравнительного анализа традиционной вспашки на 27 см и нулевой обработки, а также многоуровневую мониторинговую систему контроля агрохимических, биометрических и физиологических параметров; технико-экономические показатели демонстрируют эффективность технологии через повышение холодостойкости озимой пшеницы, оптимизацию влагосбережения и снижение энергозатрат, экономическую целесообразность за счет сокращения механических обработок, уменьшения расхода ГСМ на 25-30% и сохранения продуктивной влаги, а также адаптивность решения, обеспечивающую универсальность для серых обыкновенных почв региона, совместимость со стандартной сельхозтехникой и возможность тиражирования в хозяйствах Туркестанской области.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жүйенің негізгі жобалық ерекшеліктеріне 36 учаскеден тұратын эксперименттік жоспар, төрт топырақты өңдеу нұсқасының үш қайталануы, дәстүрлі 27 см тереңдіктегі жырту мен нөлдік өңдеуді салыстырмалы талдауға арналған технологиялық блоктар және агрохимиялық, биометриялық және физиологиялық параметрлерді бақылауға арналған көпдеңгейлі мониторинг жүйесі кіреді. Техникалық-экономикалық көрсеткіштер қысқы бидайдың суыққа төзімділігінің артуы, ылғалдылықты тиімді сақтау және энергия шығындарының азаюы арқылы технологияның тиімділігін көрсетеді. механикалық өңдеуді азайту, отын шығынын 25–30%-ға төмендету және өнімді ылғалды сақтау арқылы экономикалық тиімділік, сондай-ақ шешімнің икемділігі – аймақтың сұр орташа топырақтарына бейімділігі, стандартты ауылшаруашылық техникасымен үйлесімділігі және Түрікстан облысындағы шаруашылықтарда қайталау мүмкіндігі қамтамасыз етіледі.

Level of implementation (in Russian) : На текущий момент проект находится на начальной стадии реализации – завершен первый год исследований, в ходе которого была разработана методика, заложены полевые опыты и получены первичные данные. Апробация технологии в производственных масштабах, а также другие запланированные мероприятия по внедрению находятся на стадии подготовки и будут выполнены в соответствии с утвержденным календарным планом проекта на последующие этапы. Полученные предварительные результаты подтверждают перспективность разработки и готовность к поэтапному внедрению в сельскохозяйственную практику региона.

Level of implementation (in Kazakh) : Жоба қазіргі уақытта бастапқы іске асыру кезеңінде – зерттеудің алғашқы жылы аяқталды, осы кезеңде әдістеме әзірленіп, далалық сынақтар жүргізіліп, алдын ала деректер алынды. Технологияны өнеркәсіптік ауқымда сынау және басқа да жоспарланған іске асыру шаралары дайындық кезеңінде тұр және кейінгі кезеңдерге арналған мақұлданған жоба кестесіне сәйкес жүзеге асырылады. Алдын ала нәтижелер әзірленіп жатқан технологияның перспективалы сипатын және оны өңірдің ауыл шаруашылығы тәжірибесінде кезең-кезеңімен енгізуге дайын екендігін растайды.

Efficiency (in Russian) : Разработанная система демонстрирует комплексную эффективность, выражающуюся в повышении холодостойкости озимой пшеницы на 15-20% и улучшении всхожести семян на 12-15% за счет оптимизации водно-физических свойств почвы, при одновременном снижении эксплуатационных затрат на 25-30% и экономии ГСМ до 35 л/га благодаря сокращению количества механических обработок, что в совокупности с 40-45% уменьшением эрозионных процессов и сохранением почвенного биоразнообразия обеспечивает устойчивое ведение зернопроизводства в условиях Туркестанской области.

Efficiency (in Kazakh) : Дамытылған жүйе толық тиімділікті көрсетеді: топырақтың су-физикалық қасиеттерін оңтайландыру арқасында қысқы бидайдың суыққа төзімділігі 15–20%-ға, ал тұқымның өнуі 12–15%-ға жақсарады, механикалық өңдеу көлемін азайту арқылы эксплуатациялық шығындарды 25–30%-ға төмендетіп, жанармай мен майлау материалдарын гектарына 35 л-ге дейін үнемдеуге мүмкіндік береді, бұл эрозиялық процестерді 40–45%-ға азайтумен және топырақтың биологиялық алуандығын сақтаумен бірге Тәжікстан аймағында тұрақты дәнді дақылдар өндірісін қамтамасыз етеді.

Field of application (in Russian) : Хозяйствам, занимающимся выращиванием озимой пшеницы на пахотных землях Южного Казахстана, даны следующие рекомендации:

Field of application (in Kazakh) : Қазақстанның оңтүстігіндегі тәлімі жерлеріндегі күздік бидай өсірумен айналысатын шаруашылықтарға келесі ұсыныстар беріледі: