The object of research, development or design (in Russian) : Природный цеолит, модифицирующие экстрагенты, ионы тяжёлых металлов (Pb²⁺, Cd²⁺, Cu²⁺ и др.), сточные воды

The object of research, development or design (in Kazakh) : Табиғи цеолит, модификациялаушы экстрагенттер, ауыр металдардың иондары (Pb²⁺, Cd²⁺, Cu²⁺ және т.б.), ағынды сулар.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта разработать технологии и экспериментально оценить эффективность использования модифицированного природного сорбента на основе цеолита для очистки промышленных сточных вод.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты — өнеркәсіптік ағынды суларды тазалау үшін цеолит негізіндегі модификацияланған табиғи сорбентті қолданудың технологияларын әзірлеу және эксперименталды түрде тиімділігін бағалау.

Методы исследования (на русском) : Для реализации Проекта в исследовании будут разработаны методы практического применения модифицированных природного сорбента на основе цеолита для очистки сточных вод. Используемые принципы очистки промышленных сточных вод проводятся по двум методам: 1) осадкообразования и высвобождение грубодисперсных частиц; 2) удаление из растворов ионов тяжелых металлов - Cu2+, Pb2+, Zn2+. Чтобы увеличить скорость процесса осадкообразования тонкодисперсных и эмульгированных веществ используют коагуляцию. В процессе коагуляции осождаются хлопья основании (имеющие возможность собирать коллоидные и взвешенные частицы), затем гравитационные силы подвергают их к осадкообразованию. При агрегации взвешенных частиц с добавлением в промстоки высокомолекулярных соединений осущест¬вляется процесс флокуляции. Применение флокулянтов позволяет уменьшить дозы коагулянтов и снизить продолжительность процесса коа¬гуляции, а также повысить скорость осаждения образующихся хлопьев. Для интенсификации процесса образования хлопьев и повышения скорости их осаждения используют гидроксиды алюминия и железа.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу жобасын жүзеге асыру үшін цеолит негізіндегі модификацияланған табиғи сорбенттердің ағынды суларды тазарту үшін қолданылу әдістері әзірленеді. Өнеркәсіптік ағынды суларды тазарту үшін қолданылатын принциптер екі әдіспен жүзеге асырылады: 1) тұнба түзілуі және ұсақ дисперсті бөлшектердің бөлініп шығуы; 2) ауыр металдар иондарының ерітінділерден жойылуы - Cu²⁺, Pb²⁺, Zn²⁺. Тұнба түзілу жылдамдығын арттыру үшін ұсақ дисперсті және эмульсияланған заттарды коагуляциялау әдісі қолданылады. Коагуляция процесінде негіздермен (коллоидты және суспензияланған бөлшектерді жинайтын мүмкіндігі бар) тұнба түзіледі, кейін олар гравитациялық күштер әсерінен тұнады. Ауыр металдар тұздары мен басқа да суспензияланған бөлшектерді іріктеу мақсатында жоғары молекулалық қосылыстарды ағынды суларға қосу арқылы флокуляция процесі жүзеге асырылады. Флокулянттарды қолдану коагулянттардың дозасын азайтуға және коагуляция процесінің ұзақтығын қысқартуға, сонымен қатар пайда болған тұнбалардың тұнбаға түсу жылдамдығын арттыруға мүмкіндік береді. Қабыршақтардың түзілу процесін жеделдету және олардың тұнбаға түсу жылдамдығын жоғарылату үшін алюминий және темір гидроксидтері қолданылады.

Obtained results and novelty (in Russian) : Научная новизна работы заключается в том, что: - выявлена идентичность набора и близость количественного содержания тяжелых металлов в поверхностных водоёмах и промстоках ТОО Текелийского горно-перерабатывающего комплекса; - выяснено негативное влияние промстоков ТОО Текелийского горно-перерабатывающего комплекса на качество водных ресурсов на основе выявления закономерной связи между характером и степенью их обогащения тяжелыми металлами; - обоснована и усовершенствована технология очистки промстоков ТОО Текелийского горно-перерабатывающего комплекса от тяжелых металлов – цинка, свинца и меди за счет природных сорбентов; - выяснены причинно – следственные связи между начальной концентрацией тяжелых металлов в промстоках с массой и временем контакта сорбентами; - предложен способ обезвреживания и утилизации остатков отработанных сорбентов, который может служить основой ресурсосберегающей технологии.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жұмыстың ғылыми жаңалығы: -Текелі тау-металлургиялық кешенінің ағынды суларындағы және беткейлік суқоймаларындағы ауыр металдардың сандық құрамының ұқсастығы және сәйкестігі анықталды; -Текелі тау-металлургиялық кешенінің ағынды суларын су ресурстарының сапасына теріс әсерін тигізетінін, ауыр металдармен байытылу сипаты мен дәрежесі арасындағы заңдылықты анықтау арқылы белгілі болды; -Текелі тау-металлургиялық кешенінің ағынды суларын ауыр металдардан — мырыш, қорғасын және мыс — табиғи сорбенттер арқылы тазартудың технологиясы негізделіп, жетілдірілді; -Ағынды сулардағы ауыр металдардың бастапқы концентрациясы мен сорбенттермен байланыс ұзақтығы мен массасы арасындағы себеп-салдарлық байланыстар анықталды; -Қалдық сорбенттерді жою және қайта өңдеу әдісі ұсынылды, ол ресурсты үнемдеу технологиясының негізі болуы мүмкін.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработанная технология будет рекомендована на предприятиях промышленного производства, а также для очистки сбросных растворов и подземных вод в экологически неблагополучных регионах.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Дайындалған технология өнеркәсіптік өндіріс кәсіпорындарында, сондай-ақ экологиялық тұрғыдан қолайсыз аймақтардағы ағынды ерітінділер мен жер асты суларының тазартылуы үшін ұсынылатын болады.

Level of implementation (in Russian) : Дайындалған технология өнеркәсіптік өндіріс кәсіпорындарында, сондай-ақ экологиялық тұрғыдан қолайсыз аймақтардағы ағынды ерітінділер мен жер асты суларының тазартылуы үшін ұсынылатын болады. Алынған зерттеу нәтижелері әлеуетті қолданушыларға, ғалымдар қауымдастығына және кең қоғамға таратылады. Зерттеу нәтижелері дәріс және семинар сабақтарында қолданылады және республикалық пен халықаралық басылымдарда жарияланады.

Level of implementation (in Kazakh) : Разработанная технология будет рекомендована на предприятиях промышленного производства, а также для очистки сбросных растворов и подземных вод в экологически неблагополучных регионах. Полученные результаты будут распространены среди потенциальных пользователей, научного сообщества и широкой общественности. Результаты исследования будут использоваться в учебном процессе (в лекционных и семинарских занятиях) и опубликованы в республиканских и международных изданиях.

Efficiency (in Russian) : Разработанная технология будет рекомендована на предприятиях промышленного производства, а также для очистки сбросных растворов и подземных вод в экологически неблагополучных регионах.

Efficiency (in Kazakh) : Дайындалған технология өнеркәсіптік өндіріс кәсіпорындарында, сондай-ақ экологиялық тұрғыдан қолайсыз аймақтардағы ағынды ерітінділер мен жер асты суларының тазартылуы үшін ұсынылатын болады.

Field of application (in Russian) : Разработанная технология будет рекомендована на предприятиях промышленного производства, а также для очистки сбросных растворов и сточных вод в экологически неблагополучных регионах.

Field of application (in Kazakh) : Зерттеу жобасын жүзеге асыру үшін цеолит негізіндегі модификацияланған табиғи сорбенттердің төгінді ерітінділер мен ағынды суларды тазарту үшін қолданылу әдістері әзірленеді.