The object of research, development or design (in Russian) : Дренажные воды на орошаемых землях Махтааральского и Жетысайского районов Туркестанской области

The object of research, development or design (in Kazakh) : Түркістан облысы Мақтаарал және Жетісай аудандарының суармалы жерлеріндегі дренажды сулар

Aim of work (in Russian) : Повышение водообеспеченности орошаемых земель с повторным использованием дренажно-сбросных вод на орошение сельскохозяйственных культур

Aim of work (in Kazakh) : Ауыл шаруашылығы дақылдарының суаруға дренаждық-ағызу суларын қайта пайдалана отырып, суармалы жерлердің сумен қамтамасыз етулуін арттыру

Методы исследования (на русском) : Методика исследований - при выполнении НИР применен системный метод изучения эколого-мелиоративных процессов при научно-обоснованном использовании дренажных вод на орошение, выбор условий и типичности опытных участков для исследований, многофакторное методы оценки водоземельных ресурсов, методика проведения полевых и лабораторных исследований

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістемесі - зерттеу жұмыстарын жүргізу кезінде суаруға арналған дренаждық суды пайдалану арқылы ғылыми негізделген экологиялық-мелиоративтік процестерді зерттеудің жүйелі әдісі, зерттеулер жүргізу үшін тәжірибе алаңдарының жағдайлары мен типтілігін таңдау, су және жер ресурстарын бағалаудың көп факторлы әдістері, далалық және зертханалық зерттеулер әдістері арқылы жүргізу

Obtained results and novelty (in Russian) : Собраны материалы по степени и типу засоления орошаемых земель и обобщены материалы по качественному составу поверхностных и дренажных вод, степени засоления и солонцеватости почв орошаемых земель Мактааральского и Жетысайского районов Туркестанской области. Утверждена рабочая программа за 2025 год на заседании Ученого совета № 2 от 11-12.03.2025 г. Получен патент на полезную модель № 9800 «Гидроподкормщик для подготовки коллекторно-дренажных вод в открытом канале» Авторы: Аманбаева Б.Ш., Джайсамбекова Р.А., Басманов А.В., Шайдуллина Е.Г., Балгабаев Н.Н., Салимбаев Р.Р., Басманов И.В. Отобраны и обработаны пробы поверхностных и дренажных вод, пробы почв орошаемых земель на химический анализ. По результатам обработки и анализа поверхностных и дренажных вод, почв были установлены пределы использования дренажных вод на орошение, определены их эколого-мелиоративное состояние. Проведены полевые исследовании на орошаемых землях по вариантам: 1-й контроль без внесения фосфогипса; 2-й – внесение фосфогипса нормой 2 г/л; 3-й – то же, с нормой 5г/л; 4-й- то же, с нормой10 г/л. Разработана 1 «Технология повышения водообеспеченности с повторным использованием дренажно-сбросных вод на орошение» и проведен «День поля» для сельхозпроизводителей по применению данной технологий. Подготовлены и отправлены 2 научных статьи в рецензируемых изданиях Scopus и опубликована 1 статья отечественном издании, рекомендованном КОКНВО. Представлен КС на 2025 год.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жер үсті және дренаждық сулардың сапалық құрамын өңдеу және талдау дренаждық суды суару үшін пайдаланудың шектері белгіленді. Тәжірибелік учаскелердегі суармалы топырақтарды өңдеу және сапалық талдау негізінде топырақтың экологиялық және мелиоративтік жағдайы анықталды. Топырақты химиялық талдау нәтижелері бойынша, суару жүйесінің тамыр жаю қабатында уытты тұздардың жиналатыны байқалды. Ауыл шаруашылығы дақылдарын суару үшін дренаждық суды қайта пайдалану технологияларын әзірлеу мақсатында суармалы жерлерде дренаждық суды қайта пайдалану технологияларын әзірлеу мақсатында далалық зерттеулер келесі нұсқаларды қолдану арқылы жүргізілді: 1-ші бақылау фосфогипсті қолданбай; 2-ші – фосфогипсті 2 г/л мөлшерінде қолдану; 3-ші – сол сияқты, 5 г/л мөлшерінде; 4-ші – сол сияқты, 10 г/л мөлшерінде. Зерттеу нәтижелері негізінде «Суару үшін дренаждық және ағынды суларды қайта пайдалану арқылы сумен жабдықтауды арттыру технологиясы» әзірленді және ауыл шаруашылығы өндірушілеріне технологияларын пайдалану бойынша «Дала күні» оқыту семинары өткізілді. Зерттеу нәтижелері бойынша екі ғылыми мақала дайындалып, Scopus рецензияланатын журналдарға ұсынылды және Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған отандық рецензияланатын журналда бір (1) мақала жарияланды. Зерттеу нәтижелері бойынша 2025 жылға арналған қысқаша мәліметтер дайындалып ұсынылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Экономические показатели: Повышение водообеспеченности орошаемых земель с повторным использованием дренажно-сбросных вод на орошение сельскохозяйственных культур; Улучшение почвенно мелиоративного состояния орошаемых земель за счет внесения химмелиоранта - фосфогипса с оросительной водой; Способствует повышению урожайности сельскохозяйственных культур.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Экономикалық көрсеткіштер: Ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға дренаждық-ағызу суларын қайта пайдалана отырып, суармалы жерлердің сумен қамтамасыз етілуін арттыру; Суару суымен фосфогипс - химмелиоранттарды енгізу арқылы суармалы жерлердің топырақ мелиоративтік жағдайын жақсарту; Ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыруға ықпал етеді.

Level of implementation (in Russian) : По результатам НИР на этот год внедрение не предусмотрено.

Level of implementation (in Kazakh) : ҒЗЖ нәтижелері бойынша биылғы жылы енгізу көзделмеген.

Efficiency (in Russian) : Эффективность данного проекта заключается в том что, повышение водообеспеченности орошаемых земель можно достичь путем повторного использование дренажно-сбросных вод на орошение сельскохозяйственных культур.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл жобаның тиімділігі мынада: суармалы жерлердің сумен қамтамасыз етілуін арттыруға ауыл шаруашылығы дақылдарын суаруға дренаждық-ағызу суларын қайта пайдалану арқылы қол жеткізуге болады.

Field of application (in Russian) : Орошаемые земли юга Казахстана с проблемой оросительной воды, оросительные системы с дренажной сетью, засоленные орошаемые земли.

Field of application (in Kazakh) : Қазақстанның Оңтүстігіндегі суармалы жерлерінде суару суымен проблемасы бар жерлерде, дренаждық желісі бар суару жүйелері, тұзды суармалы жерлерде.