The object of research, development or design (in Russian) : штаммы Salmonellа, вида S. enterica, изолированные в Казахстане за период 2023-2025 гг., образцы ДНК S. enterica и РНК энтеровирусной инфекции (ЭВИ).

The object of research, development or design (in Kazakh) : 2023-2025 жылдар аралығында Қазақстанда бөлініп алынған Salmonella, S. enterica түрінің штаммдары, S. enterica ДНҚ және энтеровирустық инфекцияның (ЭВИ) РНҚ үлгілері зерттелінді.

Aim of work (in Russian) : Совершенствование мониторинга популяций сальмонелл и энтеровирусов на территории Казахстана путем разработки высокоспецифичных диагностических тест-систем на основе метода ПЦР в реальном времени для экспрессного определения этиологической причины вспышек сальмонеллезных и энтеровирусных инфекций с целью проведения адекватных и оперативных противоэпидемических мероприятий.

Aim of work (in Kazakh) : Жедел эпидемияға қарсы іс-шараларды жүргізу мақсатында сальмонеллез және энтеровирустық инфекциялардың өршуінің этиологиялық себебін жедел анықтау үшін нақты уақыттағы ПТР әдісі негізінде жоғары спецификалық диагностикалық тест-жүйелерді әзірлеу арқылы Қазақстан аумағында сальмонеллалар мен энтеровирустар популяцияларының мониторингін жетілдіру.

Методы исследования (на русском) : Микробиологические и молекулярно-генетические методы исследования: ПЦР, ПЦР РВ, секвенирование по Сэнгеру, полногеномное секвенирование.

Методы исследования (на казахском) : Микробиологиялық және молекулалық-генетикалық әдістер - ПТР, нақты уақыттағы ПТР, Сэнгер бойынша секвенирлеу, толық геномдық секвенирлеу зерттеу әдістері қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведен сиквенс-анализ по Сэнгеру 30 образцов ДНК штаммов Salmonella enterica и полногеномного секвенирования 20 образцов ДНК Salmonella enterica на платформе Gseq-500 (GENEUS). В результате, определены последовательности генов gyrA, которые являются универсальными маркерами для выявления филогенетических отношений между штаммами бактерий Salmonella enterica. Всего было выявлено 124 фактора патогенности, которые были неравномерно представлены в разных геномах. Для секвенирования РНК ЭВИ использованы универсальные для всех ЭВИ праймеры, фланкирующие серотиповой участок VP1 [Nix, 2006]. Тип ЭВИ установлена с использованием программы BLAST для дальнейшего биоинформационного анализа популяции. Сконструирована экспериментальная серия ПЦР тест-системы для детекции сальмонелл на основе ПЦР реального времени (ПЦР РВ). Для конструирования взяты оптимальные варианты двух пар праймеров hilA (hilA-F/R) и invA (invA-F/R). Начата работа по разработке праймеров для детекции РНК ЭВИ в ПЦР реального времени с обратной транскрипцией; определены три видоспецифического участка высоко консервативных последовательностей в гене VP1. Исследование будет продолжено.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Salmonella enterica штаммдарының 30 ДНҚ үлгісіне Сэнгер әдісі бойынша талдау жасалынды, Salmonella enterica 20 ДНҚ үлгісі Gseq-500 (GENEUS) платформасында толық геномдық секвенирлеуден өтті. Нәтижесінде, бактериялардың Salmonella enterica түрінің штаммдары арасындағы филогенетикалық байланыстарды анықтау үшін универсальды маркерлер болып табылатын gyrA гендерінің тізбектері анықталды. Барлығы 124 патогендік фактор анықталды, олар әртүрлі геномдарда біркелкі емес болды. ЭВИ РНҚ секвенирлеу үшін VP1 серотиптік учаскесін фланкирлейтін барлық ЭВИ үшін уверсальды праймерлер қолданылды [Nix, 2006]. Популяцияны әрі қарай биоақпараттық талдау үшін BLAST бағдарламасын қолдану арқылы ЭВИ типі анықталды. Нақты уақыттағы ПТР (НУ ПТР) негізінде сальмонеллаларды анықтау үшін ПТР тест-жүйесінің эксперименттік сериясы құрастырылды. Құрастыру үшін екі жұп праймерлердің hilA (hilA-F/R) және invA (invA-F/R) оңтайлы нұсқалары алынды. Кері транскрипциясы бар нақты уақыттағы ПТР-да (КТ НУ ПТР) ЭВИ РНҚ-сын анықтау үшін праймерлерді әзірлеу бойынша жұмыс басталды; VP1 геніндегі жоғары консервативті тізбектердің үш түрге тән учаскесі анықталды. Зерттеу жалғасады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : При выполнении НИР определены следующие основные конструктивные и технико-экономические показатели: 1) Число изученных штаммов Salmonella enterica – 30 и 20 образцов РНК ЭВИ; 2) Число разработанных праймеров – 3 пар; 3) Чувствительность тест-системы для детекции возбудителей Salmonellа с – до 103 копий ДНК/реакцию; 4) Специфичность – 100 %;

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : ҒЗЖ орындау кезінде келесі негізгі конструктивті және техникалық-экономикалық көрсеткіштер анықталды: 1) Зерттелген Salmonella enterica штаммдарының саны - 30 және 20 ЭВИ РНҚ үлгілері; 2) әзірленген праймерлер саны - 6 жұп; 3) Salmonella қоздырғыштарын анықтауға арналған тест-жүйенің сезімталдығы - 103 ДНҚ көшірмесіне дейін/реакция; 4) Ерекшелігі - 100%;

Level of implementation (in Russian) : опубликован 1 абстракт в материалах международной научной конференции «CURRENT ISSUES ON ZOONOTIC DISEASES» 2025, Ulaanbaatar,2025; подана 1 статья «2019-2024 жж. дейінгі кезеңде Қазақстан Республикасында сальмонеллезбен сырқаттанушылықты ретроспективті талдау»; разработана и сконструирована ПЦР тест-систем для детекции бактерии рода Salmonella в ПЦР реального времени;

Level of implementation (in Kazakh) : Ulaanbaatar, 2025 "ZOONOTIC DISEASES CURRENT ISSUES" халықаралық ғылыми конференциясы материалдарында 1 абстаркт жарияланды; "2019-2024 жылдар аралығындағы Қазақстан Республикасында сальмонеллезбен сырқаттанушылықты ретроспективті талдау" тақырыбында 1 мақала ұсынылды; нақты уақыт режимінде ПТР әдісімен Salmonella тектес бактерияларды анықтауға арналған ПТР сынақ жүйелері әзірленіп, құрастырылды;

Efficiency (in Russian) : Получены положительные результаты апробации сконструированной ПЦР тест-системы для детекции возбудителей сальмонеллеза методом ПЦР в режиме реального времени.

Efficiency (in Kazakh) : Сальмонеллез қоздырғыштарын нақты уақыт режиміндегі ПТР әдісімен анықтауға үшін құрастырылған ПТР тест жүйесін сынаудан оң нәтижелер алынды.

Field of application (in Russian) : Целевыми потребителями информации, полученной в результате выполнения проекта, будут специалисты научно-исследовательских и практических учреждений здравоохранения и ветеринарии соответствующего профиля.

Field of application (in Kazakh) : Жобаны іске асыру нәтижесінде алынған ақпараттың мақсатты тұтынушылары тиісті профильдегі ғылыми-практикалық денсаулық сақтау және ветеринария мекемелерінің мамандары болады.