The object of research, development or design (in Russian) : Шесть самых мощных электростанций Казахстана.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Қазақстанның ең қуатты алты электр станциясы.

Aim of work (in Russian) : Предотвращение возможного погасания основных электростанций Казахстана при наложении отказов релейной защиты в сочетании с отказами выключателей или без.

Aim of work (in Kazakh) : Ажыратқыштардың істен шығуымен немесе онсыз релелік қорғаудың істен шығуы кезінде Қазақстанның негізгі электр станцияларының ықтимал сөнуін болдырмау.

Методы исследования (на русском) : Были применены следующие методы теоретического исследования: анализ, аналогия, индукция, мысленное моделирование и синтез. Метод сбора первичной информации и ее источники – анализ публикаций в журналах из баз данных Scopus и Web of Science, патентов и статистических данных по работе защит. Эта информация использована для сравнения идей проекта с известными идеями и принципами построения релейной защиты. Способ обработки данных – их анализ в плане использования для реализации идеи проекта. Способ обеспечения достоверности данных – использование данных из высокорейтинговых журналов и патентов наиболее развитых стран.

Методы исследования (на казахском) : Теориялық зерттеудің келесі әдістері қолданылды: талдау, аналогия, индукция, ойды модельдеу және синтез. Бастапқы ақпаратты жинау әдісі және оның көздері – Scopus және Web of Science дерекқорларынан, патенттерден және қорғау жұмыстары бойынша статистикалық мәліметтерден журналдардағы жарияланымдарды талдау. Бұл ақпарат жоба идеяларын белгілі идеялармен және релелік қорғанысты құру принциптерімен салыстыру үшін қолданылады. Деректерді өңдеу әдісі – оларды жоба идеясын жүзеге асыру үшін пайдалану тұрғысынан талдау. Деректердің дұрыстығын қамтамасыз ету тәсілі – жоғары рейтингті журналдар мен дамыған елдердің патенттерінен алынған деректерді пайдалану.

Obtained results and novelty (in Russian) : В рамках поставленных задач в процессе реализации проекта в 2025 году получены следующие результаты: 1) Для каждого присоединения схемы каждой электростанции разработаны алгоритмы функционирования устройств, выдающих сигналы на запрет отключения соответствующих выключателей. 2) Реализованы устройства по п. 4 на микропроцессорах для всех рассматриваемых электростанций и на логических элементах для ГРЭС Экибастуза и Аксу, и для Шульбинской ГЭС. 3) Разработаны два варианта устройств, запрещающих отключение соответствующего выключателя каждого из блоков генератор-трансформатор для каждой из рассматриваемых главных схем электростанций в соответствии с сигналами от устройств по п. 5. 4) Согласно календарному плану, по теме проекта поданы четыре заявки на изобретение в Казахстане (регистрационные номера 2025/0545.1, 2025/0546.1, 2025/0689.1 и 2025/0810.1) и одна – в Евразийское патентное ведомство (регистрационный номер 2025/086). Дополнительно по результатам проведенных исследований по теме проекта поданы три заявки на изобретение в Казахстане (регистрационные номера 2025/0539.1, 2025/0540.1 и 2025/0541.1). Разработаны алгоритмы функционирования устройств, выдающих сигналы на запрет отключения соответствующих выключателей, для шести самых мощных электростанций Казахстана, что является научной новизной проекта.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жобаны іске асыру барысында 2025 жылы қойылған міндеттер шеңберінде келесі нәтижелер алынды: 1) Әрбір электр станциясының сұлбасындағы әрбір қосылым үшін тиісті ажыратқыштарды ажыратуға тыйым салу сигналдарын беретін құрылғылардың жұмыс алгоритмдері әзірленді. 2) 4-тармақта көрсетілген құрылғылар барлық қарастырылған электр станциялары үшін микропроцессорларда, ал Екібастұз және Ақсу МАЭС-тері мен Шүлбі СЭС-і үшін логикалық элементтерде іске асырылды. 3) Әрбір қарастырылған электр станциясының негізгі сұлбалары үшін 5-тармақта көрсетілген құрылғылардың сигналдарына сәйкес генератор–трансформатор блогының тиісті ажыратқышын ажыратуға тыйым салатын құрылғылардың екі нұсқасы әзірленді. 4) Күнтізбелік жоспарға сәйкес, жоба тақырыбы бойынша Қазақстанда төрт өнертабысқа өтінім тапсырылды (тіркеу нөмірлері 2025/0545.1, 2025/0546.1, 2025/0689.1 және 2025/0810.1), сондай-ақ бір өтінім Еуразиялық патент ведомствосына тапсырылды (тіркеу нөмірі 2025/086). Қосымша ретінде, жоба тақырыбы бойынша жүргізілген зерттеулер нәтижелері бойынша Қазақстанда тағы үш өнертабысқа өтінім тапсырылды (тіркеу нөмірлері 2025/0539.1, 2025/0540.1 және 2025/0541.1). Қазақстанның ең қуатты алты электр станциясы үшін тиісті ажыратқыштарды ажыратуға тыйым салу сигналдарын беретін құрылғылардың жұмыс алгоритмдері әзірленді, бұл жобаның ғылыми жаңалығы болып табылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Установлено, что можно добиться предотвращения погасания шести самых мощных электростанций Казахстана при коротком замыкании на каком-то присоединении главной схемы этих электростанций при наложении отказов в релейной защите этого присоединения, путем разработки специальных устройств, при дальнейшем внедрении которых будут иметь место социальный, экономический и экологический эффекты.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Қазақстанның ең қуатты алты электр станциясының осы электр станцияларының бас сұлбасының қандай да бір қосылуында қысқа тұйықталу кезінде, сөніп қалуының алдын алуға арнайы құрылғыларды әзірлеу жолымен осы қосылуды релелік қорғаудан бас тарту кезінде қол жеткізуге болатындығы анықталды, оларды одан әрі енгізу кезінде әлеуметтік, экономикалық және экологиялық әсерлер орын алатын болады.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : Енгізілген жоқ

Efficiency (in Russian) : Доказана необходимость разработки специальных устройств, способных предотвращать возможные погасания основных электростанций Казахстана при наложении отказов релейной защиты в сочетании с отказами выключателей или без, путем запрета отключения соответствующих выключателей неповрежденных блоков генератор-трансформатор.

Efficiency (in Kazakh) : Генератор-трансформатордың бүлінбеген блоктарының тиісті ажыратқыштарын ажыратуға тыйым салу жолымен ажыратқыштардың істен шығуымен немесе онсыз релелік қорғаудың істен шығуы қабаттасуы кезінде Қазақстанның негізгі электр станцияларының ықтимал сөнуіне жол бермейтін арнайы құрылғыларды әзірлеу қажеттігі дәлелденді.

Field of application (in Russian) : Результаты проекта могут быть применены и коммерциализованы на любых электростанциях, имеющих такие же главные схемы, что и рассмотренные в проекте. Потребителями результатов проекта являются электростанции всего мира, а также научные и проектные организации.

Field of application (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері жобада қарастырылған бас сұлбалары бар кез келген электр станцияларында қолданылуы және коммерциялануы мүмкін. Жоба нәтижелерінің тұтынушылары бүкіл әлемдегі электр станциялары, сондай-ақ ғылыми және жобалау ұйымдары болып табылады.