The object of research, development or design (in Russian) : Неодимовые никель-манганиты щелочных и щелочноземельных металлов в системах Nd2O3-MeI2O-NiO- Mn2O3 и Nd2O3-MeIIO-NiO-Mn2O3.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Nd2O3-MeI2O-NiO-Mn2O3 және Nd2O3-MeIIO-NiO-Mn2O3 жүйелеріндегі сілтілі және сілтілі-жер металдарының неодим никель-манганиттері.

Aim of work (in Russian) : Исследование термохимических и термодинамических свойств ряда соединений, образующихся в системах Nd2O3-MeI2O-NiO-Mn2O3 и Nd2O3-MeIIO-NiO-Mn2O3.

Aim of work (in Kazakh) : Nd2O3-MeI2O-NiO-Mn2O3 және Nd2O3-MeIIO-NiO-Mn2O3 жүйелерде түзілетін бірқатар қосылыстардың термохимиялық және термодинамикалық қасиеттерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Динамическая калориметрия, термодинамические методы расчета

Методы исследования (на казахском) : Динамикалық калориметрия, термодинамикалық есептеу әдістері

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые в интервале 298.15-673 К исследованы термохимические и термодинамические свойства ряда соединений, образующихся в системах Nd2O3-MeI2O-NiO-Mn2O3 и Nd2O3-MeIIO-NiO-Mn2O3. Для расчета стандартных энтальпий образования исследуемых соединений, образующихся в системах наиболее приемлемым оказался разработанный нами метод вычисления стандартных энтальпий образования. Измерены теплоемкости фаз в интервале температур 298,15-673 К на калориметре ИТ-С-400, получены уравнения температурной зависимости. Выявлены λ-аномалии, отражающие фазовые переходы второго рода, с характерным смещением температур в зависимости от радиуса катиона. Анализ термодинамических параметров показал снижение устойчивости соединений в ряду Li→Na→K, что соответствует росту ионного радиуса. Соединение с Li обладает наибольшей отрицательной энтальпией образования и демонстрирует две λ-аномалии (348, 423 K), тогда как Na и K по одной (423 K). С увеличением радиуса катиона аномалии смещаются в область более высоких температур, отражая изменения энергетики и упорядоченности решетки. В ряду щелочноземельных металлов максимальная стабильность наблюдается для Sr, минимальная для Mg. С ростом радиуса катиона температура λ-аномалий повышается, отражая усиление межрешеточных взаимодействий. При Ba фазовая картина упрощается, вероятно, из-за перегрузки решётки и снижения её чувствительности к тонким структурным изменениям.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет 298,15–673 K аралығында Nd2O3-MeI2O-NiO-Mn2O3 және Nd2O3-MeIIO-NiO-Mn2O3 жүйелерінде түзілетін бірқатар қосылыстардың термохимиялық және термодинамикалық қасиеттері зерттелді. Аталған жүйелерде түзілетін қосылыстардың стандартты түзілу энтальпияларын есептеу үшін біз әзірлеген есептеу әдісі ең қолайлы болып танылды. Фазалардың жылусыйымдылықтары 298,15-673 K температура аралығында ИТ-С-400 калориметрінде өлшенді, олардың температураға тәуелділік теңдеулері алынды. Катион радиусына байланысты температуралардың ығысуымен сипатталатын λ-аномалиялар анықталды, бұл екінші текті фазалық ауысуларды көрсетеді. Термодинамикалық параметрлерді талдау нәтижесінде Li→Na→K қатарында қосылыстардың тұрақтылығының төмендеуі анықталды, бұл иондық радиустың ұлғаюымен сәйкес келеді. Li катионы бар қосылыс ең үлкен теріс түзілу энтальпиясына ие және екі λ-аномалияны (348, 423 K) көрсетеді, ал Na және K біреуін ғана (423 K). Катион радиусы артқан сайын λ-аномалиялар жоғары температура аймағына ығысады, бұл тордың энергетикалық күйі мен реттелу дәрежесінің өзгеруін көрсетеді. Сілтілі-жер металдары қатарында ең жоғары термодинамикалық тұрақтылық Sr катионына, ал ең төмені Mg катионына тиесілі. Катион радиусы артқан сайын λ-аномалиялардың температурасы жоғарылайды, бұл тор ішіндегі өзара әрекеттесулердің күшеюін көрсетеді. Алайда Ba катионы жағдайында тордың шамадан тыс жүктелуіне байланысты фазалық көрініс қарапайымдалып, оның нәзік құрылымдық өзгерістерге сезімталдығы төмендейді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработан термодинамически обоснованный подход к прогнозированию устойчивости оксидов на основе Nd, Ni и Mn. Установлена зависимость термодинамической стабильности и температуры фазовых переходов от ионного радиуса катиона (влияние вторичной периодичности). Выведены уравнения температурной зависимости теплоемкости для каждого соединения. Определены зависимости Cₚ0(T), H0(T)–H0(298,15), S0(T) и Фхх(T) для всех соединений. Установлены λ-аномалии теплоемкости, соответствующие фазовым переходам второго рода. Рассчитаны стандартные энтальпии образования.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Nd, Ni және Mn негізіндегі оксидтердің тұрақтылығын болжауға арналған термодинамикалық тұрғыдан негізделген тәсіл әзірленді. Катионның иондық радиусы мен фазалық ауысулар температурасы арасындағы тәуелділік анықталды (екіншілік периодтылықтың әсері). Әрбір қосылыс үшін жылу сыйымдылығының температуралық тәуелділігінің теңдеулері шығарылды. Барлық қосылыстар үшін Cₚ0(T), H0(T)–H0(298,15), S0(T) және Фхх(T) функциялары анықталды. Жылу сыйымдылықтағы λ-тәрізді аномалиялар белгіленді, олар екінші реттік фазалық ауысуларға сәйкес келеді. Стандартты түзілу энтальпиялары есептелді.

Level of implementation (in Russian) : Полученные результаты являются новыми и вносят вклад в развитие материаловедения оксидных соединений. Установленные термодинамические зависимости и параметры фазовых переходов используются при прогнозировании стабильности и функциональных характеристик новых оксидных материалов, а также при формировании баз данных и паспортизации лабораторных образцов.

Level of implementation (in Kazakh) : Алынған нәтижелер жаңашыл сипатқа ие болып, оксидті қосылыстар материалтануын дамытуға үлес қосады. Белгіленген термодинамикалық тәуелділіктер мен фазалық ауысулар параметрлері жаңа оксидті материалдардың тұрақтылығын және функционалдық сипаттамаларын болжауда, сондай-ақ термодинамикалық деректер базасын қалыптастыруда және зертханалық үлгілерді паспортизациялауда қолданылады.

Efficiency (in Russian) : Полученные результаты обладают прикладной значимостью для прогнозирования физико-химических характеристик оксидных материалов, паспортизации лабораторных образцов, формирования термодинамических баз данных, а также для последующих электрофизических исследований.

Efficiency (in Kazakh) : Алынған нәтижелер оксидті материалдардың физика-химиялық сипаттамаларын болжау, зертханалық үлгілерді паспортизациялау, термодинамикалық деректер базасын қалыптастыру, сондай-ақ кейінгі электрфизикалық зерттеулерді жоспарлау үшін қолданбалы маңызға ие.

Field of application (in Russian) : Полупроводниковая и конденсаторная технология, информационные банки и системы данных по термодинамическим константам веществ. Информационные системы и базы данных Scopus и Web of Science и др.

Field of application (in Kazakh) : Жартылай өткізгіштік және конденсаторлық технологиялар, заттардың термодинамикалық константалары бойынша ақпараттық банктер мен деректер жүйелері. Scopus, Web of Science және басқа да ақпараттық жүйелер мен ғылыми деректер базалары.