The object of research, development or design (in Russian) : Биомаркеры сыворотки крови и показатели инструментальных методов исследования в ранней диагностике острых цереброваскулярных заболеваний

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жедел цереброваскулярлық ауруларды ерте диагностикалаудағы қан сарысуының биомаркерлері және аспаптық зерттеу әдістерінің көрсеткіштері

Aim of work (in Russian) : Изучение эффективности использования микроРНК и метаболитов сыворотки крови, относящихся к патофизиологическим механизмам эксайтотоксичности, окислительному стрессу, активации оси триптофан – кинуренин и нейровоспалению в ранней диагностике острых цереброваскулярных заболеваний, для разработки панели ранних диагностических биомаркеров, в сравнении с инструментальными методами диагностики

Aim of work (in Kazakh) : Аспаптық диагностикалық әдістермен салыстырғанда ерте диагностикалық биомаркерлер панелін әзірлеу үшін ерте диагностикада экситоуыттылықтың, тотығу стрессінің, триптофан – кинуренин осінің белсендірілуінің және нейроинфламацияның патофизиологиялық механизмдеріне жататын микроРНҚ және қан сарысуы метаболиттерін пайдаланудың тиімділігін зерттеу

Методы исследования (на русском) : клинические (сбор анамнеза, оценка объективного и неврологического статуса), лабораторные (высокоэффективная жидкостная хроматография и ПЦР), инструментальные (транскраниальная допплерография), сбор данных из историй болезней (КТ/МРТ головного мозга, показатели отношения нейтрофилов к лимфоцитам, уровня гемоглобина, тромбоцитов, фибриногена), статистические

Методы исследования (на казахском) : клиникалық (анамнезді жинау, объективті және неврологиялық жағдайды бағалау), зертханалық (жоғары өнімді сұйық хроматография және ПТР), аспаптық (транскраниальді доплерография), медициналық жазбалардан мәліметтер жинау (мидың КТ/МРТ, нейтрофилдердің арақатынасының көрсеткіштері лимфоциттерге, гемоглобин деңгейіне, тромбоциттерге, фибриногенге), статистикалық

Obtained results and novelty (in Russian) : Проведенные мероприятия соответствуют календарному плану, в т.ч. завершены п,п 1-6 набор первичного материала исследования: набор пациентов в группы, забор материала (венозная кровь) для определения биомаркеров, сбор данных из историй болезни, проведение транскраниальной допплерографии, завершены в полном объеме у 200 человек, согласно заявленным срокам выполнения. Начата работа по п/п 7-8 частичное проведение хроматографического исследования уровней метаболитов сыворотки крови и частичное проведение ПЦР исследования показателей микроРНК, что соответствует заявленному плану. Полученные результаты способствуют достижению цели исследования по изучению эффективности использования микроРНК и метаболитов сыворотки крови в ранней диагностике острых цереброваскулярных заболеваний, и выполнению 1-3 поставленных задач по изучению данных нейровизуализации, данных транскраниальной допплерографии, отношения нейтрофилов к лимфоцитам, уровня гемоглобина, тромбоцитов, фибриногена при ранней диагностике острых цереброваскулярных заболеваний. Выполнение 4-5 задач по изучению показателей метаболитов сыворотки крови и показателей микроРНК сыворотки крови проводятся в соответствии с календарным планом. Публикации согласно календарному пану предусмотрены в 2026 году. Дополнительно в 2025: Опубликованы 2 статьи имеющих по CiteScore в Scopus 67 и 91; а также 1 статья в рецензируемом зарубежном издании (в Scopus 30) и 1 статья в издании рекомендованном КОКНВО (в Scopus 23).

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Аяқталған іс-шаралар кестеге сәйкес келеді, оның ішінде 1-6 қадамдарды орындау (бастапқы зерттеу материалдарын жинау): пациенттерді топтарға бөлу, биомаркерді анықтау үшін веноздық қан алу, медициналық жазбалардан деректер жинау және транскраниальды допплерлік сонография. Бұл қадамдар көрсетілген мерзімдерге сәйкес 200 адам үшін толығымен аяқталды. 7-8 қадамдар бойынша жұмыс басталды (сарысу метаболиттері деңгейінің ішінара хроматографиялық талдауы және микроРНҚ көрсеткіштерінің ішінара ПТР талдауы), бұл көрсетілген жоспарға сәйкес келеді. Алынған нәтижелер жедел цереброваскулярлық ауруларды ерте диагностикалауда микроРНҚ мен сарысу метаболиттерін қолданудың тиімділігін зерттеу мақсатына жетуге және 1-3 тапсырмаларды орындауға (нейробейнелеу деректерін талдау, транскраниальды допплерлік сонография деректері, нейтрофилдер мен лимфоциттердің арақатынасы, гемоглобин, тромбоциттер және фибриноген деңгейлері) ықпал етеді. Сарысу метаболиттері көрсеткіштерін және сарысу микроРНҚ көрсеткіштерін зерттеу бойынша 4-5 тапсырманы орындау күнтізбелік жоспарға сәйкес жүзеге асырылады. Күнтізбелік жоспар бойынша басылымдар 2026 жылға жоспарланған. Дегенмен 2025 ж: Scopus дерекқорында 67-ші және 91-ші процентильдің CiteScore көрсеткішімен екі мақала жарияланды; Сондай-ақ бір мақала рецензияланатын шетелдік журналда (Scopus дерекқорында 30 пайыздық көрсеткіш) және бір мақала отандық журналда (Scopus дерекқорында 23 пайыздық) жарияланған.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : несмотря на изучение метаболитов при инсульте в течение более 20 лет, большая часть исследований ограничена объемом выборки, сроками взятия материала для исследования, отсутствием контроля через стандартизированные промежутки времени. Также, большая часть метаболитов изучалась лишь в одном исследовании, без проведения дополнительного подтверждающего и/или опровергающего исследования в других центрах. Создание чувствительной и специфичной панели ранних биомаркеров инсульта позволит улучшить исход у пациентов с ОНМК. Внедрение в практическую деятельность биомаркеров, дополнительно к клиническим и нейровизуализационным исследованиям, могло бы значительно улучшить дифференциальную диагностику инсульта с другими заболеваниями; уточнить патофизиологический механизм, лежащий в основе возникновения инсульта для последующего эффективного патогенетического лечения, а также их применение позволило бы значительно выиграть время на догоспитальном этапе и избежать нецелесообразных переводов в инсультные центры. Внедрение в практическую деятельность инсультного отделения метода транскраниальной допплерографии, входящей в протоколы диагностики и лечения МЗ РК, однако рутинно не использующейся из-за малой осведомленности персонала о возможностях для диагностики, поможет быстро и неинвазивно визуализировать магистральные церебральные сосуды, исследовать скорость кровотока в триплексном режиме и может быть полезным в выявлении патогенетического механизма острого сосудистого события.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : инсульт метаболиттерін 20 жылдан астам зерттегеніне қарамастан, зерттеулердің көп бөлігі іріктеу көлемімен, зерттеу үшін материалды алу уақытымен, стандартталған уақыт аралығында бақылаудың болмауымен шектеледі. Сондай-ақ, метаболиттердің көп бөлігі басқа орталықтарда қосымша растайтын және/немесе жоққа шығаратын зерттеу жүргізбестен, тек бір зерттеуде зерттелді. Инсульттің ерте биомаркерлерінің сезімтал және спецификалық панелін құру ОНМК бар науқастардың нәтижесін жақсартады. Клиникалық және нейробейнелеу зерттеулеріне қосымша биомаркерлерді практикалық қызметке енгізу басқа аурулармен инсульттің дифференциалды диагностикасын айтарлықтай жақсарта алады; кейінгі тиімді патогенетикалық емдеу үшін инсульттің пайда болуының патофизиологиялық механизмін нақтылау, сондай-ақ оларды қолдану ауруханаға дейінгі кезеңде уақытты едәуір үнемдеуге және инсульт орталықтарына орынсыз ауысуларды болдырмауға мүмкіндік береді. Инсульт бөлімшесінің практикалық қызметіне ҚР ДСМ диагностика және емдеу хаттамаларына кіретін транскраниальды доплерография әдісін енгізу, алайда қызметкерлердің диагностика мүмкіндіктері туралы аз хабардар болуына байланысты күнделікті қолданылмайды, магистральды церебральды тамырларды тез және инвазивті емес түрде визуализациялауға, Триплекс режимінде қан ағымының жылдамдығын зерттеуге көмектеседі және жедел тамырлы оқиғаның патогенетикалық механизмін анықтауда пайдалы болуы мүмкін.

Level of implementation (in Russian) : не внедрено

Level of implementation (in Kazakh) : жүзеге асырылмаған

Efficiency (in Russian) : эффективность будет оценена после завершения всех этапов исследования

Efficiency (in Kazakh) : тиімділігі зерттеудің барлық кезеңдері аяқталғаннан кейін бағаланады

Field of application (in Russian) : будет предложена панель ранних биомаркеров ишемии головного мозга на основе метаболитов сыворотки крови, которая может использоваться в больницах РК оснащенных соответствующим лабораторным оборудованием при поступлении пациентов с острыми цереброваскулярными заболеваниями. Научные лаборатории для дальнейшего создания экспресс-тестов

Field of application (in Kazakh) : қан сарысуының метаболиттеріне негізделген церебральды ишемияның ерте биомаркерлерінің панелі ұсынылатын болады, оны жедел цереброваскулярлық аурулары бар науқастарды қабылдау кезінде Қазақстан Республикасының тиісті зертханалық жабдықтармен жабдықталған стационарларында қолдануға болады. Экспресс-тесттерді одан әрі құру үшін ғылыми зертханалар.