The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследования являются сульфаты щелочных и щелочноземельных металлов – Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 и CaSO4.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысандары сілтілік және сілтілік жер металдарының сульфаттары – Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 және CaSO4 болып табылады.

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является исследование процессов образования радиационных дефектов в таких кристаллах сульфатов щелочных и щёлочноземельных металлов, как Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 и CaSO4, выяснение их механизмов, а также изучение электронной структуры, определение таких характеристик, как ширина запрещённой зоны неэмпирическими (ab’initio) методами квантовой химии.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты - Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 және CaSO4 сияқты сілтілік және сілтілік жер металл сульфаттарының кристалдарындағы радиациялық ақаулардың пайда болу процестерін зерттеу, олардың механизмдерін нақтылау, сондай-ақ электрондық құрылымды зерттеу, кванттық химияның эмпирикалық емес (ab initio) әдістерін қолдана отырып, тыйым салынған жолақтың ені сияқты сипаттамаларды анықтау.

Методы исследования (на русском) : При выполнении задач научного проекта проводились квантово-химические исследования Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 и CaSO4 методом теории функционала плотности. с применением различных функционалов и соответствующих базисных функции.

Методы исследования (на казахском) : Ғылыми жобаның мақсаттарын орындау үшін Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 және CaSO4 кванттық химиялық зерттеулері тығыздық функционалдық теориясын қолдана отырып, әртүрлі функционалдарды және сәйкес базистік функцияларды қолдана отырып жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе выполнения исследований получены следующие научные результаты: - Построены модели кристаллов Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 и CaSO4, сответствующие их симметрии. Геометрические параметры были оптимизированы. Подобраны функционалы и базисные функции, соответствующие составу кристаллов. -В результате исследовании впервые моделированы такие дефекты, как SO3^(2-), O2^0, O3^--центры, которые экспериментально обнаружены в облученных кристаллах в Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 и CaSO4. - На основе проведенных DFT расчетов впервые определены ширина запрещенной зоны, анализированы зонная структура и плотность электронных состояний суперселл-структур. - Впервые предложены модели таких радиационных дефектов, как SO3^(2-), O2^0, O3^--центры. Определены геометрические параметры дефектов в структуре. - Впервые определены зонная структура, плотность электронных состояний и ширина запрещенной зоны кристаллов с радиационными дефектами, а также энергий образования SO_3^(2-), O_2^0, O_3^--центров. -Методом функционала плотности (DFT) были впервые проведены расчеты упругих свойств Na₂SO₄ при давлении от 0 до 15 ГПа. Были выявлены важные закономерности и аномалии в поведении упругих модулей и критериев пластичности.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу барысында келесі ғылыми нәтижелер алынды: - Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 және CaSO4 кристалдарының симметрияларына сәйкес модельдері құрылды. Геометриялық параметрлер оңтайландырылды. Кристалл құрамына сәйкес келетін функционалдық және базистік функциялар таңдалды. -Зерттеу нәтижесінде Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 және CaSO4 сәулелендірілген кристалдарында эксперименталды түрде анықталған SO3^(2-), O2^0 және O3^- орталықтары сияқты ақаулар алғаш рет модельденді. -DFT есептеулеріне сүйене отырып, тыйым салынған аймақ алғаш рет анықталды, сондай-ақ суперұяшық құрылымдарының тыйым салынған аймақ құрылымы мен электрон күйлерінің тығыздығы талданды. - SO3^(2-), O2^0 және O3^- орталықтары сияқты радиациялық ақаулардың модельдері алғаш рет ұсынылды. Құрылымдағы ақаулардың геометриялық параметрлері анықталды. - Радиациялық ақаулары бар кристалдардың жолақ құрылымы, электрон күйлерінің тығыздығы және жолақ аралығы алғаш рет анықталды, сондай-ақ SO3(2-), O2O және O3- орталықтарының түзілу энергиялары анықталды. - Na₂SO₄ серпімділік қасиеттері алғаш рет 0-ден 15 ГПа-ға дейінгі қысымда тығыздық функционалдық теориясы (DFT) әдісін қолдана отырып есептелді. Серпімділік модульдерінің мінез-құлқындағы және пластикалық критерийлеріндегі маңызды заңдылықтар мен ауытқулар анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Результаты проекта будут иметь научно-технический эффект, который связан с выяснением механизмов образования радиационных дефектов и построением зонной структуры кристаллов Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 и CaSO4. Применение чувствительных дозиметров для контроля радиационной безопасности как специалистов, так и населения будет иметь экологический и социальный эффект.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері ғылыми және техникалық әсер етеді, соның ішінде радиациялық ақаулардың пайда болу механизмдерін анықтау және Na2SO4, K2SO4, LiKSO4 және CaSO4 кристалдарының жолақ құрылымын құру. Мамандар мен көпшілік үшін радиациялық қауіпсіздікті бақылау үшін сезімтал дозиметрлерді пайдалану қоршаған ортаға және әлеуметтік әсер етеді.

Level of implementation (in Russian) : Результаты научных исследований распространятся в виде научных статей в республиканских научных журналах, входящих в перечень изданий, рекомендуемых КОКСНВО, в международных журналах, входящих наукометрические базы данных Web of Science и Scopus, а также в виде докладов на научных конференциях, проводимых в пределах Казахстана и за рубежом.

Level of implementation (in Kazakh) : Ғылыми зерттеулердің нәтижелері Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім беру саласындағы сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған басылымдар тізіміне кіретін ұлттық ғылыми журналдарда, Web of Science және Scopus ғылымиметриялық дерекқорларына кіретін халықаралық журналдарда ғылыми мақалалар түрінде, сондай-ақ Қазақстанда және шетелде өткізілетін ғылыми конференциялардағы баяндамалар түрінде таратылады.

Efficiency (in Russian) : Полученные результаты исследования зонной структуры, плотности электронных состояний и значений ширины запрещенной зоны кристаллов позволяют их использовать для разработки более эффективных дозиметрических материалов.

Efficiency (in Kazakh) : Кристалдардың жолақ құрылымын, электрон күйлерінің тығыздығын және жолақ саңылауларының мәндерін зерттеудің алынған нәтижелері оларды тиімдірек дозиметриялық материалдарды әзірлеу үшін пайдалануға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Областью применения результатов проекта является технологии разработки дозиметров. Целевыми потребителями ожидаемых результатов являются ученые-теоретики, лабораторий по разработке новых дозиметров и др.

Field of application (in Kazakh) : Жобаның нәтижелері дозиметрлерді әзірлеу технологияларында қолдануға болады. Күтілетін нәтижелердің мақсатты аудиториясына теориялық ғалымдар, жаңа дозиметрлерді әзірлейтін зертханалар және басқалар кіреді.