The object of research, development or design (in Russian) : Объектами исследования на 2025 год являются комплексы благородных (Ru, Rh) и неблагородных (Mn, Fe, Co, Ni) переходных металлов с бифункциональными и хемилабильными лигандами, в том числе содержащие в своем составе N-гетероциклические карбеновые группы.

The object of research, development or design (in Kazakh) : 2025 жылға арналған зерттеу нысандары - бифункционалды және химилабильді лигандтары бар асыл (Ru, Rh) және асыл емес (Mn, Fe, Co, Ni) өтпелі металдардың кешендері, соның ішінде N-гетероциклді карбен топтары бар кешендер.

Aim of work (in Russian) : Целями работы на 2025 год являются: 1) получение хемилабильных N-гетероциклических карбеновых лигандов; 2) получение комплексов благородных (Ru, Rh) и не благородных (Mn, Fe, Co, Ni) металлов с бифункциональными и хемилабильными лигандами, как содержащими, так и не содержащими N-гетероциклические карбеновые группы; 3) изучение стехиометрической реакционной способности полученных комплексов; 4) изучение активности комплексов в гомогенном каталитическом восстановлении производных СО2.

Aim of work (in Kazakh) : 2025 жылға арналған жұмыстың мақсаттары: 1) химиялық жолмен әрекеттесетін N-гетероциклді карбен лигандтарын алу; 2) N-гетероциклді карбен топтарын қамтитын және қамтымайтын бифункционалды және химиялық жолмен әрекеттесетін лигандтары бар асыл (Ru, Rh) және асыл емес (Mn, Fe, Co, Ni) металдардың кешендерін алу; 3) алынған кешендердің стехиометриялық реактивтілігін зерттеу; 4) CO2 туындыларының біртекті каталитикалық тотықсыздануындағы кешендердің белсенділігін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : Стандартные методы органического, металлоорганического и металлокомплексного синтеза, спектральные и структурные методы анализа органических и металлокомплексных соединений (спектроскопия ядерного магнитного резонанса, инфракрасная спектроскопия с преобразованием Фурье, элементный анализ), расчетные методы квантовой химии, в частности методы теории функционала плотности.

Методы исследования (на казахском) : Органикалық, органикалық металл және металл кешендерін синтездеудің стандартты әдістері, органикалық және металл кешенді қосылыстарын талдаудың спектрлік және құрылымдық әдістері (ядролық магниттік-резонанстық спектроскопия, Фурье түрлендіруінің инфрақызыл спектроскопиясы, элементтік талдау), кванттық химияның есептеу әдістері, атап айтқанда тығыздық функционалдық теориясының әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : На 2025 год, получены и охарактеризованы новые хемилабильные N-гетероциклические карбеновые лиганды и хемилабильные лиганды, не содержащие карбеновых групп (CNS, CNO, PNS, NNS, NNO), имеющих заместители с различными электронными и стерическими свойствами. Изучены реакции металлирования хемилабильных лигандов и ранее полученных бифункциональных лигандов и разработаны пути получения их комплексов с благородными (Ru, Rh) и неблагородными (Mn, Fe, Co, Ni) металлами. Изучена стехиометрическая реакционная способность комплексов с водородом, аминоборанами, различными гидридными и негидридными активаторами и производными СО2, а также опробовано восстановление производных СО2 в условиях гомогенного катализа в присутствии комплексов Ru, Rh, Mn и Fe. Предложены механизмы каталитических реакций и наиболее перспективные системы для дальнейшей оптимизации и иммобилизации катализаторов.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылға қарай әртүрлі электрондық және стерикалық қасиеттері бар орынбасарлары бар карбен топтары (CNS, CNO, PNS, NNS, NNO) жоқ жаңа химиялық реакцияға түсетін N-гетероциклді карбен лигандтары және химиялық реакцияға түсетін лигандтар синтезделіп, сипатталды. Химиялық реакцияға түсетін лигандтардың және бұрын алынған бифункционалды лигандтардың металлдану реакциялары зерттелді және олардың асыл (Ru, Rh) және асыл емес (Mn, Fe, Co, Ni) металдары бар кешендерге жету жолдары жасалды. Сутегімен, аминоборалармен, әртүрлі гидридті және гидридті емес активаторлармен және CO2 туындыларымен кешендердің стехиометриялық реактивтілігі зерттелді және Ru, Rh, Mn және Fe кешендері қатысуымен біртекті катализ жағдайында CO2 туындыларының тотықсыздануы сыналды. Каталитикалық реакциялардың механизмдері және катализаторларды одан әрі оңтайландыру және иммобилизациялаудың ең перспективалы жүйелері ұсынылды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разработка простых и надежных синтетических подходов к лигандам и комплексам позволяет получать катализаторы из легкодоступного сырья. Изучение реакционной способности и свойств комплексов, а также их каталитической активности в условиях гомогенных реакций позволяет оптимизировать реакционную способность каталитических систем и условий каталитических превращений и выбрать наиболее перспективные системы для получения иммобилизованных каталитических систем.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Лигандтар мен кешендерге қарапайым және сенімді синтетикалық тәсілдерді әзірлеу оңай қолжетімді шикізаттан катализаторлар алуға мүмкіндік береді. Кешендердің реактивтілігі мен қасиеттерін, сондай-ақ олардың біртекті реакция жағдайындағы каталитикалық белсенділігін зерттеу каталитикалық жүйелердің реактивтілігін және каталитикалық түрлендіру жағдайларын оңтайландыруға және иммобилизацияланған каталитикалық жүйелерді өндіру үшін ең перспективалы жүйелерді таңдауға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Не внедрено. Получены результаты за 2 год выполнения проекта.

Level of implementation (in Kazakh) : Іске асырылмаған. Жобаны іске асырудың екінші жылында алынған нәтижелер.

Efficiency (in Russian) : Эффективность работы заключается в получении и изучении реакционной способности новых металлокомплексных соединений, что будет служить основой для создания иммобилизованных каталитических систем с модулируемыми каталитически-активными центрами для восстановления и переработки органических производных углекислого газа в метанол.

Efficiency (in Kazakh) : Жұмыстың тиімділігі жаңа металл кешенді қосылыстарының реактивтілігін алу және зерттеуде жатыр, бұл көмірқышқыл газының органикалық туындыларын метанолға тотықсыздандыру және өңдеу үшін модуляцияланған каталитикалық белсенді орталықтары бар иммобилизацияланған каталитикалық жүйелерді құруға негіз болады.

Field of application (in Russian) : Результаты работы могут быть использованы в химической промышленности (включая тонкий химический синтез) для разработки новых каталитических систем для реакций восстановления органических соединений, в том числе переработки органических производных углекислого газа в метанол.

Field of application (in Kazakh) : Жұмыстың нәтижелерін химия өнеркәсібінде (ұсақ химиялық синтезді қоса алғанда) органикалық қосылыстардың тотықсыздану реакцияларына арналған жаңа каталитикалық жүйелерді әзірлеу үшін, соның ішінде көмірқышқыл газының органикалық туындыларын метанолға өңдеу үшін пайдалануға болады.