The object of research, development or design (in Russian) : Истортко-культурное памятники Ишимско-Силетинского историко-географического региона

The object of research, development or design (in Kazakh) : Есіл-Сілеті тарихи-географиялық аймағының тарихи-мәдени ескерткіштері

Aim of work (in Russian) : Выявить и ввести в научный оборот новые данные, касающиеся быта и культурного значения коренных народов, населявших историко-географическую территорию Есиль-Силети. Провести теоретический анализ на основе архивных и этнографических материалов. Обнаружить новые памятники виде зимовки, осуществить археологические раскопки на одном из выбранных объектов и провести междисциплинарные исследования.

Aim of work (in Kazakh) : Есіл-Сілеті тарихи-географиялық аумағын мекендеген байырғы тұрғындардының тұрмысы мен мәндениетіне қатысты тың деректерді тауып, ғылыми айналымға қосу. Архивтік, этнографиялық деректер негізінде теориялық талдаулар жасау. Қыстау түріндегі жаңа ескерткішетерді тауып, таңдалған біреуінде археологиялық қазба жасап, пәнаралық бағыттағы зерттеулар жасау.

Методы исследования (на русском) : При выполнении проекта были использованы два основных направлении метода исследования, это в области традиционного исторического анализа и междисциплинарного изучения. В первую очередь был проведен теоретический анализ на основе архивных и этнографических данных, основанный на историко-систематическом и экспертном подходах. С использованием историко-сравнительных методов были сделаны прогнозы по периодизации археологической разведки, проведено сопоставление данных, полученных в ходе раскопок, с результатами предыдущих исследований и материалами из соседних регионов, что позволило определить их историко-топографический характер и специфику расположения. Второе направление исследования — археологическая разведка и изучение материалов раскопок с применением междисциплинарных подходов. В этом направлении была проведена радиоуглеродная экспертиза образцов костей животных для установления точного хронологического периода памятника. С целью определения видов хозяйственной деятельности региона на основе археозоологического анализа костей животных был проведен анализ по элементам скелета, возрасту животных, составу стада, видам и времени их убоя. Также была выполнена металлографическая экспертиза для выявления микроструктурных особенностей металлических изделий. Полученные результаты открывают широкие возможности для изучения истории кузнечного дела, которое занимает особое место в этнографической и культурной традиции казахского народа.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны орындауда дәстүрлі тарихи талдау және пәнарлық зерттеу бағытындағы екі зерттеу әдісі қолданылды. Бірінші кезекте тарихи-жүйелеу және сараптау тәсіліне сүйене отырып архивтік, этнографиялық деректер негізінде теориялық талдаулар жасалды. Тарихи-салыстырмалы әдістер негізінде археологиялық барлау, қазба кезінде қол жеткен деректерді алдыңғы зерттеу нәтижелерімен жене көршілес аудандамен салыстыра отырып олардың тарихи-топогафиялық сипатын, орналасу ерекшелігін айқындап, кезеңдеу бойынша болжамдар жасалды. Екінші бағыт археологиялық барлау, қазба барсындағы материалдарды пәнаралық байланыстар негізінде зерттеу. Бұл бағытта ескерткіштің нақты хронологиялық мерзімін анқытау үшін жануар сүйегінің үлгілері бойынша радикөміртекті сараптама жаслады. Өңірдегі шаруалық түрлерін анықтау мақсатында жануар сүйетеріне археозоологиялық талдау негізінде қаңқа элементтері, жануардың жасы, табын құрамы, яғни жануар түрлері мен олардың сойылған уақты бойынша талдау жүргізілді. Метал бұйымдардың микроструктуралық ерекшеліктерін анықтау мақсатын металографиялық сараптама жасалды. Бұл қазақ халөының этнографиясы мен мәденитетін зерттеуде кенде қалып жатқан ұсташылық өнердің тарихын зерттеуге мол мүмкіндіктер береді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Были проанализированы теоретические аспекты исследования казахских зимовок в Есиль-Силитинском регионе, сформулированы научные выводы, отражающие историко-этнографическую преемственность. На основе архивных документов и фундаментальных трудов, посвящённых истории изучения данной темы, подготовлены и опубликованы научные статьи под авторством руководителя проекта А. Жаниосова и исполнителей М. Утегенова и С. Есена. В ходе полевых исследований были выявлены места расположения десяти новых казахских зимовок. На зимовке Жиенбая проведены стратиграфические раскопки площадью 270 кв. м, в результате которых были обнаружены остатки двухкамерного жилища, включая помещение, предположительно использовавшееся в качестве конюшни. По материалам раскопок была проведена специализированная научная экспертиза по трём направлениям: 1) радиоуглеродный (С14) анализ органических остатков (четыре образца костей) с целью определения хронологических рамок памятника; 2) археозоологическая экспертиза, основанная на анализе 955 костей животных; 3) металлографическая экспертиза четырех железных и одного бронзового изделия (стремена). Обнаруженные в ходе раскопок жилые и хозяйственные постройки, а также предметы быта отражают особенности материальной культуры населения региона XIX века. Большое количество костей домашнего скота, найденных в помещении сарая, свидетельствует о характере хозяйственной деятельности и уровне благосостояния обитателей зимовки того периода.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Есіл-Сілеті өңіріндегі қазақ қыстауларын зерттеудің теориялық мәселелері талданып, тарихи-этнографиялық сабақтастығы жөнінде ғылыми қорытындылар жасалды. Тақырыптың зерттеулу тарихына қатысты іргелі еңбектермен мен архивтік құжаттар бойынша ғылыми қорытындылар жасалып, жоба жетекшісі мен орындаушылары А. Жаниосв пен М. Утегеноввтың және С. Есеннің авторлығымен мақла түрінде жарияланды. Далалық зерттеулер барысында жаңадан 10 қазақ қыстауының орны табылды. Жиенбай қыстауда 270 шаршы метр стратиграфиялық қазба салынып, екі бөлмелі үйдің, оған ергелес қораның орындары ашылды. Қазба материалдары бойынша үш бағыттағы арнайы ғылыми сараптама жасалды: 1) ескерткіштің хронологиялық мерзімін анқытау мақсатында органикалық қалдықтар (сүйектен алынған 4 үлгі) бойынша радикөміртекті (С 14) талдау; 2) 955 дана жануар сүйегі негізіндегі археозоологиялық сараптама; 3) 4 темір және 1 қола бұйым (үзеңгі) бойынша металографиялық сараптама қорытындылары алынды. Қазбадан анықталған тұрғын үй мен қора кешені, табылған тұрмыстық бұйымдар – XIX ғасырдағы осы өңір тұрғындарының материалдық мәдениетін көрсетсе, қора ішінен табылған мыңдаған мал сүйектері сол дәуірдегі шаруашылықтың жағдайын аңғартады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Будут получены новые археологические артефакты из объектов, которые были исследованы в рамках проекта, пополнят фонды местных музеев и создадут возможности для организации новых выставок.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба аясында зерттеу жасалған нысандардан жаңа археологиялық жәдігерлер алынып, жергілікті музей қорларын толықтырады және жаңа көрмелер ұйымдастыруға мүмкіндік жасайды.

Level of implementation (in Russian) : Результаты работы распространяются в форме научных статей, представленных на международных конференциях, опубликованных в отечественных научных изданиях, а также доводятся до широкой общественности через средства массовой информации.

Level of implementation (in Kazakh) : Жұмыстың нәтижелері халықаралық конференицяда, отандық ғылыми басылымда және көпшілік қауым арасында бұқаралық ақпарат құралдарындағы мақалалар түрінде таралады.

Efficiency (in Russian) : Научные результаты, статьи, достигнутые в ходе исследования, могут быть использованы в виде дополнительного материала в области образования по истории, этнографии, краеведению, в качестве источника для научных исследований.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу барысында қол жеткен ғылыми нәтижелерді, мақалаларды тарих, этнография, өлкетану бағытындағы білім беру саласында қосымша материал түрінде, ғылыми зерттеулер үшін дерек көзі ретінде пайдалануға болады.

Field of application (in Russian) : Научно-теоретические выводы, сделанные при выполнении проекта, в основном представляются в качестве дополнительной информации для научной среды, широкой общественности, интересующейся этой областью, и потребителям в области образования и науки. Результаты археологической разведки, раскопок являются ценным источником для краеведов и специалистов в области охраны местных памятников.

Field of application (in Kazakh) : Жобаны орындау кезінде жасалған ғылыми-теориялық қорытындылар негізінен ғылыми ортаға, осы салаға қызығушылық танытқан көпшілкке және білім беру мен ғылым саласындағы тұтынушыларға қосымша ақпарат ретінде ұсынылады. Археологиялық барлау, қазба жұмысының нәтижелері өлкентанушылар мен жергілікті ескерткіштерді қорғау саласының мамандары үшін тың дерек болып табылады.