The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования является продовольственная безопасность Республики Казахстан, рассматриваемая в контексте влияния внешнеэкономических факторов и возможностей применения методов машинного обучения для её оценки и прогнозирования.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны Қазақстан Республикасының азық-түлік қауіпсіздігі болып табылады, ол сыртқы экономикалық факторлардың әсері және оны бағалау мен болжау үшін машинамен оқыту әдістерін қолдану мүмкіндіктері контекстінде қарастырылады.

Aim of work (in Russian) : Цель заключается в создании и внедрении инновационных решений на основе машинного обучения, направленных на всесторонний анализ и прогнозирование воздействия внешних экономических факторов на продовольственную безопасность Казахстана, что позволит укрепить устойчивость агропродовольственной системы в условиях нестабильной экономики.

Aim of work (in Kazakh) : Мақсаты – сыртқы экономикалық факторлардың Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігіне әсерін кешенді талдау және болжауға бағытталған машинамен оқыту әдістеріне негізделген инновациялық шешімдерді жасау және енгізу, бұл тұрақсыз экономикалық жағдайда агроазық-түлік жүйесінің тұрақтылығын нығайтуға мүмкіндік береді.

Методы исследования (на русском) : 1. Библиометрический анализ с использованием VosViewer, анализ литературы с помощью Scopus и Google Scholar, качественный контент-анализ, сравнительный анализ международных и отечественных исследований, кейс-стади, систематизация данных с использованием Excel. 2. Мультифакторный анализ, методы регрессионного анализа, использование Matlab (Statistics Toolbox) для анализа корреляций и временных рядов, эконометрическое моделирование, кластеризация факторов, анализ трендов и сценариев. 3. Разработка индексов с использованием методов PCA (Principal Component Analysis), индексирование данных, статистический анализ в Matlab (Statistics Toolbox), построение моделей на базе эконометрических данных, систематизация показателей с использованием структурированных критериев, эконометрический анализ временных рядов.

Методы исследования (на казахском) : 1. VosViewer бағдарламасын пайдаланып библиометриялық талдау, Scopus және Google Scholar арқылы әдебиеттерді талдау, сапалық контент-анализ, халықаралық және отандық зерттеулерді салыстырмалы талдау, кейс-стади, Excel бағдарламасында деректерді жүйелендіру. 2. Көпфакторлы талдау, регрессиялық талдау әдістері, Matlab (Statistics Toolbox) бағдарламасын пайдаланып корреляциялар мен уақыт қатарларын талдау, эконометриялық модельдеу, факторларды кластерлеу, трендтер мен сценарийлерді талдау. 3. PCA (Principal Component Analysis) әдістерін қолдана отырып индекстерді әзірлеу, деректерді индекстеу, Matlab (Statistics Toolbox) бағдарламасында статистикалық талдау, эконометриялық деректер негізінде модельдер құру, көрсеткіштерді құрылымдық критерийлер бойынша жүйелендіру, уақыт қатарларын эконометриялық талдау.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1. Подготовлен и оформлен литературный обзор, включающий анализ современных отечественных и международных исследований, посвящённых использованию методов машинного обучения для оценки и прогнозирования продовольственной безопасности. По результатам данного этапа подготовлена и представлена статья для участия в международной научной конференции. Научная новизна состоит в том, что впервые систематизированы отечественные и международные подходы к применению методов машинного обучения для оценки продовольственной безопасности Казахстана. 2. Проведён комплексный анализ внешнеэкономических факторов, оказывающих значимое влияние на продовольственную безопасность Казахстана. Опубликована статья в рецензируемом журнале, входящем в перечень КОКСНВО МНВО РК. Научная новизна: состоит в том, что определена и классифицирована совокупность внешнеэкономических факторов, оказывающих ключевое влияние на продовольственную безопасность страны. 3. Разработана комплексная система показателей оценки продовольственной безопасности, отражающая экономическую, производственную, импортозависимую и социальную составляющие. Опубликована статья в рецензируемом журнале КОКСНВО МНВО РК. Научная новизна состоит в том, что разработана авторская система показателей продовольственной безопасности с использованием методов машинного обучения для комплексной оценки и прогнозирования.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. Азық-түлік қауіпсіздігін бағалау және болжау үшін машинамен оқыту әдістерін қолдану тақырыбында қазіргі заманғы отандық және халықаралық зерттеулерді талдауды қамтитын әдебиеттерге шолу дайындалып, ресімделді. Осы кезеңнің нәтижесінде халықаралық ғылыми конференцияға мақала дайындалып, ұсынылды. Ғылыми жаңалығы – Қазақстанда азық-түлік қауіпсіздігін бағалау үшін машинамен оқыту әдістерін қолдануға арналған отандық және халықаралық тәсілдер алғаш рет жүйеленді. 2. Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігіне елеулі ықпал ететін сыртқы экономикалық факторларға кешенді талдау жүргізілді. Рецензияланған журналда мақала жарияланды, ол ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚЕК тізіміне кіреді. Ғылыми жаңалығы – елдің азық-түлік қауіпсіздігіне шешуші әсер ететін сыртқы экономикалық факторлар жиынтығы анықталып, классификацияланды. 3. Азық-түлік қауіпсіздігін бағалау бойынша экономикалық, өндірістік, импортқа тәуелді және әлеуметтік құрамдарды қамтитын кешенді көрсеткіштер жүйесі жасалды. Рецензияланған журналда мақала жарияланды, ол ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚЕК тізіміне кіреді. Ғылыми жаңалығы – кешенді бағалау және болжау үшін машинамен оқыту әдістерін қолдана отырып авторлық азық-түлік қауіпсіздігі көрсеткіштер жүйесі әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : По задаче изучения отечественной и международной практики применения методов машинного обучения для оценки продовольственной безопасности подготовлен подробный обзор более чем пятидесяти отечественных и зарубежных публикаций. В нем систематизированы подходы и алгоритмы, приведены рекомендации по применению методов машинного обучения для анализа и прогнозирования продовольственной безопасности. Подготовлена статья для международной конференции. В рамках задачи определения ключевых внешних экономических факторов, влияющих на продовольственную безопасность Казахстана, проанализировано десять ключевых факторов, оказывающих значимое воздействие на продовольственный сектор. Подготовлен отчет с классификацией факторов по степени влияния и предложениями по учету этих факторов в моделях прогнозирования. Анализ позволил выявить наиболее критичные внешнеэкономические направления воздействия и подготовить рекомендации для аграрной политики. Подготовлена статья для публикации в рецензируемом журнале. Для задачи разработки системы показателей продовольственной безопасности создана комплексная система, включающая пятнадцать критериев и индикаторов оценки устойчивости продовольственного сектора в условиях внешнеэкономических изменений. Показатели протестированы на исторических данных, подготовлен промежуточный отчет с методологией и рекомендациями по внедрению системы в практику оценки продовольственной безопасности. Подготовлена статья для публикации в рецензируемом журнале.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Азық-түлік қауіпсіздігін бағалау үшін машинамен оқыту әдістерін қолдану бойынша отандық және халықаралық тәжірибені зерттеу тапсырмасына сәйкес, елдік және шетелдік 50-ден астам жарияланымды қамтитын толық шолу дайындалды. Шолуда тәсілдер мен алгоритмдер жүйелендіріліп, азық-түлік қауіпсіздігін талдау және болжау үшін машинамен оқыту әдістерін қолдануға ұсыныстар берілді. Халықаралық конференцияға мақала дайындалды. Қазақстанның азық-түлік қауіпсіздігіне әсер ететін негізгі сыртқы экономикалық факторларды анықтау тапсырмасы аясында азық-түлік секторына елеулі ықпал ететін он негізгі фактор талданды. Факторларды әсер дәрежесі бойынша классификациялау және оларды болжау модельдерінде ескеру бойынша ұсыныстар қамтитын есеп дайындалды. Талдау арқылы сыртқы экономикалық ықпалдың ең маңызды бағыттары анықталып, аграрлық саясатқа арналған ұсыныстар әзірленді. Рецензияланған журналда жариялау үшін мақала дайындалды. Азық-түлік қауіпсіздігін бағалау көрсеткіштер жүйесін әзірлеу тапсырмасы бойынша сыртқы экономикалық өзгерістер жағдайында азық-түлік секторының тұрақтылығын бағалайтын 15 критерий мен индикатордан тұратын кешенді жүйе жасалды. Көрсеткіштер тарихи деректерде тексеріліп, жүйені бағалау тәжірибесіне енгізу бойынша әдістемелік нұсқаулық және ұсыныстар қамтитын аралық есеп дайындалды. Рецензияланған журналда жариялау үшін мақала дайындалды.

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследования находят применение в научных исследованиях и методических разработках, а также при построении моделей прогнозирования продовольственной безопасности с использованием методов машинного обучения. Анализ внешних экономических факторов может использоваться органами управления агропродовольственным сектором и научными организациями для оценки рисков, стратегического планирования и разработки мер, направленных на обеспечение устойчивости продовольственного сектора. Разработанная система показателей продовольственной безопасности обеспечивает возможность мониторинга, комплексной оценки устойчивости продовольственного сектора и прогнозирования рисков в условиях внешнеэкономических изменений, что делает её полезным инструментом для работы Министерства сельского хозяйства, региональных органов управления и исследовательских центров.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ғылыми зерттеулер мен әдістемелік әзірлемелерде, сондай-ақ машинамен оқыту әдістерін пайдалана отырып азық-түлік қауіпсіздігін болжау модельдерін құруда қолданыс табады. Сыртқы экономикалық факторларды талдау агроазық-түлік секторын басқару органдары мен ғылыми ұйымдарда тәуекелдерді бағалау, стратегиялық жоспарлау және азық-түлік секторын тұрақтылығын қамтамасыз етуге бағытталған шараларды әзірлеу үшін қолданылуы мүмкін. Дайындалған азық-түлік қауіпсіздігі көрсеткіштер жүйесі сектордың тұрақтылығын мониторингтеу, кешенді бағалау және сыртқы экономикалық өзгерістер жағдайында тәуекелдерді болжау мүмкіндігін қамтамасыз етеді, бұл оны Ауыл шаруашылығы министрлігі, өңірлік басқару органдары және ғылыми-зерттеу орталықтары үшін пайдалы құралға айналдырады.

Efficiency (in Russian) : Эффективность результатов изучения отечественной и международной практики применения методов машинного обучения заключается в систематизации и структурировании знаний, что позволяет ускорить анализ информации, повысить точность выбора методов для оценки продовольственной безопасности и заложить основу для создания прогнозных моделей, адаптированных к условиям Казахстана. Эффективность анализа внешних экономических факторов проявляется в возможности раннего выявления критических направлений воздействия на продовольственный сектор, что обеспечивает своевременное принятие управленческих решений, снижение рисков нестабильности продовольственной безопасности и повышение устойчивости агропродовольственной системы. Эффективность разработанной системы показателей продовольственной безопасности выражается в комплексной оценке устойчивости продовольственного сектора, возможности прогнозирования рисков в условиях внешнеэкономических изменений и поддержки принятия обоснованных решений органами управления и научными организациями.

Efficiency (in Kazakh) : Отандық және халықаралық тәжірибені зерттеу нәтижелерінің тиімділігі білімді жүйелеу және құрылымдау арқылы көрінеді, бұл ақпаратты талдауды жеделдетуге, азық-түлік қауіпсіздігін бағалау әдістерін таңдауда дәлдікті арттыруға және Қазақстан жағдайына бейімделген болжамдық модельдер жасау негізін қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сыртқы экономикалық факторларды талдаудың тиімділігі азық-түлік секторына әсер ететін критикалық бағыттарды ерте кезеңде анықтау мүмкіндігінде көрінеді, бұл басқарушылық шешімдерді уақытында қабылдауға, азық-түлік қауіпсіздігінің тұрақсыздығы тәуекелдерін азайтуға және агроазық-түлік жүйесінің тұрақтылығын арттыруға жағдай жасайды. Дайындалған азық-түлік қауіпсіздігі көрсеткіштер жүйесінің тиімділігі сектордың тұрақтылығын кешенді бағалауға, сыртқы экономикалық өзгерістер жағдайында тәуекелдерді болжауға және басқару органдары мен ғылыми ұйымдарға негізделген шешімдер қабылдауға мүмкіндік беруінде көрінеді.

Field of application (in Russian) : Область применения результатов изучения отечественной и международной практики методов машинного обучения охватывает научные исследования, разработку методических рекомендаций и создание прогнозных моделей продовольственной безопасности, применимых в аграрном секторе Казахстана. Область применения результатов анализа внешних экономических факторов распространяется на органы государственной власти и управления агропродовольственным сектором, научные организации и исследовательские центры, где они используются для оценки рисков, стратегического планирования и разработки мер по обеспечению продовольственной устойчивости. Область применения разработанной системы показателей продовольственной безопасности включает Министерство сельского хозяйства, региональные органы управления, научные организации и исследовательские центры. Система может использоваться для мониторинга, оценки устойчивости продовольственного сектора и прогнозирования рисков в условиях внешнеэкономических изменений.

Field of application (in Kazakh) : Машинамен оқыту әдістерін қолдану бойынша отандық және халықаралық тәжірибені зерттеу нәтижелерінің қолдану саласы ғылыми зерттеулерді жүргізу, әдістемелік ұсынымдарды әзірлеу және Қазақстанның аграрлық секторында қолданылатын азық-түлік қауіпсіздігін болжау модельдерін жасауға бағытталған. Сыртқы экономикалық факторларды талдау нәтижелерінің қолдану саласы мемлекеттік билік пен агроазық-түлік секторын басқару органдары, ғылыми ұйымдар және зерттеу орталықтарына таралады, онда олар тәуекелдерді бағалау, стратегиялық жоспарлау және азық-түлік секторын тұрақтылыққа қол жеткізу үшін шаралар әзірлеу үшін пайдаланылады. Дайындалған азық-түлік қауіпсіздігі көрсеткіштер жүйесінің қолдану саласы Ауыл шаруашылығы министрлігін, өңірлік басқару органдарын, ғылыми ұйымдар мен зерттеу орталықтарын қамтиды. Жүйе сектордың тұрақтылығын мониторингтеу, бағалау және сыртқы экономикалық өзгерістер жағдайында тәуекелдерді болжау үшін қолданылуы мүмкін.