The object of research, development or design (in Russian) : Ирригационно-ресурсный потенциал водосборной территории реки Каратал, характеризующий возможности рационального использования водных ресурсов бассейна для целей орошения с учётом природных, климатических и гидрологических условий региона.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Бассейннің су ресурстарын суару мақсатында ұтымды пайдалану мүмкіндіктерін айқындайтын табиғи, климаттық және гидрологиялық жағдайларды ескере отырып сипатталатын Қаратал өзенінің су жинау аумағының ирригациялық-ресурстық әлеуеті.

Aim of work (in Russian) : Разработать научно-прикладные основы оценки ирригационно-ресурсного потенциала территории водосбора речных бассейнов с целью сбалансированного использования водных ресурсов, обеспечивающих устойчивое развитие и сохранение природы в условиях меняющегося климата и антропогенной деятельности.

Aim of work (in Kazakh) : Өзгермелі климат пен антропогендік қызмет жағдайында табиғаттың тұрақты дамуы мен сақталуын қамтамасыз ететін су ресурстарын теңгерімді пайдалану мақсатында өзен бассейндерінің су жинау аумағының ирригациялық-ресурстық әлеуетін бағалаудың ғылыми-қолданбалы негіздерін әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Водохозяйственные, гидрологические и климатические наблюдения, а также дистанционные эксперименты с использованием ГИС-технологий проводятся для получения графических материалов, необходимых для анализа факторов формирования поверхностного стока реки Каратал и изменений климатических характеристик. Оценка ирригационно-ресурсного потенциала территории водосбора выполняется с применением DPSIR-анализа (D – Driving forces, P – Pressure, S – State, I – Impact, R – Response), позволяющего выявлять причинно-следственные связи между природными, социальными, экономическими и технологическими факторами и систематизировать информацию для рационального использования водных ресурсов.

Методы исследования (на казахском) : Сушаруашылық, гидрологиялық және климаттық бақылаулар, сондай-ақ ГАЖ-технологияларды қолданып жүргізілетін қашықтықтан тәжірибелер Қаратал өзенінің беткі ағынының қалыптасу факторлары мен климаттық сипаттамалардың өзгерістерін талдау үшін қажетті графикалық материалдарды алу мақсатында жүргізіледі. Су жинау аумағының ирригациялық-ресурстық әлеуетін бағалау DPSIR-талдау (D – Driving forces, P – Pressure, S – State, I – Impact, R – Response) әдісін қолдану арқылы жүзеге асырылады, бұл табиғи, әлеуметтік, экономикалық және технологиялық факторлар арасындағы себеп-салдарлық байланыстарды анықтап, су ресурстарын тиімді пайдалану үшін ақпаратты жүйелеуге мүмкіндік береді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Представлены системный и структурный анализ существующих методов и подходов к оценке ирригационно-ресурсного потенциала территории водосбора речных бассейнов с выделением их положительных и отрицательных сторон. Разработаны теоретико-методические разработки: подходы, принципы, концепции, методы оценки, критерии и индикаторы. Разработана прикладная модель оценки ирригационно-ресурсного потенциала территории водосбора речных бассейнов на основе материалистической теории научного познания. Создана целостная методика для комплексной оценки ирригационно-ресурсного потенциала территории, включая водно-ирригационный, земельно-ирригационный, технико-ирригационный и экономико-ирригационный потенциал водосбора речных бассейнов. Опбуликована статья в журнале КОКСНВО МНВО РК.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Өзен алаптарының су жинау аумағының ирригациялық-ресурстық әлеуетін бағалаудың қолданыстағы әдістері мен тәсілдеріне жүйелік және құрылымдық талдау ұсынылып, олардың оң және теріс жақтары көрсетілді. Теориялық-әдістемелік әзірлемелер жасалды: тәсілдер, принциптер, тұжырымдамалар, бағалау әдістері, критерийлер және индикаторлар. Өзен алаптарының су жиналу аумағының ирригациялық-ресурстық әлеуетін бағалауға арналған қолданбалы модель ғылыми танымның материалистік теориясына негізделіп әзірленді. Су жиналу аумағының ирригациялық-ресурстық әлеуетін кешенді бағалау үшін тұтас әдістеме жасалды, оған су ирригациялық, жер ирригациялық, техникалық-ирригациялық және экономикалық-ирригациялық әлеует кірді. Сонымен қатар, мақала ҚР ҒЖБМ ҒЖБССҚК тізіміне енген журналда жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Конструктивные показатели: площадь водосборного бассейна реки Каратал, км², длина и сеть водотоков бассейна, км, основные гидротехнические сооружения: плотины, каналы, протяжённость ирригационных каналов и оросительных систем, км. Технико-экономические показатели: объём поверхностного стока и доступных водных ресурсов, м³/год, ирригационная площадь, обеспечиваемая водными ресурсами, га, эффективность использования водных ресурсов (%).

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Құрылымдық көрсеткіштер: Қаратал өзенінің су жинау бассейні аумағы, км²; бассейннің су ағындарының ұзындығы және желісі, км; негізгі гидротехникалық құрылымдар: бөгеттер, каналдар; ирригациялық каналдар мен суару жүйелерінің ұзындығы, км. Технико-экономикалық көрсеткіштер: Беткі ағын көлемі және қолжетімді су ресурстары, м³/жыл; су ресурстарымен қамтамасыз етілетін суарылатын аумақ, га; су ресурстарын пайдалану тиімділігі (%).

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследования могут служить основой для создания новой концепции и стратегии сбалансированного использования водных ресурсов, обеспечивающих их эколого-социально-экономическую устойчивость. Они также могут быть использованы для рационального управления водными ресурсами в водосборах рек. С научными результатами исследования будут ознакомлены водохозяйственные организации, управленческие структуры, а также общественные организации и эксперты в области водного хозяйства и охраны окружающей среды. Это позволит наладить диалог между заинтересованными сторонами и интегрировать полученные знания в практику управления водными ресурсами.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері су ресурстарын экологиялық, әлеуметтік және экономикалық тұрғыдан тұрақты пайдалануды қамтамасыз ететін жаңа концепция мен стратегияны жасауға негіз бола алады. Сонымен қатар, өзен алаптарындағы су ресурстарын тиімді басқару үшін қолданылуы мүмкін. Зерттеу ғылыми нәтижелері су шаруашылығы ұйымдарына, басқару құрылымдарына, сондай-ақ су шаруашылығы мен қоршаған ортаны қорғау саласындағы қоғамдық ұйымдар мен сарапшыларға таныстырылады. Бұл мүдделі тараптар арасында диалог орнатуға және алынған білімді су ресурстарын басқару тәжірибесіне енгізуге мүмкіндік береді.

Efficiency (in Russian) : Разработка нового методологического подхода для оценки ирригационно-ресурсного потенциала территории водосбора речных бассейнов, включающего водно-ирригационный (поверхностные и подземные водные ресурсы), земельно-ирригационный (почвенно-земельные ресурсы), технико-ирригационный (гидроагроландшафт) и экономико-ирригационный (трудовые ресурсы и объем производства) ресурсы, базируется на открытости, структуре, целостности, функционировании, динамизме и эволюции природно-хозяйственных систем. В рамках этого подхода открывается возможность комплексной оценки состояния территории и водных объектов, а также выработки единой программы их улучшения, учитывающей интересы природной системы и окружающей среды. Это позволит значительно повысить значимость Проекта как в национальном, так и в международном масштабе, обеспечивая рациональное использование водных и земельных ресурсов и устойчивое развитие территории.

Efficiency (in Kazakh) : Өзен алаптарының су жинау аумағының ирригациялық-ресурстық әлеуетін бағалауға арналған жаңа әдістемелік тәсілді әзірлеу су-ирригациялық (беткі және жер асты су ресурстары), жер- ирригациялық (топырақ-жер ресурстары), техникалық-ирригациялық (гидроагроландшафт) және экономикалық-ирригациялық (еңбек ресурстары және өндіріс көлемі) ресурстарды қамтитын, табиғи-шаруашылық жүйелердің ашықтығы, құрылымы, тұтастығы, қызметі, динамикасы және эволюциясына негізделген. Осы тәсіл шеңберінде аумақ пен су объектілерінің жағдайын кешенді бағалау, сондай-ақ табиғи жүйе мен қоршаған орта мүдделерін ескеретін біртұтас жақсарту бағдарламасын әзірлеу мүмкіндігі ашылады. Бұл жобаның маңыздылығын ұлттық және халықаралық деңгейде едәуір арттыруға мүмкіндік береді.

Field of application (in Russian) : Водохозяйственные организации Республики Казахстан, такие как бассейновые управления и водхозы, а также проектные институты, занимающиеся вопросами водообеспеченности, водопользования и охраны водных ресурсов.

Field of application (in Kazakh) : Қазақстан Республикасының су шаруашылығы ұйымдары, бассейндік басқармалар мен су шаруашылығы мекемелері, сондай-ақ су қамтамасыз ету, су пайдалану және су ресурстарын қорғау мәселелерімен айналысатын жобалау институттары.