The object of research, development or design (in Russian) : Создание биотехнологического R&D центра, направленного на разработку биопрепаратов и биостимуляторов на основе микроводорослей, гуминовых веществ из бурого угля алакольского месторождения, фитогормонов, полученных из растений, а также штаммов микроводорослей Chlorella и Scenedesmus sp. с целью разработки из них кормовых добавок для повышения производства мясной продукции КРС. Фузикокцин - эндогенный регулятор – фитогормон, который синтезируется в растениях. Фузикокцин представляет собой гликозид карботрициклического дитерпена, общая формула С36Н56О12. Почвы хронически загрязненных пестицидами и ТМ, штаммы микроорганизмов из группы Pseudomonas например Р. fluorescens, Р.putida. Цифровая образовательная онлайн-платформа в сфере сельского хозяйства, направленная на повышение квалификации специалистов, включая фермеров, агрономов, зоотехников и ветеринаров, с использованием лучших мировых практик и инновационных технологий.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Биотехнологиялық ғылыми-зерттеу және тәжірибелік-конструкторлық (R&D) орталығын құру – микробалдырлар, Алакөл кен орнының қоңыр көмірінен алынған гуминдік заттар, өсімдіктерден алынған фитогормондар және Chlorella мен Scenedesmus sp. микробалдыр штамдары негізінде биопрепараттар мен биостимуляторлар әзірлеуге бағытталған. Бұл әзірлемелер ірі қара малдың ет өнімділігін арттыру мақсатында жемшөп қоспаларын өндіруге мүмкіндік береді. Фузикокцин – өсімдіктерде синтезделетін эндогенді реттеуші фитогормон. Оның химиялық құрылымы карботрицилді дитерпен гликозидіне жатады, жалпы формуласы – C₃₆H₅₆O₁₂. Пестицидтермен және ауыр металдармен (АМ) созылмалы түрде ластанған топырақтарда Pseudomonas тобына жататын микроорганизм штамдары, мысалы P. fluorescens, P. putida түрлері қолданылуы мүмкін. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығы саласындағы мамандардың – фермерлердің, агрономдардың, зоотехниктер мен ветеринарлардың біліктілігін арттыруға бағытталған, әлемдік озық тәжірибелер мен инновациялық технологияларды қолданатын цифрлық білім беру онлайн-платформасын дамыту көзделген.

Aim of work (in Russian) : Разработка и оптимизация технологий культивирования микроводорослей, получение биоактивных гуминовых веществ и фитогормонов с последующим созданием биопрепаратов. Обеспечить их применение для повышения продуктивности сельскохозяйственных культур, улучшения кормовой базы и восстановления загрязненных почв

Aim of work (in Kazakh) : Микробалдырларды өсіру технологияларын әзірлеу және оңтайландыру, биоактивті гуминдік заттар мен фитогормондарды алу технологияларын жетілдіру және олардың негізінде биопрепараттар жасау. Бұл биопрепараттарды ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін арттыруға, жемшөптік базаны жақсартуға және ластанған топырақтарды қалпына келтіруге қолдануды қамтамасыз ету

Методы исследования (на русском) : В ходе реализации проекта использована следующая методология. Объектом исследования выбраны микроводоросли Chlorella и Scenedesmus sp., выращиваемые в лабораторных условиях на питательных средах Тамия, Кноп и Фитцджеральда. Рост клеток оценивается по их количеству в камере Горяева. Культивирование проводится при 34–36 °C, pH 7–8. При достижении концентрации 5×10⁶ клеток/мл культура переносится в биореактор. Химический состав биомассы определяют методами ВЭЖХ и ГХ для выявления антиоксидантов и полиненасыщенных жирных кислот. Оптимизация условий выращивания направлена на повышение синтеза биологически активных веществ и накопления биомассы. Полученная биомасса используется как кормовая добавка, способствующая повышению продуктивности и улучшению здоровья животных. На подопытных животных разных возрастов изучаются изменения живой массы и гематологических показателей в период откорма. Методика получения фитохелатинов из пшеницы включает подготовку здорового растительного сырья, экстракцию в водно-спиртовом растворе, центрифугирование, преципитацию сульфатом аммония, фракционирование методом жидкостной хроматографии и идентификацию ФК с помощью ВЭЖХ или масс-спектрометрии. Контроль содержания мышьяка, пестицидов и микробиологических показателей в молоке, мясе и кормах осуществляется фотометрическими, хроматографическими и микробиологическими методами.

Методы исследования (на казахском) : Жобаны жүзеге асыру барысында келесі әдістеме қолданылды. Зерттеу нысандары ретінде Chlorella және Scenedesmus sp. микробалдырлары таңдалып, зертханалық жағдайда Тамия, Кноп және Фитцджеральд қоректік орталарында өсірілді. Клеткалардың өсуі Горяев камерасында санау арқылы бағаланды. Культивация 34–36 °C температурада, pH 7–8 деңгейінде. Клетка концентрациясы 5×10⁶ клетка/мл деңгейіне жеткенде, культура биореакторға көшірілді. Биомассаның химиялық құрамы антиоксиданттар мен көпқанықпаған май қышқылдарын анықтау мақсатында жоғары тиімді сұйықтықтық және газдық хроматография әдістерімен зерттелді. Өсіру жағдайларын оңтайландыру биологиялық белсенді заттардың синтезін және биомассаның жиналуын арттыруға бағытталды. Алынған биомасса жануарлардың өнімділігін арттыруға және денсаулығын жақсартуға ықпал ететін жемдік қоспа ретінде қолданылды. Әртүрлі жастағы тәжірибелік жануарларда бордақылау кезеңінде тірі салмақтың және гематологиялық көрсеткіштердің өзгерістері зерттелді. Бидайдан ФК алу әдістемесі сау өсімдік шикізатын дайындауды, су-спирт ерітіндісінде экстракциялауды, центрифугалауды, аммоний сульфатымен тұндыруды, сұйық хроматография әдісімен фракциялауды және алынған ФК-ны жоғары тиімді сұйықтықтық хроматография немесе масс-спектрометрия әдісімен анықтауды қамтиды. Сүттегі, еттегі және жемдегі мышьяк, пестицид қалдықтары мен микробиологиялық көрсеткіштер фотометриялық, хроматографиялық және микробиологиялық әдістермен бақыланды.

Obtained results and novelty (in Russian) : Выделены пробиотические микроорганизмы и отобраны активные варианты пробиотических микроорганизмов штаммы из микроводоросли Chlorella и Scenedesmus sp.. и изучены в лабораторных условиях. Впервые для птичьего помёта птицефабрик ВКО разработан способ извлечения гуминовых веществ с использованием щёлочной экстракции, обеспечивающий высокий выход и сохранность функциональных групп. Синтезированы комплексы янтарной кислоты с ионами Ag⁺ и Cu²⁺, обладающие антибактериальной и биостимулирующей активностью. Новизной данной методики является получение чистого и функционального ФК. Выделены штаммы бактерий P. putida и P. fluorescens,, устойчивых к пестицидам и тяжелым металлам, из загрязненных почв. Разработаны и внедрены в деятельность испытательной лаборатории комплект документов по системе менеджмента качества; проведен тестовый запуск лабораторного оборудования и тестовые испытания молока сырого, мяса говядины, кормов растительного происхождения, комбикормов-концентратов для крупного рогатого скота, зерновых кормов; подготовлен пакет документов для прохождения аккредитации на соответствие требованиям стандарта ГОСТ ISO/IEC 17025-2019; осуществляется формирование заявки для прохождения аккредитации испытательной лаборатории на соответствие требованиям стандарта ГОСТ ISO/IEC 17025-2019 в личном кабинете ТОО «Национальный центр аккредитации». Разработан инновационный подход к обучению, цифровизация процессов в виде системной модели.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Пробиотикалық микроорганизмдер бөлініп, Chlorella және Scenedesmus sp. микробалдырларынан алынған пробиотикалық микроорганизмдердің белсенді штаммдары сұрыпталып, зертханалық жағдайда зерттелді. ШҚО құс фабрикаларының құс саңғырығынан сілтілік экстракция әдісін қолдана отырып, гуминді заттарды бөлудің жоғары шығымын және функционалдық топтардың сақталуын қамтамасыз ететін әдіс алғаш рет әзірленді. Ag⁺ және Cu²⁺ иондарымен янтарь қышқылының кешендері синтезделіп, олардың антибактериалдық және биостимуляциялық белсенділігі анықталды. Бұл әдістің жаңалығы — таза және функционалды фульвоқышқыл алу тәсілінің жасалуы. Ластанған топырақтан пестицидтер мен ауыр металдарға төзімді P. putida және P. fluorescens бактерия штаммдары бөлініп алынды. Сынақ зертханасының қызметіне арналған сапа менеджменті жүйесінің құжаттар топтамасы әзірленіп, енгізілді; зертханалық жабдықтардың сынамалық іске қосылуы және шикі сүтке, сиыр етіне, өсімдік тектес жемшөпке, ірі қара малға арналған құрама жем-концентраттарға, астық жемдеріне сынамалық талдаулар жүргізілді; ГОСТ ISO/IEC 17025-2019 стандартының талаптарына сәйкестігін бағалау үшін аккредитациядан өтуге қажетті құжаттар пакеті дайындалды; «Ұлттық аккредитация орталығы» ЖШС жеке кабинетінде сынақ зертханасын ГОСТ ISO/IEC 17025-2019 стандартына сәйкестікке аккредитациядан өткізуге өтінім қалыптастыру жүзеге асырылуда. Оқытуға арналған инновациялық тәсіл, процестерді цифрландыру жүйелік модель ретінде әзірленді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Разрабатываемый метод повышения качества кормов и ускорения откорма основан на применении недорогих и легко внедряемых кормовых добавок, полученных на основе выделенных пробиотиков. Биотехнологическая промышленность способна полностью обеспечить животноводство страны такими добавками, исключив потребность в импортных стимуляторах. Создание отечественного фитогормонального препарата снижает зависимость АПК от зарубежных средств защиты растений и биостимуляторов, укрепляя аграрную независимость. Выделение из загрязнённых пестицидами и тяжёлыми металлами почв устойчивых штаммов Pseudomonas позволяет подобрать перспективных биодеструкторов. Наиболее активные штаммы используются для разработки биопрепарата, эффективного даже при загрязнении до 100 ПДК. Применение биодеструкторов в сочетании с сидератами в полевых условиях способствует восстановлению структуры и плодородия почв, формируя основу для комплексной технологии ремедиации. Создание испытательной лаборатории позволит проводить анализ сырого молока, говядины, растительных кормов и зерновых. Производство отечественных биотехнологических продуктов (вакцин, кормовых добавок, биопрепаратов) сократит импортозависимость и обеспечит продовольственный суверенитет. Вывод решений, соответствующих международным стандартам, на экспорт увеличит объемы внешних поставок и валютную выручку.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Әзірленіп жатқан мал азығының сапасын арттыру және бордақылау үдерісін жеделдету әдісі бөлініп алынған пробиотиктер негізінде дайындалатын арзан әрі оңай енгізілетін жемдік қоспаларды қолдануға негізделген. Биотехнология өнеркәсібі осындай қоспалармен елдің мал шаруашылығын толық қамтамасыз етіп, импорттық стимуляторларға деген қажеттілікті жоя алады. Отандық фитогормоналды препараттың жасалуы АӨК-тің шетелдік өсімдік қорғау құралдары мен биостимуляторларға тәуелділігін азайтып, аграрлық тәуелсіздікті күшейтеді. Пестицидтер және ауыр металдармен ластанған топырақтан төзімді Pseudomonas штаммдарын бөліп алу тиімді биодеструкторларды таңдауға мүмкіндік береді. Ең белсенді штаммдар тіпті 100 ШРК-ға дейінгі ластануда тиімді биопрепарат әзірлеуде қолданылады. Биодеструкторларды сидераттармен бірге қолдану алқап жағдайында топырақ құрылымы мен құнарлылығын қалпына келтіруге ықпал етіп, кешенді ремедиация технологиясын қалыптастыруға негіз болады. Сынақ зертханасының құрылуы шикі сүтті, сиыр етін, өсімдік тектес жемшөпті және дәнді дақылдарды талдаудан өткізуге мүмкіндік береді. Отандық биотехнологиялық өнімдерді (вакциналар, жемдік қоспалар, биопрепараттар) өндіру импортқа тәуелділікті азайтып, азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етеді. Халықаралық стандарттарға сай шешімдерді экспортқа шығару сыртқы жеткізілім көлемін және валюталық түсімдерді арттырады.

Level of implementation (in Russian) : На договорной основе будут изготовлены кормровые добавки повышенной усвояемости для КРС на основе массового культивирования микроводорослей Chlorella и Scenedesmus sp.. по заказу фермерских хозяйств. На начальном этапе исследования ФК необходимо провести всесторонние исследования на разных культурах для обоснования безопасности и эффективности применения ФК. Разработать стандарты и нормативы для использования ФК в сельском хозяйстве, включая его дозировку, условия хранения и применения. Организована деятельность испытательной лаборатории по контролю качества биологических образцов и объектов окружающей среды, лаборатория подготовлена для прохождения аккредитации на соответствие стандарта ГОСТ ISO/IEC 17025-2019.

Level of implementation (in Kazakh) : Шарттық негізде фермерлік шаруашылықтардың тапсырысы бойынша микробалдырлар Chlorella және Scenedesmus sp. түрлерін жаппай культивирлеу негізінде ірі қара малға арналған жоғары сіңімділікті жемдік қоспалар дайындалатын болады. Зерттеудің бастапқы кезеңінде фенольді қосылыстарды (ФК) әртүрлі дақылдарда жан-жақты зерттеу жүргізіліп, олардың қолдану қауіпсіздігі мен тиімділігі ғылыми тұрғыдан негізделеді. Сонымен қатар, ауыл шаруашылығында ФК қолдануға арналған стандарттар мен нормативтер әзірленеді, оған қолдану дозасы, сақтау шарттары және пайдалану тәсілдері енгізіледі. Биологиялық үлгілер мен қоршаған орта нысандарының сапасын бақылау бойынша сынақ зертханасының қызметі ұйымдастырылды. Зертхана МемСТ ISO/IEC 17025–2019 стандартының талаптарына сәйкестігін растау үшін аккредиттеу рәсімінен өтуге толық дайындалды.

Efficiency (in Russian) : Разработанные технологии культивирования микроводорослей, пробиотической ферментации и получения биомассы по эффективности сопоставимы с практиками ведущих зарубежных компаний, при этом предлагаемые решения отличаются энергоэффективностью, доступностью и широким спектром применения. Полученные биокомплексы с ионами Ag⁺ и Cu²⁺ обладают характеристиками, аналогичными зарубежным аналогам, но базируются на местном сырье, укрепляя технологическую независимость. Инновационная система предпосевной обработки семян с контролируемым высвобождением фитогормона демонстрирует результаты, превосходящие большинство известных решений: рост биомассы увеличен более чем в два раза по сравнению с типичными препаратами. В области биоремедиации создан синергетический консорциум штаммов Pseudomonas, обеспечивающий глубокую детоксикацию загрязнённых почв. Оптимизированные параметры производства обеспечивают промышленную масштабируемость. Разработанные методики и лабораторные регламенты по контролю качества молока, мяса, кормов и зерновых соответствуют современным научно-техническим стандартам. Созданна образовательная онлайн-платформа, интегрированная с государственными системами и адаптированная к условиям Казахстана, сопоставима с мировыми цифровыми решениями и обеспечивает устойчивое профессиональное развитие агросектора.

Efficiency (in Kazakh) : Әзірленген микробалдырларды культивациясы, пробиотикалық ферментация және биомасса алу технологиялары тиімділігі жағынан жетекші шетелдік компаниялардың тәжірибелерімен салыстырмалы, ал ұсынылған шешімдер энергия үнемділігімен, қолжетімділігімен және қолдану ауқымының кеңдігімен ерекшеленеді. Ag⁺ және Cu²⁺ иондары бар алынған биокешендер шетелдік аналогтарға ұқсас сипаттамаларға ие, бірақ жергілікті шикізатқа негізделгендіктен, технологиялық тәуелсіздікті күшейтеді. Бақыланатын фитогормон бөлінуі бар инновациялық тұқымдарды себу алдындағы өңдеу жүйесі көптеген белгілі препараттардан жоғары нәтижелер көрсетеді: биомасса өсімі типтік препараттармен салыстырғанда екі еседен аса ұлғайған. Биоремедиация саласында ластанған топырақты терең детоксикациялауды қамтамасыз ететін Pseudomonas штаммдарының синергетикалық консорциумы құрылды. Өндірістің оңтайландырылған параметрлері оның өнеркәсіптік масштабталуын қамтамасыз етеді. Сүт, ет, жем және дәнді дақылдардың сапасын бақылауға арналған әзірленген әдістемелер мен зертханалық регламенттер заманауи ғылыми-техникалық стандарттарға сәйкес келеді. Мемлекеттік жүйелермен интеграцияланған және Қазақстан жағдайына бейімделген онлайн-білім беру платформасы жасалып, әлемдік цифрлық шешімдермен бәсекелес деңгейде агросектордың тұрақты кәсіби дамуын қамтамасыз етеді.

Field of application (in Russian) : агропромышленный комплекс Казахстана, научно-исследовательские учреждения в области сельского хозяйства, фермерские хозяйствах, а также в бизнес-сектор республики

Field of application (in Kazakh) : Қазақстанның агроөнеркәсіп кешені, ауыл шаруашылығы саласындағы ғылыми-зерттеу мекемелері, шаруа қожалықтары, сондай-ақ республиканың кәсіпкерлік секторы