The object of research, development or design (in Russian) : литий содержащие природные (морские, подземные, соленые озера) и производственные сточные воды Мангистауского региона

The object of research, development or design (in Kazakh) : Маңғыстау өңірінің құрамында литийі бар табиғи (теңіз, жерасты, тұзды көлдер) және өндірістік сарқынды сулары

Aim of work (in Russian) : Изучение литийсодержащих природных (морских, подземных, соленых озер) и производственных сточных вод Мангистауского региона, исследование их элементных, ионно-солевых составов и выявление промышленных источников лития с разработкой рекомендации по технологии его извлечения

Aim of work (in Kazakh) : Маңғыстау өңірінің құрамында литийі бар табиғи (теңіз, жерасты, тұзды көлдер) және өндірістік сарқынды суларын зерттеу, олардың элементтік, иондық-тұзды құрамдарын зерттеу және литийдің өнеркәсіптік көздерін анықтау, оны алу технологиясы бойынша ұсынымдар әзірлеу

Методы исследования (на русском) : На данном этапе проекта для достижения запланированных целей проводятся экспериментальные исследования. При определении ионного состава сточных вод, полученных с нефяных производств, а также природных, подземных вод и соленых озер были использованы следующие методы исследования: Отбор проб воды проводится согласно СТ РК ГОСТ Р 51593-2003., определение содержания ионов в морской воде по ГОСТ , массовая концентрация калия по ГОСТ 26449.1–85, 18.1, натрия по СТ РК 2868–2016, кальция -KZ.06.01.00498-2022, массовая концентрация магния определили по KZ.06.01.00495-2022, карбонатов и гидрокарбонатов титриметрическим методом по ГОСТ 31957-2012, общая жесткость определили комплексонометрическим методом по KZ.06.01.00497-2022. Водородный показатель определили инструментальным (потенциометрический) методом по СТ РК ISO 10523-2013, содержание сульфатов гравиметрическим методом по СТ РК 1015–2000, содержание хлоридов титриметрическим методом по СТ РК ИСО 9297-2008, Массовая концентрация лития определили по методу масс-спектрометрия по ГОСТ ISO 17294-2-2019.

Методы исследования (на казахском) : Жобаның бұл кезеңінде жоспарланған мақсаттарға қол жеткізу үшін эксперименттік зерттеулер жүргізіледі. Мұнай өндірістерінен алынған ағын сулардың, сондай-ақ табиғи, жерасты және тұзды көл суларының иондық құрамын анықтау барысында келесі зерттеу әдістері қолданылды: Су сынамаларын алу ҚР МЕМСТ 51593-2003 сәйкес жүргізілді, калий ионының массалық концентрациясы МемСТ 26449.1–85, 18.1, натрий ионы ҚР СТ 2868–2016, кальций -KZ.06.01.00498-2022, карбонат және гидрокарбонат иондары титриметриялық әдіспен МЕМСТ 31957-2012, жалпы кермектілігі комплексонометриялық әдіспен KZ.06.01.00497-2022 анықталды. Сутектік көрсеткіші аспаптық әдіспен (потенциометриялық) ҚР СТ ISO 10523-2013, магнийдің массалық концентрациясы KZ.06.01.00495-2022 бойынша, марганецті МЕМСТ ISO 17294-2-2019, мыс ГОСТ ISO 17294-2-2019, сульфаттардың мөлшері гравиметриялық әдіспен ҚР СТ 1015–2000, хлоридтердің мөлшері титриметриялық әдіспен ҚР СТ ISO 9297-2008 бойынша анықталды. Литийдің массалық концентрациясы масс-спектрометрия әдісі бойынша МЕМСТ ISO 17294-2-2019 бойынша анықталды

Obtained results and novelty (in Russian) : Есептік кезеңде мұнай өндірісінің ағын суларындағы макрокомпоненттік, элементтік құрамы және гидрохимиялық сипаттамалаcы бойынша мәліметтер алынды. Зерттеу нысандары ретінде Өзен, Жетібай, Қаражанбас кен орындарының ағын сулары таңдалды. Ағын сулардың негізгі иондық құрамын анықтау барысында келесі иондар анықталды: Na⁺ және K⁺, Ca²⁺, Mg²⁺, Cl⁻, SO₄²⁻, CO₃²⁻, HCO₃⁻, Ba²⁺, сондай-ақ жалпы минералдану мен кермектілігі (75,0–82,6 мг-экв/дм³), Сулин әдістемесі бойынша су типі, сутектік көрсеткіш (pH) және тығыздық. Зерттеудің жаңалығы: Мұнай өндірісінің ағын суларының алдын ала талдау нәтижелері бойынша олардың құрамында белгілі бір мөлшерде литий бар екені анықталды, бұл болашақта тереңдетілген зерттеулер жүргізуге ғылыми қызығушылық тудырады.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : За отчетный период получены данные о макрокомпонентном, элементном составе и гидрохимической характеристики cточных вод нефтяного производста. В качестве объектов исследования выбраны сточные воды месторождений Узень, Жетібай,Каражанбас. В ходе выполнения работ по определению содержание основных ионов в сточной воде были определены ионы: Na+ и К+, Ca2+, Mg2+, Cl-, SO42- , CO32- -, HCO3-, Ba2+ ионы и общая минерализация и жесткость -75,0-82,6мг-экв/дм3, тип воды по Сулину, водородный показатель -pH и плотность. Новизна исследований: По предварительным анализам cточных вод нефтяного производста нами выявлены определенное количество лития, который вызывает интерес к дальнейшим исследованиям.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Комплексность решения задач водообеспечения населения с попутным извлечением ценного металла лития

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Бағалы металл литийді ілеспе алу арқылы халықты сумен қамтамасыз ету мәселелерін шешудің кешенділігі

Level of implementation (in Russian) : В данном отчетном периоде проведены экспериментальные исследования по изучению макрокомпонентного и элементного состава, а также гидрохимических характеристик сточных вод нефтяного производства. В результате исследований выявлено наличие определённого количества лития, что открывает перспективы его использования при очистке промышленных сточных вод с дополнительным извлечением лития.

Level of implementation (in Kazakh) : Осы есептік кезеңде мұнай өндірісінің ағын суларының, табиғи, жерасты және тұзды көл сулардың макрокомпоненттік, элементтік құрамы мен гидрохимиялық сипаттамаларын зерттеу бойынша эксперименттік зерттеулер жүргізілді. Зерттеу нәтижесінде белгілі бір мөлшерде литийдің бар екені анықталды, бұл литийді қосымша бөліп ала отырып, өнеркәсіптік ағын суларды өңдеу үдерістерінде оны пайдалану мүмкіндігін көрсетеді.

Efficiency (in Russian) : В отчетном периоде экспериментально изучена ионно-солевой и элементный состав сточных вод нефтяного производства в лабораторных условиях. Полученные данные об ионно-солевом составе и определение соотношения макрокомпонентов к литию в сточной воде нефтяного производства показало эффективность содержания лития для дальнейшего исследования

Efficiency (in Kazakh) : Есептік кезеңде зертханалық жағдайда мұнай өндірісінің ағын суларының ионды-тұздық және элементтік құрамы эксперименттік түрде зерттелді. Алынған ионды-тұздық құрам деректері мен мұнай өндірісінің ағын суларындағы макрокомпоненттердің литийге қатынасын анықтау нәтижелері литий мөлшерін одан әрі зерттеу тиімділігін көрсетті.

Field of application (in Russian) : Достигнутые результаты исследований ионно-солевых составов литий содержащих природных и сточных вод Мангистауского региона будут применятся при водоподготовке, опреснений морской и подземных вод и очистке промышленных сточных вод с дополнительным извлечением лития

Field of application (in Kazakh) : Қол жеткізілген нәтижелер Маңғыстау облысының құрамында литийі бар табиғи және сарқынды сулардың ионды-тұзды құрамын зерттеу нәтижелері - су дайындау, теңіз және жер асты суларын тұщыландыру және литийді қосымша алу арқылы өнеркәсіптік сарқынды суларды тазарту кезінде қолданылатын болады