The object of research, development or design (in Russian) : Научно-исследовательская работа проводится на кафедре «Ветеринария» факультета ветеринарии и агроменеджмента НАО «Университет имени Шакарима города Семей», в Региональной испытательной лаборатории инженерного профиля — Научном центре радиоэкологических исследований, а также в Восточно-Казахстанской области: в зоне минимального радиационного риска — крестьянском хозяйстве «Жартас» Ойшиликского сельского округа Тарбагатайского района; в зоне чрезвычайного радиационного риска — крестьянском хозяйстве «Әзберген» Абайского района; в зоне максимального радиационного риска — крестьянском хозяйстве «Нуржан» Бескарагайского района; в зонах повышенного радиационного риска — крестьянских хозяйствах «Алтай» города Семей и «Айдар» Аягозского района.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Ғылыми зерттеу жұмысы Семей қаласының Шәкәрім атындағы университеті» КеАҚ Ветеринария және агроменеджмент факультетінің «Ветеринария» кафедрасында, Инженерлік бейіндегі аймақтық сынақ зертханасы «Радиоэкологиялық зерттеулердің ғылыми орталығында» және Шығыс Қазақстан облысының минималды радиациялық қауіпті аймағы Тарбағатай ауданы, Ойшілік ауылдық округі «Жартас» шаруа қожалығында, төтенше радиациялық қауіпті аймағы Абай ауданының «Әзберген» шаруа қожалығында, максималды радиациялық қауіпті аймақ Бесқарағай ауданының «Нуржан» шаруа қожалығында, жоғары радияциялық қауіпті аймақтары Семей қаласының «Алтай» шаруа қожалығында, Аягөз ауданының «Айдар» шаруа қожалығында жүргізіледі.

Aim of work (in Russian) : Исследование эпизоотологии стронгилятозно-эймериозной инвазии в овцеводческих хозяйствах, расположенных в радиационно опасных зонах бывшего Семипалатинского полигона Абайской области, поиск инновационных методов лечения и профилактики заболевания, а также определение качества мяса овец, поражённых смешанной инвазией.

Aim of work (in Kazakh) : Абай облысы бұрынғы Семей полигоны радиациялық қауіпті аймақтарында орналасқан қой шаруашылықтарында стронгилятозды-эймериозды инвазиясының эпизоотологиясын зерттей отырып, емдеу мен аурудың алдын-алудың инновациялық әдістерін іздестіру және аралас инвазиямен зақымданған қой етінің сапасын анықтау.

Методы исследования (на русском) : Для дифференциации видов Eimeria использовалась определительная таблица Е.М. Хейсина. Учитывались форма, размер, цвет ооцист, структура их оболочки, наличие полярных гранул и остаточных телец в ооцисте и спороцисте, а также время споруляции. Для дифференциации инвазионных личинок стронгилят применялась определительная таблица Е.Е. Шумаковича, предназначенная для идентификации инвазионных личинок, паразитирующих в пищеварительном тракте жвачных животных. Выявление ооцист и яиц из проб фекалий овец проводилось по методу Дарлинга и М.Х. Лутфуллина, а для обнаружения инвазионных личинок использовался метод Бермана–Орлова. Для определения ветеринарно-санитарного качества мяса овец в каждом хозяйстве проводился отбор по три головы, всего 15 голов, с последующим сбором гельминтов по методическим указаниям К.И. Скрябина о полном гельминтологическом вскрытии. Ветеринарно-санитарная экспертиза проводилась на кафедре ветеринарии Университета имени Шакарима города Семей и в Региональной испытательной лаборатории инженерного профиля — Научном центре радиоэкологических исследований.

Методы исследования (на казахском) : Эймерия түрлерін саралау үшін Е.М. Хейсиннің анықтау кестесі қолданылды. Ооцисталардың пішіні, мөлшері, түсі, қабығының құрылымы, ооциста пен спороцистада полярлы түйіршіктер мен қалдық дененің болуы, споруляция уақыты ескерілді. Стронгиляттардың инвазиялық дернәсілдерін саралау үшін Е.Е. Шумаковичтің күйіс қайыратын жануарлардың ас қорыту жолында паразиттейтін инвазиялық дернәсілдердің анықтауыш кестесі қолданылды. Қойдан алынған нәжістің сынамаларынан ооцисттер мен жұмыртқаларды анықтауды Дарлинг және Лутфуллин М.Х. ұсынған әдіспен, ал инвазивті дернәсілдерді анықтау үшін Берман-Орлов әдісі қолданылды.Қой етінің ветеринарлық-санитарлық сапасын анықтау мақсатында әр шаруа қожалықтарында 3 бастан сойылған жиыны 15 бастан гельминттерді жинау К.И. Скрябиннің толық гельминтологиялық жарып-сою әдістемелік нұсқауы бойынша жүргізілді. Ветеринариялық-санитариялық сараптау жұмысы Семей қаласының Шәкәрім атындағы университетінің Ветеринария кафедрасында және Инженерлік бейіндегі аймақтық сынақ зертханасы «Радиоэкологиялық зерттеулердің ғылыми орталығында» жүргізілді.

Obtained results and novelty (in Russian) : Абайский район, крестьянские хозяйства «Әзберген» и «Жартас»: в период с января по июнь 2025 года от 400 голов овец были отобраны образцы фекалий, на кафедре «Ветеринария» в паразитологической лаборатории проведено гельминтоовоскопическое исследование. По методу №1 (антигельминтный) экстенсивность инвазии в хозяйстве «Әзберген» снизилась с 69,75% до 12%, в «Жартас» — с 73,75% до 11%. При применении метода №2 (антиэймерийного) в «Әзберген» показатель уменьшился с 69,75% до 10%, в «Жартас» — с 73,75% до 9%. В Восточно-Казахстанской области, в крестьянских хозяйствах «Санжар» и «Қабдразақ», в июне–сентябре было исследовано 300 голов овец. По методу №3, оценивающему эффективность нового антипаразитарного состава, в «Санжар» экстенсивность инвазии снизилась с 54,8% до 3%, в «Қабдразақ» — с 67,5% до 5%. По методу №4 — при испытании минерально-солевых биологически активных брикетов — в «Санжар» показатель уменьшился с 54,8% до 2%, в «Қабдразақ» — с 67,5% до 2%.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Абай ауданының «Әзберген» және «Жартас» шаруа қожалықтарынан 2025 жылғы қаңтар–маусым айлары аралығында 400 бас қойдан нәжіс үлгілері алынып, «Ветеринария» кафедрасының паразитология зертханасында гельминтоовоскопиялық зерттеу жүргізілді. №1 әдіс (антигельминттік) нәтижесінде «Әзбергенде» инвазия экстенсивтілігі 69,75%-тен 12%-ке, «Жартаста» 73,75%-тен 11%-ке төмендеді. №2 әдіс (антиэймериялық) қолданғанда «Әзбергенде» 69,75%-тен 10%-ке, «Жартаста» 73,75%-тен 9%-ке азайды. Шығыс Қазақстан облысының «Санжар» және «Қабдразақ» шаруа қожалықтарынан маусым–қыркүйек айларында 300 бас қой зерттелді. №3 әдіс бойынша жаңа антипаразитарлы құрамның тиімділігі нәтижесінде «Санжарда» инвазия 54,8%-тен 3%-ке, «Қабдразақта» 67,5%-тен 5%-ке дейін төмендеді. №4 әдіс – минералды-тұзды биологиялық белсенді брикетті сынау кезінде «Санжарда» 54,8%-тен 2%-ке, «Қабдразақта» 67,5%-тен 2%-ке дейін төмендеу байқалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Для проведения исследовательской работы был приобретён Цифровой микроскоп с 10,5" сенсорным Android планшетом, Модель А33.1502; Тринокулярный лабораторный микроскоп, модель A12.1502-AT

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу жұмысын жүргізу үшін 10,5″ сенсорлы Android-планшеті бар цифрлық микроскоп (A33.1502 моделі) және тринокулярлық зертханалық микроскоп (A12.1502-AT моделі) сатып алынды.

Level of implementation (in Russian) : Применённые в ходе исследования методы лечения прошли испытания в четырёх хозяйствах и, в связи с оформлением акта о внедрении в производство, оцениваются как широко внедрённые (80%).

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу барысында қолданылған емдеу әдістері тқрт шаруашылықта сынақтан өтіп, қндіріске енгізу жөнінде акт жасалуына байланысты кеңінен еңгізілген (80%) деп бағалаймыз.

Efficiency (in Russian) : Согласно общим полученным результатам, эффективность применённых препаратов против паразитов составила от 90 до 97%, а профилактическое действие против повторного заражения — в пределах 85–92%. Высокая эффективность объясняется синергетическим действием входящих в состав компонентов: альбендазола, ивермектина, кокцидина, сульфадиметоксина, толтразурила, а также порошков лекарственных растений — полыни горькой, тысячелистника, пижмы, таволги (лабазника) и конского щавеля. Таким образом, разработанные лекарственные составы и минерально-солевые брикеты представляют собой высокоэффективные средства, позволяющие повышать продуктивность овец, снижать экономические потери и стабилизировать эпизоотическую ситуацию

Efficiency (in Kazakh) : Жалпы алынған нәтижелер бойынша қолданылған препараттардың паразиттерге қарсы тиімділігі 90–97% аралығында, ал қайталама инвазияның алдын алу әсері 85–92% шамасында болды. Тиімділіктің жоғары болуы — құрамындағы альбендазол, ивермектин, кокцидин, сульфадиметоксин, толтразурил және дәрілік өсімдік ұнтақтарының (ащы жусан, мыңжапырақ, түймешетен, лабазник, жылқы қымыздығы) синергиялық әсерімен түсіндіріледі. Осылайша, әзірленген дәрілік құрамдар мен минералды-тұзды брикеттер қойлардың өнімділігін арттыруға, экономикалық шығынды азайтуға және эпизоотиялық жағдайды тұрақтандыруға мүмкіндік беретін жоғары тиімді құрал ретінде ұсынылады.

Field of application (in Russian) : Ветеринария

Field of application (in Kazakh) : Ветеринария