The object of research, development or design (in Russian) : 180 сортов и селекционных линий озимой шеницы разнообразного геогрфического происхождения.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Әртүрлі географиялық шығу тегі бар қысқы бидайдың 180 сорты мен селекциялық сызығы.

Aim of work (in Russian) : Цель проекта в создании эффективной системы селекции и отбора адаптированного и продуктивного материала озимой пшеницы для Северного Казахстана на основе национального и международного партнерства с привлечением генетических ресурсов, использованием молекулярных маркеров признаков адаптации и продуктивности, современных методов феномики, статистики и физиологии растений.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты - генетикалық ресурстарды тарту, бейімделу мен өнімділік белгілерінің молекулярлық маркерлерін, заманауи феномика, статистика және өсімдік физиологиясының әдістерін пайдалана отырып, ұлттық және халықаралық серіктестік негізінде Солтүстік Қазақстан үшін бейімделген және өнімді қысқы бидай материалын селекциялау мен іріктеудің тиімді жүйесін құру.

Методы исследования (на русском) : В 2025 году методы исследований включали проведение полевых опытов согласно календарному плану, лабораторную работу по подготовке семян для генотипирования, сбор погодных и почвенных данных, аналитические методы были задействованы для определения взаимодействия генотип-среда и характеристики изучаемых образцов по зимостойкости и другим хозяйственно-ценным признакам.

Методы исследования (на казахском) : 2025 жылы зерттеу әдістеріне күнтізбелік жоспар бойынша далалық тәжірибелер, генотиптеуге тұқымдарды дайындау бойынша зертханалық жұмыстар, ауа-райы мен топырақ туралы мәліметтерді жинау, генотип-қоршаған ортаның өзара әрекеттесуін және зерттелген қосымшалардың қысқы төзімділігі мен басқа да экономикалық құнды қасиеттері тұрғысынан сипаттамаларын анықтау үшін аналитикалық әдістер қолданылды.

Obtained results and novelty (in Russian) : В 2025 году проведена полевая оценка КОП-СК в количестве 180 образцов в четырех селекционных пунктах согласно плану по проекту. По результатам оценки по перезимовке и другим хозяйственно-ценным признакам создан питомник 26КОП-ЭСИ (39 образцов). В его состав входит материал из Казахстана (16 образцов), Грузии (2), России (11), США (8), Болгарии и Украины (по 1 образцу). Всего питомник 26КОП-ЭСИ включает 39 образцов, что превышает запланированные по проекту тридцать. Перезимовка растений была наиболее подвержена взаимодействию генотип-среда, так как оценки по данному признаку в разных пунктах не соответствовали друг другу. По скороспелости значимая корреляция отмечена только по Алматы в 2925 году и Сев-Каз СХОС в 2024 году. Высота растений оказалось признаком наименее подверженным взаимодействию, так как 50% корреляций оказались существенными (более 0.5). Данные закономерности будут изучены в сезоне 2025-26 года, включая признаки продуктивности. Список маркеров для скрининга питомника 26КОП-СК представлен ИББР согласно договора об оказании услуг. Список включает 42 маркера, включая 18 по оценке холодо- и морозоустойчивости, 6 – число дней до колошения 8 – высота растений и 10 – продуктивности и ее компонентов. Новизна полученных результатов очень высокая для Казахстана и всего региона поскольку такой материал в таком географическом масштабе ранее не изучался.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 2025 жылы жоба жоспарына сәйкес төрт асылдандыру пунктінде 180 үлгіні далалық бағалау жүргізілді. Қыстауды және басқа да экономикалық құнды қасиеттерді бағалау нәтижелері бойынша 26КОП-ЭСИ питомнигі (39 қосылым) құрылды. Оның құрамында Қазақстан (16 үлгі), Грузия (2), Ресей (11), АҚШ (8), Болгария және Украина (әрқайсысында 1 үлгі) материалдар бар. Барлығы 26KOP-ESI питомникінде 39 үлгі бар, бұл жоба бойынша жоспарланған отыздан асып түседі. Өсімдіктердің қыстан шығуы генотип-орта өзара әрекеттесуіне ең көп ұшыраған болып шықты, өйткені әртүрлі пункттердегі осы белгі бойынша бағалар бір-біріне сәйкес келмеді. Ерте пісуі бойынша маңызды корреляция тек 2925 жылы Алматыда және 2024 жылы Солт-Қаз АШӨС-те белгіленді. Өсімдік биіктігі өзара әрекеттесуге ең аз ұшыраған белгі болып шықты, өйткені корреляциялардың 50%-ы елеулі (0,5-тен артық) болды. Бұл заңдылықтар өнімділік белгілерін қоса алғанда, 2025-26 жылғы маусымда зерттелетін болады. 26КОП-СК питомникін скринингке арналған маркерлердің тізімін IBBR компаниясы қызмет көрсету шартына сәйкес ұсынады. Тізімге 42 маркер кіреді, оның ішінде 18-і суыққа және аязға төзімділікті бағалауға арналған, 6-сы құлақ алдындағы күндер санына, 8-і өсімдік биіктігіне және 10-ы өнімділік пен оның құрамдас бөліктеріне арналған. Алынған нәтижелердің жаңалығы Қазақстан үшін де, бүкіл өңір үшін де өте жоғары, өйткені мұндай географиялық ауқымдағы материал бұрын-соңды зерттелмеген.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Лучшие образцы озимой пшеницы, выделенные в 2025 году превышают стандартный сорт по перезимовке на 30-40% и по продуктивности на 25-45%.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : 2025 жылы анықталған күздік бидайдың ең жақсы үлгілері қыстау кезеңінде стандартты сорттан 30-40%-ға, ал өнімділігі бойынша 25-45%-ға асып түседі.

Level of implementation (in Russian) :

Level of implementation (in Kazakh) :

Efficiency (in Russian) :

Efficiency (in Kazakh) :

Field of application (in Russian) : Селекция, семеноводство, растениеводство.

Field of application (in Kazakh) : Өсімдік селекциясы, тұқым шаруашылығы, өсімдік шаруашылығы.