The object of research, development or design (in Russian) : Дети и подростки с суицидальным поведением и сопутствующими иными формами аутодеструктивного поведения

The object of research, development or design (in Kazakh) : Суицидтік мінез-құлқы бар және аутодеструктивті мінез-құлықтың басқа да нысандары бар балалар мен жасөспірімдер

Aim of work (in Russian) : Исследование клинико-психопатологической структуры девиантного поведения, динамики формирования суицидального поведения, выделение факторов риска с использованием методов искусственного интеллекта (ИИ), которые в автоматическом режиме позволят определять признаки девиантного поведения в публикациях социальных сетей с целью разработки комплексной системы превенции девиантного поведения среди детского населения Республики Казахстан.

Aim of work (in Kazakh) : Девиантты мінез-құлықтың клиникалық-психопатологиялық құрылымын, суицидтік мінез-құлықтың қалыптасу динамикасын зерттеу, Қазақстан Республикасының балалары арасында девиантты мінез-құлықтың алдын алудың кешенді жүйесін әзірлеу мақсатында әлеуметтік желідегі басылымдарда девианттық мінез-құлық белгілерін автоматты түрде анықтауға мүмкіндік беретін жасанды интеллект (ЖИ) әдістерін пайдалана отырып, қауіп факторларын анықтау

Методы исследования (на русском) : клинико-психопатологический метод, клинико-патопсихологический метод, психолого-экспериментальное исследование, методы искусственного интеллекта, методы статистической обработки данных

Методы исследования (на казахском) : клиникалық-психопатологиялық әдіс, клиникалық-патопсихологиядлық әдіс, психологиялық-эксперименттік зерттеу, жасанды интеллект әдістері, статистикалық мәліметтерді өңдеу әдістері

Obtained results and novelty (in Russian) : На этапе разработки и тестирования алгоритмов машинного обучения для выявления аутодеструктивного поведения подростков выполнен полный цикл работ. Цель достигнута: не только обучена модель, но и обеспечена интерпретируемость признаков для практического применения специалистами. Создан адаптивный BERT-модуль, полностью интегрированный в информационную систему прогнозирования, обеспечивающий анализ текстов на русском. Сформирован и расширен многоязычный корпус (до 10000 ключевых слов); выполнено переобучение NLP-модели; внедрена технологическая инфраструктура. В результате была создана структурированная методология, объединяющая лингвистическую и технологическую часть проекта. Модуль демонстрирует высокие показатели точности классификации и устойчивости к редким выражениям, что позволит специалистам получать своевременные предупреждения и формировать персонализированные рекомендации для сопровождения детей из группы риска. Проведён статистический анализ данных, полученных из Анкет. На предварительном этапе была проведена очистка данных. Полученные результаты будут использованы для более точной оценки риска в клинической практике, а также при разработке программ профилактики и вмешательства.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жасөспірімдердің аутодеструктивті мінез-құлқын анықтау үшін машиналық оқыту алгоритмдерін әзірлеу және тестілеу кезеңінде жұмыстың толық циклі орындалды. Мақсатқа қол жеткізілді: модель оқытылып қана қоймай, сонымен қатар мамандардың практикалық қолдануы үшін белгілердің түсіндірілуін қамтамасыз етеді. Орыс тіліндегі мәтіндерді талдауды қамтамасыз ететін болжаудың ақпараттық жүйесіне толығымен біріктірілген адаптивті BERT модулі жасалды. Көп тілді корпус құрылды және кеңейтілді (10000 кілт сөзге дейін); NLP моделін қайта даярлау орындалды; технологиялық инфрақұрылым енгізілді. Нәтижесінде жобаның лингвистикалық және технологиялық бөлігін біріктіретін құрылымдық әдістеме жасалды. Модуль классификацияның дәлдігі мен сирек кездесетін өрнектерге төзімділіктің жоғары көрсеткіштерін көрсетеді, бұл мамандарға уақтылы ескертулер алуға және тәуекел тобындағы балаларды сүйемелдеу үшін жекелендірілген ұсыныстарды қалыптастыруға мүмкіндік береді. Сауалнамалардан алынған мәліметтерге статистикалық талдау жүргізілді. Алдын ала кезеңде деректерді тазарту жүргізілді. Нәтижелер клиникалық тәжірибеде, сондай-ақ алдын алу және араласу бағдарламаларын әзірлеу кезінде тәуекелді дәлірек бағалау үшін пайдаланылады.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : В качестве инструмента для обработки первичных данных Анкеты был выбран Microsoft Excel для обработки и анализа данных, включая оцифровку анкет. Проводится сбор и систематизированная организация данных анкет в структурированный формат Excel из Google Форм. В процессе сбора данных через Google Формы была разработана анкета, произведена настройка формы, были настроены дополнительные опции, такие как обязательность ответов и возможность редактирования ответов. Анкета была распространена среди специалистов с помощью ссылки. Google Форма автоматически собирает все ответы. Преобразован формат анкеты в структурированный формат Excel для сбора показателей результатов анкет. В процессе обработки анкет данных ПЭИ были созданы структурированные таблицы и база данных для хранения данных анкет. Разрабатывается алгоритм оценки сентиментов, проводится набор ключевых слов и фраз, характеризующих нестабильное эмоциональное состояние, что позволит определить эмоциональную окраску сообщений участников в социальных сетях.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Microsoft Excel бағдарламасы сауалнамаларды цифрландыру, деректерді өңдеу және талдау үшін Сауалнаманың бастапқы деректерін өңдеу құралы ретінде таңдалды. Сауалнама деректері Google Forms жүйесінен құрылымдық Excel форматына жиналады және жүйелі түрде ұйымдастырылады. Google Forms арқылы деректерді жинау процесінде сауалнама әзірленді, форма реттелді және міндетті жауаптар және жауаптарды өңдеу мүмкіндігі сияқты қосымша опциялар реттелді. Сауалнама мамандар арасында сілтеме арқылы таратылды. Google Form барлық жауаптарды автоматты түрде жинайды. Сауалнама нәтижелерінің көрсеткіштерін жинау үшін сауалнама пішімін құрылымдық Excel пішіміне түрлендірілді. ПЭЗ деректерін өңдеу процесінде сауалнама деректерін сақтау үшін құрылымдық кестелер және деректер базасы құрылды. Көңіл-күйді бағалау алгоритмі әзірленуде, тұрақсыз эмоционалдық жағдайды сипаттайтын түйінді сөздер мен сөз тіркестерінің жиынтығы жүзеге асырылуда, бұл қатысушылардың әлеуметтік желілердегі хабарламаларының эмоционалдық бояуын анықтауға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Продолжается набор первичного научного материала соответственно критериям отбора в фокусную группу – дети и подростки, пациенты детских психиатрических стационаров, госпитализированные по поводу суицидального поведения, с депресивными расстройствами, а также с сопутствующими иными формами аутодеструктивного поведения и анализ случаев завершенных суицидов. На момент составления отчета собраны 310 анкет с суицидальными попытками и 229 анкет завершенных суицидов.

Level of implementation (in Kazakh) : Бастапқы зерттеу деректері фокус-топты іріктеу критерийлеріне сәйкес жиналуда: балалар мен жасөспірімдер, суицидтік мінез-құлық, депрессиялық бұзылулар және өзін-өзі жою мінез-құлқының басқа да қатар жүретін түрлерімен ауруханаға жатқызылған балалар психиатриялық ауруханаларындағы пациенттер. Жинақтау кезінде 310 әрекет сауалнамасы және 229 өлімнен кейінгі сауалнама жиналды.

Efficiency (in Russian) : Одна из проблем суицидов - экономическое бремя, связанное с потерей работоспособности в результате реакции горя, расходы на лечение в связи с возникающими психосоматическими и психическими расстройствами у близких, оплата времени нетрудоспособности, связанного со смертью; расходы на услуги здравоохранения и недополученной прибылью общества от утери ее работоспособных членов; это бремя значительно возрастает, если учесть тот факт, что на одного человека, умершего в результате суицида, приходится более 30 суицидальных попыток других лиц; количество лиц, прямо и косвенно страдающих от каждого завершенного суицида и суицидальной попытки, не поддается исчислению, так как все лица, вовлеченные в эту ситуацию страдают от долгосрочных последствий суицидального поведения. Ожидается, что разработка комплексной модели превенции суицидов, внедренной на этапе первичной психопрофилактики аутоагрессивного поведения значительно снизит суицидальные тенденции среди детского населения.

Efficiency (in Kazakh) : Өз-өзіне қол жұмсау проблемаларының бірі қайғылы реакция нәтижесінде еңбекке қабілеттілігін жоғалтуға байланысты экономикалық ауыртпалық, жақын адамдарда пайда болған психосоматикалық және психикалық бұзылуларға байланысты емделуге кететін шығындар, өліммен байланысты еңбекке жарамсыздық уақытына ақы төлеу; денсаулық сақтау қызметтеріне арналған шығыстар және компанияның жұмыс істейтін мүшелерін жоғалтудан алынған жоғалтқан пайдасы; суицидтен қайтыс болған әрбір адамға басқалардың 30-дан астам өз-өзіне қол жұмсау әрекеттері болатынын ескерсек, бұл ауыртпалық айтарлықтай артады; Әрбір аяқталған суицид пен өзіне-өзі қол жұмсау әрекетінен тікелей және жанама түрде зардап шеккен тұлғалардың саны есепсіз, өйткені осы жағдайдағы адамдар суицидтік мінез-құлықтың ұзақ мерзімді салдарын бастан кешіреді. Автоагрессивті мінез-құлықтың бастапқы психопрофилактикасы сатысында енгізілген суицидтің алдын алудың кешенді моделін әзірлеу балалар популяциясының суицидке бейімділігін айтарлықтай төмендетеді деп күтілуде

Field of application (in Russian) : Научные и практические организации и ведомства заинтересованные в обеспечении системного междисциплинарного сотрудничества в решении проблемы превенции девиантного поведения среди несовершеннолетних. Медицина и здравоохранение , IT технологии, система образования, система внутренних дел

Field of application (in Kazakh) : кәмелетке толмағандар арасындағы девиантты мінез-құлықтың алдын алу мәселесін шешуде жүйелі пәнаралық ынтымақтастықты қамтамасыз етуге мүдделі ғылыми-практикалық ұйымдар мен ведомстволар. Медицина және денсаулық сақтау, IT-технология, білім беру жүйесі, ішкі істер жүйесі