The object of research, development or design (in Russian) : Объектом исследования являются казахско-джунгарские отношения во второй половине XVII – 50-х годах XVIII века, рассматриваемые как сложное историко-политическое и социально-экономическое явление, оказавшее значительное влияние на развитие государственности, международных связей и общественных процессов в Центральноазиатском регионе.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Зерттеу нысаны – XVII ғасырдың екінші жартысы - XVIII ғасырдың 50-жылдарындағы қазақ-жоңғар қатынастары. Бұл қатынастар Орталық Азия аймағындағы мемлекеттіліктің дамуына, халықаралық байланыстар мен қоғамдық үдерістердің қалыптасуына елеулі ықпал еткен күрделі тарихи-саяси және әлеуметтік-экономикалық құбылыс ретінде қарастырылады.

Aim of work (in Russian) : Исследование и анализ малоизвестных источников, архивных материалов и фольклорных свидетельств, проведение комплексного реконструирования истории взаимодействия казахского и джунгарского народов во второй половине XVII – 50 гг. XVIII века.

Aim of work (in Kazakh) : XVII ғасырдың екінші жартысы - XVIII ғасырдың 50-жылдарындағы қазақ және жоңғар халықтарының өзара байланыс тарихын кешенді түрде қайта қалпына келтіру мақсатында аз зерттелген деректерді, мұрағаттық материалдар мен фольклорлық мәліметтерді зерттеу және талдау.

Методы исследования (на русском) : Используется комплекс взаимодополняющих методов, что позволяет провести всесторонний анализ проблемы. Метод интерпретации текстов позволяет понять их содержание, установить причинно-следственные связи. Хронологический метод позволяет восстановить последовательность происходивших ключевых событий. Сравнительно-исторический метод используется при сопоставлении важных фактов в истории взаимодействующих сторон. Использование комплекса аналитических методов необходимо для максимально точной реконструкции событий и процессов, выявления ключевых факторов, влиявших на их ход, роли отдельных участников, мотивов их действий, основных результатов и исторических последствий.

Методы исследования (на казахском) : Өзара бірін-бірі толықтыратын әдістер кешені қолданылады, бұл мәселені жан-жақты талдауға мүмкіндік береді. Мәтіндерді интерпретациялау әдісі олардың мазмұнын терең түсінуге, себеп-салдарлық байланыстарды анықтауға жағдай жасайды. Хронологиялық әдіс негізгі оқиғалардың ретін қалпына келтіруге мүмкіндік береді. Салыстырмалы-тарихи әдіс өзара әрекеттескен тараптар тарихындағы маңызды деректерді салыстыру барысында қолданылады. Талдау әдістерінің кешенін пайдалану оқиғалар мен үдерістерді мүмкіндігінше дәл қайта қалпына келтіру, олардың дамуына әсер еткен негізгі факторларды, жеке қатысушылардың рөлін, іс-әрекеттерінің себептерін, негізгі нәтижелер мен тарихи салдарларды анықтау үшін қажет.

Obtained results and novelty (in Russian) : В ходе анализа архивных источников были систематизированы и определены основные этапы эволюции казахско-джунгарских отношений, что позволило выявить ключевые причины, движущие силы и последствия вооруженных и политических конфликтов, происходивших внутри Джунгарского ханства и между противоборствующими сторонами. На основе комплексного изучения документов прослеживается трансформация характера взаимоотношений - от временных союзов и дипломатических контактов до открытых противостояний, обусловленных борьбой за политическое влияние, экономические ресурсы и территориальное господство. Проведённое исследование демонстрирует, что сочетание внешних угроз и внутренних кризисов играло определяющую роль в формировании политической конфигурации региона. Взаимодействие казахских и джунгарских правителей отражает сложную и многослойную динамику процессов, в которых переплетались интересы различных этнополитических общностей Центральной Азии. Анализ исторических источников позволяет глубже понять закономерности региональной политики, механизмы этносоциальных отношений и стратегию выживания государств в условиях военной и политической нестабильности.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Архивтық дереккөздерді талдау барысында қазақ-жоңғар қатынастарының эволюциясының негізгі кезеңдері жүйеленіп, анықталды. Бұл Джунгар хандығының ішіндегі және қарама-қарсы тараптар арасындағы қарулы әрі саяси қақтығыстардың басты себептері, қозғаушы күштері мен салдарын айқындауға мүмкіндік берді. Құжаттарды кешенді зерттеу негізінде қазақ-жоңғар қатынастарының сипатының трансформациясы – уақытша одақтар мен дипломатиялық байланыстардан бастап, саяси ықпал, экономикалық ресурстар және аумақтық үстемдік үшін күреске негізделген ашық қарсыластыққа дейінгі даму үрдісі байқалады. Жүргізілген зерттеу сыртқы қауіптер мен ішкі дағдарыстардың үйлесуі аймақтың саяси құрылымының қалыптасуында шешуші рөл атқарғанын көрсетеді. Қазақ және жоңғар билеушілерінің өзара әрекеттестігі Орталық Азияның әртүрлі этносаяси қауымдастықтарының мүдделері тоғысқан күрделі әрі көпқабатты тарихи үдерістердің динамикасын бейнелейді. Тарихи дереккөздерді талдау аймақтағы саясаттың заңдылықтарын, этносаралық және әлеуметтік қатынастардың тетіктерін, сондай-ақ әскери және саяси тұрақсыздық жағдайындағы мемлекеттердің өмір сүру стратегиясын тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Исследование обладает высоким потенциалом для внесения значимого вклада в развитие современного научного и образовательного пространства Казахстана. Его результаты способны не только обогатить отечественную историографию новыми эмпирическими данными и теоретическими обобщениями, но и содействовать формированию более глубокого и системного понимания исторических процессов, происходивших в Центральной Азии в исследуемый период. Научная значимость проекта заключается в том, что он способствует уточнению и переосмыслению ряда положений, связанных с историей казахско-джунгарских отношений, выявлению их региональных, политических и социокультурных особенностей. В практическом отношении результаты исследования могут быть использованы при разработке учебных программ и курсов по истории Казахстана, источниковедению и международным отношениям, а также при подготовке научных публикаций и справочных изданий. Изучение ранее не введенных в научный оборот архивных документов и материалов позволяет существенно расширить источниковедческую базу, открыть новые аспекты взаимодействия казахских и джунгарских политических структур, выявить особенности дипломатических контактов, торгово-экономических связей и военных конфликтов. Исследование способствует комплексному осмыслению исторического опыта народов региона и формированию целостного взгляда на их взаимовлияние в контексте общеевразийских процессов второй половины XVII-50-х годов XVIII века.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттеу қазіргі Қазақстанның ғылыми және білім беру кеңістігінің дамуына елеулі үлес қосуға зор әлеуетке ие. Оның нәтижелері отандық тарихнаманы жаңа эмпирикалық деректермен және теориялық тұжырымдармен байытып қана қоймай, сонымен қатар зерттеліп отырған кезеңдегі Орталық Азияда өткен тарихи үдерістерді терең әрі жүйелі түсінуге ықпал етеді. Жобаның ғылыми маңыздылығы оның қазақ-жоңғар қатынастары тарихына қатысты бірқатар тұжырымдарды нақтылап, қайта пайымдауға, олардың аймақтық, саяси және әлеуметтік-мәдени ерекшеліктерін айқындауға мүмкіндік беретінінде. Практикалық тұрғыдан алғанда, зерттеу нәтижелері Қазақстан тарихы, деректану және халықаралық қатынастар бойынша оқу бағдарламалары мен курстарын әзірлеуде, сондай-ақ ғылыми басылымдар мен анықтамалық еңбектер дайындауда пайдаланылуы мүмкін. Бұған дейін ғылыми айналымға енгізілмеген архивтық құжаттар мен материалдарды зерттеу деректанулық базаны едәуір кеңейтуге, қазақ және жоңғар саяси құрылымдарының өзара іс-қимылының жаңа қырларын ашуға, дипломатиялық байланыстардың, сауда-экономикалық қатынастардың және әскери қақтығыстардың ерекшеліктерін анықтауға мүмкіндік береді. Зерттеу аймақ халықтарының тарихи тәжірибесін кешенді тұрғыда түсінуге және XVII ғасырдың екінші жартысы мен XVIII ғасырдың 50-жылдарындағы еуразиялық үдерістер контекстінде олардың өзара ықпалына тұтас көзқарас қалыптастыруға көмектеседі.

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследования апробированы в научных статьях, на основе выявленных архивных документов подготовлен и издан сборник архивных документов. В рамках проекта опубликованы 2 статьи и принята к публикации 1 статья в изданиях, рекомендованных КОКСНВО, 1 статья в журнале базы Scopus (процентиль 84). Результаты данного проекта могут быть использованы в научно-образовательном процессе при написании учебных пособий, лекционных курсов и монографий по истории Казахстана.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері ғылыми мақалаларда апробациядан өтті, анықталған мұрағаттық құжаттар негізінде мұрағаттық құжаттар жинағы дайындалып, жарыққа шықты. Жоба аясында ҒЖБССҚК ұсынған басылымдарда 2 мақала жарияланып, 1 мақала басылымға қабылданды, сондай-ақ Scopus базасындағы (84-процентиль) журналда 1 мақала жарық көрді. Жоба нәтижелерін Қазақстан тарихы бойынша оқу құралдарын, дәрістер курстарын және монографияларды әзірлеу кезінде ғылыми-білім беру үдерісінде қолдануға болады.

Efficiency (in Russian) : Результаты и материалы исследования обладают значительным потенциалом для дальнейшего использования в научной и образовательной деятельности. Они могут послужить основой для подготовки обобщающих трудов, посвящённых комплексному анализу казахско-джунгарских отношений, а также для разработки и совершенствования учебно-методических материалов - учебников, пособий и лекционных курсов по таким дисциплинам, как «История Казахстана», «Краеведение», «История Центральной Азии» и другим смежным областям гуманитарного знания. Исследование представляет научный интерес для специалистов, занимающихся проблематикой международных отношений, этнополитических процессов и трансграничных взаимодействий в Евразийском регионе. Научные выводы и аналитические обобщения могут быть использованы при сравнительном изучении динамики политических, экономических и культурных связей между народами Казахстана и сопредельных территорий. Способствует углубленному осмыслению исторических закономерностей формирования региональных систем взаимодействия, раскрывает характер социально-экономических и культурных взаимовлияний, вносит весомый вклад в развитие современной исторической науки Казахстана и расширение междисциплинарного подхода к изучению прошлого Центральной Азии.

Efficiency (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері мен материалдары ғылыми және білім беру қызметінде әрі қарай пайдалануға зор әлеуетке ие. Олар қазақ-жоңғар қатынастарын кешенді талдауға арналған жинақтаушы еңбектерді дайындаудың негізі бола алады, сондай-ақ «Қазақстан тарихы», «Өлкетану», «Орталық Азия тарихы» және гуманитарлық білімнің өзге де салалары бойынша оқулықтар, оқу құралдары мен дәріс курстарын әзірлеу мен жетілдіруде қолданылуы мүмкін. Зерттеу Еуразия аймағындағы халықаралық қатынастар, этносаяси үдерістер және трансшекаралық өзара байланыстар мәселелерін зерттеумен айналысатын мамандар үшін ғылыми тұрғыдан үлкен қызығушылық тудырады. Алынған ғылыми қорытындылар мен талдамалық тұжырымдар Қазақстан мен көршілес аймақтар халықтарының саяси, экономикалық және мәдени байланыстарының динамикасын салыстырмалы түрде зерттеу барысында пайдаланылуы мүмкін. Бұл зерттеу аймақтық өзара іс-қимыл жүйелерінің қалыптасуындағы тарихи заңдылықтарды терең түсінуге ықпал етіп, әлеуметтік-экономикалық және мәдени өзара ықпалдардың сипатын ашып көрсетеді, сондай-ақ қазіргі Қазақстанның тарихи ғылымының дамуына және Орталық Азияның өткенін пәнаралық тұрғыдан зерделеуді кеңейтуге елеулі үлес қосады.

Field of application (in Russian) : Исторические науки. Проект обладает значительным научным и общественно-практическим потенциалом. Его реализация позволит внести весомый вклад в развитие научного и образовательного пространства Республики Казахстан, обеспечив дальнейшее углубление исторических исследований и расширение источниковой базы отечественной историографии. Введение в научный оборот ранее не изученных или слабо исследованных материалов из отечественных и зарубежных архивов, а также фольклорных и устно-поэтических источников создаст прочную эмпирическую основу для разработки новых направлений исторического анализа. Эти материалы могут стать фундаментом для подготовки современных учебников, энциклопедий, справочных изданий, а также для написания научных монографий, статей и научно-популярных публикаций, направленных на популяризацию национального историко-культурного наследия. Тематика проекта, связанная с осмыслением и сохранением исторического наследия, имеет широкие перспективы применения в образовательной и культурной среде. Полученные результаты могут быть интегрированы в учебные программы высших и средних учебных заведений, использованы при проведении воспитательных мероприятий, культурно-просветительских акций и музейных экспозиций. Тем самым проект способствует укреплению национальной исторической памяти, формированию гражданской идентичности и развитию научно-образовательного потенциала Казахстана в контексте современного гуманитарного знания.

Field of application (in Kazakh) : Тарих ғылымдары. Жоба елеулі ғылыми және қоғамдық-практикалық әлеуетке ие. Оның жүзеге асырылуы Қазақстан Республикасының ғылым және білім беру кеңістігінің дамуына айтарлықтай үлес қосып, тарихи зерттеулердің тереңдеуіне және отандық историографияның деректік негізінің кеңеюіне мүмкіндік береді. Отандық және шетелдік архивтерден алынған бұрын зерттелмеген немесе аз зерттелген материалдарды, сондай-ақ фольклорлық және ауызша-поэтикалық дереккөздерді ғылыми айналымға енгізу тарихи талдаудың жаңа бағыттарын дамытуға берік эмпирикалық негіз қалайды. Аталған материалдар заманауи оқулықтар, энциклопедиялар, анықтамалық басылымдар әзірлеудің, сондай-ақ ұлттық тарихи-мәдени мұраны насихаттауға бағытталған ғылыми монографиялар, мақалалар мен ғылыми-көпшілік еңбектер жазудың іргетасы бола алады. Тарихи мұраны зерделеу мен сақтауға бағытталған жобаның тақырыбы білім беру және мәдени ортада кеңінен қолдану мүмкіндіктеріне ие. Зерттеу нәтижелері жоғары және орта оқу орындарының оқу бағдарламаларына енгізіліп, тәрбие жұмыстары мен мәдени-ағартушылық іс-шараларда, музей экспозицияларында пайдаланылуы мүмкін. Жоба ұлттық тарихи жадты нығайтуға, азаматтық бірегейлікті қалыптастыруға және қазіргі гуманитарлық білім беру кеңістігінде Қазақстанның ғылыми-білім беру әлеуетін дамытуға ықпал етеді.