The object of research, development or design (in Russian) : Почвенный покров и растительные сообщества нарушенных в результате добычи фосфоритов пастбищных земель на территории фосфоритного месторождения Жанатас (Жамбылская область), а также состояние и степень восстановления по сезонам вегетации на основе данных дистанционного зондирования Земли.

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жамбыл облысындағы Жаңатас фосфорит кен орны аумағында фосфорит өндіру салдарынан бұзылған жайылымдық жерлердің топырақ жамылғысы мен өсімдік қауымдастықтары, олардың вегетация маусымдары бойынша (ЖҚЗ деректерімен) күйі мен қалпына келу дәрежесі.

Aim of work (in Russian) : Изучение современного состояния пастбищных угодий и тенденция изменений почвенно-растительного покрова, мониторинг восстановление на основе ДЗЗ на техногенно-нарушенных экосистемах фосфоритового месторождения

Aim of work (in Kazakh) : Жайылымдық жерлердің қазіргі жағдайы және топырақ-өсімдік жамылғысының өзгеру тенденциясын зерттеу, фосфоритті кен орындарының техногендік бұзылған экожүйелерін қашықтықтан зондтау негізінде қалпына келуін бақылау

Методы исследования (на русском) : Методы исследования: этапы работ: полевой → камеральный → заключительный. Рекогносцировка объектов исследования и выбор ключевых участков. Почвенная съёмка, закладка ключевых разрезов, морфологическое описание по генетическим горизонтам; отбор образцов. В кормовых угодьях — обозначение ключевых точек учёта продуктивности. Определение видового состава с выделением доминантов/субдоминантов, оценка ярусности растительных сообществ. Органическое вещество (гумус) — по методу И.В. Тюрина. Содержание СО₂ почвенных карбонатов — по методу Х.П. Бауэра. Водная вытяжка — по методу Е.В. Аринушкиной (с современными модификациями). Гранулометрический состав — для карбонатных и засолённых почв с химической подготовкой раствором пирофосфата натрия, по методу Н.А. Качинского. Все определения — по общепринятым методикам. Геоботанические исследования в соответствии с «Инструкцией по проведению крупномасштабных геоботанических изысканий природных кормовых угодий Республики Казахстан» (1996); сопоставительный анализ с почвенно-экологическими условиями (естественные пастбища, техногенно нарушенные и рекультивированные участки отвалов). Дистанционное зондирование и ГИС, источники данных: Sentinel-2A, уровень обработки L2A, пространственное разрешение 10 м; периоды 2015, 2020, 2025 гг. (MSI, 13 спектральных каналов). Показатели: расчёт индекса NDVI по снимкам Sentinel-2A в ПО ArcGIS 10.8.

Методы исследования (на казахском) : Зерттеу әдістері: жұмыс кезеңдері: далалық → камералдық → қорытынды. Зерттеу нысандарын барлау жасау және негізгі учаскелерді таңдау. Топырақтық түсірім, негізгі кескіндерді қазу, генетикалық горизонттар бойынша морфологиялық сипаттама; үлгілерді іріктеу. Мал азықтық алқаптарда өнімділікті есепке алудың негізгі нүктелерін белгілеу. Доминанттар/субдоминанттарды бөліп көрсете отырып түрлік құрамды анықтау, өсімдік қауымдастықтарының қабаттылығын бағалау. Органикалық зат (гумусты) И.В. Тюрин әдісімен анықтау. Топырақ карбонаттарының СО₂ мөлшерін Х.П. Бауэр әдісімен анықтау. Сулы сығындысы Е.В. Аринушкина әдісі бойынша (заманауи модификациялармен). Гранулометриялық құрамы - карбонатты және тұзданған топырақтар үшін натрий пирофосфаты ерітіндісімен химиялық дайындық жасап, Н.А. Качинский әдісімен. Барлық анықтаулар — жалпы қабылданған әдістемелер бойынша. Геоботаникалық зерттеулер Республикамыздың жерге орналастыру жүйесінде әзірленген Қазақстан Республикасының табиғи мал азықтық алқаптары бойынша ірі ауқымды геоботаникалық ізденістерін жүргізу жөніндегі Нұсқаулыққа (1996 ж.) сәйкес; топырақ-экологиялық жағдайлармен (табиғи жайылымдар, техногендік бұзылған және рекультивацияланған үйінді учаскелері) салыстыра талдау. Қашықтан зондтау және ГАЖ бойынша дереккөздер: Sentinel-2A, өңдеу деңгейі L2A, кеңістіктік ажырату қабілеті 10 м; кезеңдер 2015, 2020, 2025 жж. (MSI, 13 спектралдық арна). Көрсеткіштер: NDVI индексін Sentinel-2A суреттері бойынша ArcGIS 10.8-де есептеу.

Obtained results and novelty (in Russian) : Оценка состояния пастбищ на техногенно-нарушенных участках фосфоритового месторождения Жанатас, выделены стадии восстановления с привязкой к почвенно-экологическим условиям. Почвенные характеристики: установлены диапазоны вариабельности гумуса, карбонатности, солонцеватости и гранулометрического состава. Растительный покров, определён видовой состав с указанием доминантов и субдоминантов; описана ярусность сообществ и выявлены индикаторные виды стадий восстановления. Продуктивность пастбищ: по ключевым точкам учёта получены оценки урожайности, показана зависимость продуктивности от степени техногенного нарушения и свойств почвы. Дистанционное зондирование NDVI, GNDVI, OSAVI, MCARI и CVI: сформированы временные ряды Sentinel-2 (2014-2025), рассчитаны сезонные и межгодовые метрики NDVI, выявлены устойчивые тренды восстановления на отвалах.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Жаңатас фосфорит кен орнының техногендік бүлінген учаскелеріндегі жайылымдардың жағдайын бағалау, топырақ-экологиялық жағдайлармен байланыста қалпына келу сатылары айқындалды. Топырақ сипаттамалары: гумус мөлшерінің, карбонаттылықтың, тұзданудың және гранулометриялық (механикалық) құрамның өзгергіштік диапазондары анықталды. Өсімдік жамылғысы: түрлік құрамы доминанттар мен субдоминанттарды көрсете отырып айқындалды, қауымдастықтардың қабаттылығы сипатталды және қалпына келудің индикаторлық түрлері белгіленді. Жайылым өнімділігі: негізгі есеп нүктелері бойынша өнімділік бағаланды, өнімділіктің техногендік бұзылу дәрежесі мен топырақ қасиеттеріне тәуелділігі көрсетілді. Қашықтан зондтау (NDVI, GNDVI, OSAVI, MCARI, CVI): Sentinel-2 (2014–2025) уақыттық қатарлары қалыптастырылып, маусымдық және жылдық метрикалар есептелді, бүлінген үйінділерде қалпына келудің тұрақты трендтері анықталды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Комплексная оценка и восстановление пастбищ на техногенно-нарушенных и рекультивированных участках фосфоритового месторождения Жанатас с учётом почвенно-экологических условий.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Топырақ-экологиялық жағдайларды ескере отырып, Жаңатас фосфорит кен орнының техногендік бүлінген және рекультивацияланған аймақтардағы жайылымдарды кешенді бағалау және қалпына келтіру.

Level of implementation (in Russian) : Внедрение результатов в производственные процессы не предусмотрено в рамках данного проекта.

Level of implementation (in Kazakh) : Осы жобаның аясында нәтижелерді өндірістік процестерге енгізу көзделмеген.

Efficiency (in Russian) :

Efficiency (in Kazakh) :

Field of application (in Russian) : Рекультивация и охрана земель горнодобывающих предприятий (фосфоритовые карьеры, отвалы). Мониторинг пастбищ на техногенно-нарушенных и рекультивированных участках: сезонная оценка состояния, контроль динамики по индексам ДЗЗ (NDVI, GNDVI, OSAVI, MCARI, CVI). Землепользование и агропроизводство: нормирование пастбищной нагрузки, прогноз и повышение продуктивности кормовых угодий. Наука и образование: апробация интегральных подходов «почва-растительность-ДЗЗ», подготовка методических материалов и кейсов. Пользователи: Недропользователи, землепользователи, органы управления АПК и экологии, проектные и научные организации.

Field of application (in Kazakh) : Тау-кен кәсіпорындарының жерлерін рекультивациялау және қорғау (фосфорит карьерлері, үйінділер). Техногендік бүлінген және рекультивацияланған учаскелердегі жайылымдарды мониторингілеу: маусымдық жағдайды бағалау, ЖҚЗ индекстері (NDVI, GNDVI, OSAVI, MCARI, CVI) бойынша динамиканы бақылау. Жерді пайдалану және агроөндіріс: жайылым жүктемесін нормалау, мал азықтық алқаптардың өнімділігін болжау және арттыру. Ғылым және білім: «топырақ–өсімдік жамылғысы–ЖҚЗ» интегралды тәсілдерін апробациялау, әдістемелік материалдар мен кейстер дайындау. Пайдаланушылар: жер қойнауын пайдаланушылар, жер пайдаланушылар, АӨК мен экология саласындағы басқару органдары, жобалық және ғылыми ұйымдар.