The object of research, development or design (in Russian) : Реки равнинного Казахстана

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жазықтық Қазақстан өзендері

Aim of work (in Russian) : Целью проекта является изучение характера многолетних колебаний минимального стока в условиях климатических изменений и влияния хозяйственной деятельности. Применение новых подходов и методов к его расчету и оценка вероятности и степени опасности неблагоприятных гидрологических явлений (маловодье) в различных бассейновых природно-хозяйственных системах Казахстана, как основы для принятия оптимальных решений для обеспечения их водной безопасности.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты климаттық өзгерістер мен шаруашылық іс-әрекеттің әсері жағдайында ең төменгі ағындының көпжылдық ауытқуларының сипатын зерттеу болып табылады. Оны есептеуге жаңа тәсілдер мен әдістерді қолдану және олардың су қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында оңтайлы шешімдер қабылдау үшін негіз ретінде Қазақстанның әртүрлі бассейндік табиғи-шаруашылық жүйелерінде қолайсыз гидрологиялық құбылыстардың (су тапшылығы) ықтималдығы мен қауіптілік дәрежесін бағалау.

Методы исследования (на русском) : современные статистические методы анализа временных рядов (методы гидрологической аналогии, корреляционный, регрессионный, спектрально-временной анализ, метод авторегрессии, скользящего среднего), методы полевых экспериментальных исследований, методы сравнительного географического анализа, применение картографического метода позволить отобразить пространственные изменения основных характеристик минимального стока рек равнинного Казахстана

Методы исследования (на казахском) : Уақыттық қатарларды талдаудың заманауи статистикалық әдістері (гидрологиялық ұқсастық, корреляциялық, регрессиялық, спектрлік-уақыттық талдау, авторегрессия, жылжымалы орташа әдістері), далалық эксперименттік зерттеу әдістері, салыстырмалы географиялық талдау әдістері, картографиялық әдісті қолдану Қазақстанның жазық өзендерінің ең төменгі ағындысының негізгі сипаттамаларының кеңістіктік өзгерістерін көрсетуге мүмкіндік береді

Obtained results and novelty (in Russian) : Выполнен прогноз водности рек рассматриваемого региона на ближайшее десятилетие; рассчитаны прогнозные характеристики стока в летний и зимний периоды, определены показатели минимального стока различной обеспеченности. Определена вероятность возникновения неблагоприятных гидрологических ситуаций, включая периоды затяжного маловодья, пересыхания отдельных водотоков и формирования кластеров маловодных лет. Проведены полевые и экспедиционные исследования, обеспечившие уточнение фактических характеристик маловодья на слабонаблюдаемых и ненаблюдаемых участках рек, влияющих на современный режим минимального стока. На основе полученных данных разработаны рекомендации по расчёту нормы минимального стока различной обеспеченности для летне-осеннего и зимнего периодов, а также методические подходы для оценки дефицита водных ресурсов в условиях нарастающих климатических изменений. Выполнен прогноз опасных гидрологических явлений, включая затяжное маловодье; определены бассейны повышенного риска и предложены ориентиры для адаптации водохозяйственных систем. Опубликована 1 (одна) статья в рецензируемом научном издании, имеющий процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 57.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Зерттеу өзендерінің алдағы онжылдықтағы сулылығына болжам жасалды; жазғы және қысқы кезеңдер үшін ағындының болжамдық сипаттамалары есептеліп, әртүрлі қамтамасыздықтағы минималды су өтімдері анықталды. Ұзаққа созылған суы аз жылдар циклі, жекелеген өзен арналарының тартылуы және төмен сулы жылдар кластерлерінің қалыптасуы сияқты қолайсыз гидрологиялық жағдайлардың пайда болу ықтималдығы бағаланды. Нашар бақыланатын және бақыланбайтын өзен учаскелерінде минималды ағындының нақты сипаттамаларын нақтылауға мүмкіндік берген далалық және экспедициялық зерттеулер жүргізілді; олар қазіргі кезеңдегі минималды ағындының қалыптасуына әсер ететін факторларды анықтауға мүмкіндік берді. Алынған мәліметтер негізінде жазғы және қысқы кезеңдер үшін әртүрлі қамтамасыздықтағы минималды су өтімдерін есептеу бойынша ұсыныстар, сондай-ақ климаттық өзгерістердің күшеюі жағдайында су ресурстары тапшылығын бағалаудың әдістемелік тәсілдері әзірленді. Ұзаққа созылған су тапшылығы сияқты қауіпті гидрологиялық құбылыстардың болжамы жасалды; қауіптілік деңгейі жоғары алаптар айқындалып, су шаруашылығы жүйелерін бейімдеу бағыттары ұсынылды. Зерттеу нәтижелері бойынша Scopus деректер базасындағы CiteScore көрсеткіші кемінде 57 пайыздық деңгейдегі рецензияланатын ғылыми басылымда 1 (бір) мақала жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Методические модификации гидрологических исследований найдут применение и в дальнейшем в аналогичных исследованиях, что определяет перспективность получаемых результатов. Последние позволяют также давать прогноз состояния водных ресурсов и гидрологических характеристик на ближайшие десятилетия. По мере накопления натурных данных и корректировки расчётных величин, с использованием применяемой методики, будет даваться прогноз и на последующие 10-летия.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Гидрологиялық зерттеулердің әдістемелік модификациялары бұдан әрі ұқсас зерттеулерде қолданылады, бұл алынған нәтижелердің перспективасын анықтайды. Соңғысы алдағы онжылдықтардағы су ресурстары мен гидрологиялық сипаттамалардың жай-күйін болжауға мүмкіндік береді. Табиғи мәліметтердің жинақталуына және есептелген шамалардың түзетілуіне қарай қолданылатын әдістемені пайдалана отырып, келесі 10 жылдыққа да болжам жасалатын болады.

Level of implementation (in Russian) : Опубликована 1 (одна) статья в рецензируемом научном издании, имеющий процентиль по CiteScore в базе Scopus не менее 57.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері бойынша Scopus деректер базасындағы CiteScore көрсеткіші кемінде 57 пайыздық деңгейдегі рецензияланатын ғылыми басылымда 1 (бір) мақала жарияланды.

Efficiency (in Russian) : Уточненные характеристики дефицита водных ресурсов, расчетные данные по величинам минимального летнего и зимнего стока рек равнинного Казахстана, будут переданы пользователям и могут учитываться в конкретном проектировании, при решении стратегических и текущих задач использования водных ресурсов или отдельных водных объектов.

Efficiency (in Kazakh) : Су ресурстары тапшылығының нақтыланған сипаттамалары, Қазақстанның жазық өзендерінің ең төменгі жазғы және қысқы ағындысының шамалары бойынша есептік мәліметтер пайдаланушыларға берілетін болады және су ресурстарын немесе жекелеген су объектілерін пайдаланудың стратегиялық және ағымдағы міндеттерін шешу кезінде нақты жобалауда ескерілуі мүмкін.

Field of application (in Russian) : Полученные в результате осуществления проекта характеристики, использованные инновации в их оценках определяют новизну результатов, которые могут быть положены в основу разработки водной стратегии республики и регионов в современных условиях.

Field of application (in Kazakh) : Жобаны жүзеге асыру нәтижесінде алынған сипаттамалар, олардың бағалауында пайдаланылған инновациялар қазіргі жағдайда республика мен аймақтардың су стратегиясын әзірлеуге негіз болатын нәтижелердің жаңалығын анықтайды.