The object of research, development or design (in Russian) : Искусственное восполнение запасов подземных вод

The object of research, development or design (in Kazakh) : Жер асты суларының қорларын жасанды толықтыру

Aim of work (in Russian) : Научное обоснование и выявление в вододефицитных мелкосопочных районах Центрального Казахстана перспективных площадей для искусственного восполнения запасов подземных вод (ИВЗПВ) с целью водообеспечения населённых пунктов, промышленных предприятий и обводнения пастбищ, разработка типовых технологических схем ИВЗПВ применительно к разнообразным физико-географическим, геолого-геоморфологическим и гидрогеологическим условиям региона, районирование территории по условиям восполнения запасов подземных вод.

Aim of work (in Kazakh) : Елді мекендерді, өнеркәсіптік кәсіпорындарды сумен қамтамасыз ету және жайылымдарды суландыру мақсатында Орталық Қазақстанның су тапшылығы шағын шоқылы аудандарында жер асты суларының қорларын жасанды түрде толықтыруға (ЖСҚЖТ) арналған перспективалы алаңдарды ғылыми негіздеу және анықтау, өңірдің әртүрлі физика-географиялық, геологиялық-геоморфологиялық және гидрогеологиялық жағдайларына қатысты ЖСҚЖТ типтік технологиялық схемаларын әзірлеу, аумақты жерасты суларының қорларын толтыру шарттары бойынша аудандастыру.

Методы исследования (на русском) : 1. Дистанционное зондирования Земли (ДЗЗ) и дешифрирование космоснимков. заключается в прогнозировании глубинных геотермических аномалий, возможности сопоставительного анализа с глубинными геофизическими данными. Тепловизионное зондирование глубинного строения термодинамического поля осуществляется на основе общих положений термодинамики, при этом выделяются ГГ структуры, качественно оценивается их водонасыщенность. 2. Проведение комплекса полевых исследований с целью изучения перспективных площадей для ИВЗПВ, выявленных при дешифрировании космоснимков: рекогносцировочные маршруты с выявлением границ распространения ВНГ, обследованием водозаборов и отдельных водопроявлений, обследование перспективных площадей для ИВЗПВ и участков пастбищ, выявленных при дешифрировании результатов ДЗЗ источников воды для восполнения и пригодных по ёмкостно-фильтрационным свойствам коллекторов; бурение скважин ручным способом и проведение опытно-фильтрационных работ на перспективных участках с целью определения фильтрационных параметров; отбор проб воды на хим. анализ и грунта на водную вытяжку; в пределах участков выполнение топографической съёмки мест возможного магазинирования ПВ. 3. Метод ГГ картографирования для составления гидрогеологических карт. 4. Камеральные работы и составление карт ПВ и перспективных участков на территории исследуемых районов. 5. Метод разработки технологических схем ИВЗПВ с учётом физико-географических и геолого-геоморфологических условий исследуемой территории.

Методы исследования (на казахском) : 1. ЖҚЗ және ғарыштық суреттерді дешифрлеу ол терең геотермиялық ауытқуларды, терең геофизикалық мәліметтермен салыстырмалы талдау мүмкіндігін болжаудан тұрады. Термодинамикалық өрістің терең құрылымын термобейнелеу термодинамиканың жалпы ережелері негізінде жүзеге асырылады, сонымен қатар ГГ құрылымдар бөлінеді, олардың су қанықтылығы сапалы түрде бағаланады. 2. Ғарыш суреттерін дешифрлеу кезінде анықталған ЖАС қорларын жасанды толықтыруға арналған перспективалық алаңдарды зерделеу мақсатында далалық зерттеулер кешенін жүргізу: СГ таралу шекараларын анықтаумен, су қабылдағыштарды, жекелеген су пункттерін және су көріністерін зерттей отырып, барлау маршруттары ЖҚЗ нәтижелерін дешифрлеу кезінде анықталған ЖҚЗ және жайылым учаскелері үшін перспективалы алаңдарды тексеру; топырақтың сүзу параметрлерін анықтау мақсатында ұңғымаларды қолмен бұрғылау және оларда перспективалы учаскелерде тәжірибелік-сүзу жұмыстарын жүргізу; химиялық талдауға, сондай-ақ су сорғышқа топырақ сынамаларын алу; учаскелер шегінде кеңістіктік өлшеулердің жоғары дәлдігін қамтамасыз ететін, жерасты суларын ықтимал сатып алу орындарының топографиялық түсірілімін орындау. 4. Мамандандырылған ГГ карталардың құрастыру. 5. Камералдық жұмыстар және зерттелетін аудандар аумағында ЖАС және перспективалы учаскелердің карталарын жасау. 6. Зерттелетін аумақтың физика-географиялық және геологиялық-геоморфологиялық жағдайларын ескере отырып, ЖСҚЖТ технологиялық схемаларын әзірлеу әдісі.

Obtained results and novelty (in Russian) : 1. По результатам дешифрирования космических снимков установлено, что узлы наибольшей плотности линеаментов соответствуют зонам тектонической раздробленности водовмещающих пород. Основные перспективные участки приурочены к аллювиальным долинам рек Нура, Атасу, Сарысу, Жаман-Кон, Жаксы-Кон, Теренбутак и их притокам, а также к карбонатным структурам девона–карбона, палеозойским отложениям и интрузивным массивам. 2. Проведены полевые обследования на территории проводимых работ. Выявлено 12 перспективных участков для ИВЗПВ. Проведенные полевые и камеральные работы показали: по результатам бурения скважин определен состав водоносных отложений зоны аэрации, уровень залегания грунтовых вод; - в лабораторных условиях определен хим. состав отобранных на участках проб грунтовых вод - по результатам наливов в скважины определен Кф водоносных отложений; - лабораторный анализ отобранных грунтов позволил определить их солевой состав; - в ходе съёмки рельефа оконтурены перспективные участки строительства плотин и выполнена крупномасштабная съёмка долин и пойм, что позволило точно определить площадь затопления и объём удерживаемой воды. Точки топосъемки снимались в прямоугольных координатах Pulkovo 1942 zone 13N и Pulkovo 1942 zone 12N. Разработаны типовые технологические схемы ИВЗПВ, предварительно оценен потенциал их использования на территории исследования для водоснабжения сельских НП и обводнения пастбищ.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : 1. Ғарыштық суреттерді дешифрлеу нәтижелері бойынша сызықтардың ең үлкен тығыздығының түйіндері су өткізгіш жыныстардың тектоникалық бөлшектену аймақтарына сәйкес келетіндігі анықталды. ЖҚЗ деректерін кешенді ГГ және сызықтық-геодинамикалық талдау жарықшақты ескере отырып, негізгі ГГ параметрлер бойынша топтастырылған жаңа перспективалы аймақтарды болжауға мүмкіндік берді. Перспективалы учаскелер Нұра, Атасу, Сарысу, Жаманқон, Жақсыкон, Тереңбұтақ өзендерінің аллювиалды аңғарларымен және олардың салаларымен, сондай-ақ девон-карбон карбонатты құрылымдарымен, палеозой шөгінділерімен және интрузивті массивтермен шектеседі. 2. Далалық барлау жұмыстары жүргізілді, ЖАС жасанды толтыруға арналған 12 перспективалы учаске анықталды, сол бойынша талдамалық көрсеткіштері мынандай: ұңғымаларды бұрғылау нәтижелері бойынша аэрация аймағының сулы шөгінділерінің құрамы, ЖАС пайда болу деңгейі анықталды; зертханалық жағдайда учаскелерде ЖАС хим. құрамы анықталды; ұңғымаларға суқұю нәтижелері бойынша сулы шөгінділердің Кс анықталды; топырақты зертханалық талдау олардың тұз құрамын анықталды; жер бедерін түсіру барысында бөгеттер құрылысының перспективалы учаскелер контурланып, аңғарлар мен жайылмалардың ауқымды түсірілімі орындалды. Топографиялық нүктелер Pulkovo 1942 zone 13N және Pulkovo 1942 zone 12N тікбұрышты координаттарында түсірілген. ЖАС жасанды толтырудың үлгілік технологиялық схемалары әзірленді және пайдалану әлеуеті бағаланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Будут выбраны и обоснованы типы и схемы искусственного восполнения запасов подземных вод на 12-ти перспективных участках исследуемой территории (рисунки 1-12). Обобщенные результаты лягут в основу специализированных гидрогеологических карт мелкосопочных районов Центрального Казахстана м-ба 1:1 000 000 – 1:500 000 с районированием территории региона по условиям ИВЗПВ и крупномасштабных гидрогеологических карт перспективных площадей, что позволит наметить и нанести конкретные участки для ИВЗПВ.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Зерттелетін аумақтың 12 перспективалы учаскелерінде жерасты суларының қорларын жасанды толықтырудың түрлері мен схемалары таңдалады және негізделеді. Жалпыланған нәтижелер ауқымдағы Орталық Қазақстанның шағын шоқты аудандарының мамандандырылған 1:1 000 000 – 1:500 000 масштабтағы гидрогеологиялық карталарын және жер асты суларының қорларын жасанды толықтыру (ЖСҚЖТ) шарттары бойынша өңір аумағын аудандастыра отырып перспективалы аудандардың ауқымды гидрогеологиялық карталарын жасауда негізге алынады, бұл жер асты суларының қорларын жасанды толықтыру (ЖСҚЖТ) үшін нақты учаскелерді белгілеуге және салуға мүмкіндік береді.

Level of implementation (in Russian) : Будут обоснованы технологические схемы искусственного восполнения запасов подземных вод в различных физико-климатических и геолого-геоморфологических условиях для хозяйственно-питьевого и производственно-технического водообеспечения.

Level of implementation (in Kazakh) : Шаруашылық-ауыз су және өндірістік-техникалық сумен қамтамасыз ету үшін әртүрлі физика-климаттық және геологиялық-геоморфологиялық жағдайларда жерасты суларының қорларын жасанды толықтырудың технологиялық схемалары негізделетін болады.

Efficiency (in Russian) : на основе дифференцированной по площади оценки изученной территории проведено районирование по условиям ИВЗПВ, что является научным обоснованием перспективности применения методов ИВЗПВ Внедрение разработанных схем ИВЗПВ внесет вклад в решение вопросов сельскохозяйственного водоснабжения, в частности обводнения пастбищ, в проблему превентивных мер снижения разрушительных действий паводкового стока, составляющего 90 процентов годового поверхностного стока на территории области.

Efficiency (in Kazakh) : ЖСҚЖТТ әзірленген схемаларын енгізу ауыл шаруашылығын сумен жабдықтау, атап айтқанда жайылымдарды суландыру мәселелерін шешуге, облыс аумағындағы жылдық жер үсті ағынының 90 пайызын құрайтын су тасқыны ағынының жойқын әрекеттерін төмендетудің алдын алу шаралары мәселелеріне үлес қосады.

Field of application (in Russian) : Результаты научно-прикладных исследований представляются в виде справок, тематических карт и практических рекомендаций для государственных органов (Комитет геологии МПиС РК, МВР РК, МЧС РК,), местных исполнительных органов Карагандинской области, занимающиеся обеспечением сельскохозяйственного водоснабжения, природоохранных организаций, водопользователей и водопотребителей (жилищно-коммунальные хозяйства, фермерские и крестьянские хозяйства), проектных организаций в области водного хозяйства и гидрогеологии.

Field of application (in Kazakh) : Ғылыми-қолданбалы зерттеулердің нәтижелері Ауыл шаруашылығы сумен жабдықтауды қамтамасыз етумен айналысатын мемлекеттік органдарға (ҚР МПиС, ҚР ІІМ, ҚР ТЖМ, Геология комитеті), Қарағанды облысының жергілікті атқарушы органдарына, табиғат қорғау ұйымдарына, су пайдаланушылар мен су тұтынушыларға (тұрғын үй-коммуналдық шаруашылықтар, фермерлік және шаруа қожалықтары) су шаруашылығы және гидрогеология саласындағы жобалау ұйымдарына анықтамалар, тақырыптық карталар және практикалық ұсынымдар түрінде ұсынылады.