The object of research, development or design (in Russian) : кальцийфосфатные покрытия на поверхности сплавов титана ВТ1-0 и циркония в крупнозернистом и мелкозернистом состояниях, полученные методами микродугового оксидирования.

The object of research, development or design (in Kazakh) : микродоғалық тотығу әдістерімен алынған ірі және ұсақ дәнді күйдегі титан VT1-0 және цирконий қорытпаларының бетіндегі кальций фосфатты қаптамалары.

Aim of work (in Russian) : Изучить физические закономерности формирования кальций-фосфатных покрытий на поверхности крупнозернистых и мелкозернистых биоинертных сплавов титана и циркония c высокими физико-механическими, электрохимическими, трибологическими свойствами. биопокрытия

Aim of work (in Kazakh) : Титан және цирконий қорытпаларының бетінде физикалық-механикалық, электрохимиялық, трибологиялық қасиеттері жоғары кальций фосфатты қаптамаларының түзілуінің физикалық принциптерін зерттеу.

Методы исследования (на русском) : При анализе сырья и получаемой продукции используются различные физико-химические методы анализа: химический анализ, рентгеноструктурный анализ, ИК-спектроскопия, трибологический, скретч-тест, кристаллооптическая, спектральная, минералогическая, электронная микроскопия. Морфология, толщина и характер износа: электронная и оптическая микроскопия (JXA-8230, Leica DM IRM 2002). Химический состав: микрозондовый анализ с использованием сканирующей электронной микроскопии (СЭМ). Кристаллическая структура, фазовый состав и кристалличность: рентгенофазовый анализ (РФА) (D8 Advance, BRUKER). Прочность: электромеханические испытания на сжатие, растяжение и изгиб (Shimadzu AG-100kNx).

Методы исследования (на казахском) : Бастапқы материалдар мен алынған өнімдерді талдау кезінде талдаудың әртүрлі физикалық-химиялық әдістері қолданылады: химиялық анализ, рентгендік дифракция, ИҚ-спектроскопиялық, трибологиялық, сызаттық сынау, кристалдық-оптикалық, спектрлік, минералогиялық, электронды микроскопия. Морфологиясы, қалыңдығы және тозу үлгісі: электронды және оптикалық микроскопия (JXA-8230, Leica DM IRM 2002). Химиялық құрамы: сканерлеуші ​​электронды микроскопияны (SEM) қолданатын микрозондты талдау. Кристалл құрылымы, фазалық құрамы және кристалдылығы: рентгендік дифракция (XRD) талдауы (D8 Advance, BRUKER). Беріктік: электромеханикалық қысу, созылу және иілу сынақтары (Shimadzu AG-100kNx).

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые установлены закономерности изменения размера зерна и микротвёрдости титановых сплавов при различном числе циклов интенсивной пластической деформации (5, 20 и 350 циклов), показавшие прямую зависимость твёрдости от степени измельчения зерна. Выявлено формирование пластинчатой мартенситной α-фазы в титане после трёх и шести переходов деформации, а также количественные изменения её морфологии (уменьшение толщины пластин с 250 до 120 мкм).Показано влияние накопленной деформации на повышение микротвёрдости циркония и установлена связь между степенью деформации и равномерностью структуры. Получены новые данные о механизме изменения прочности и пластичности титановых и циркониевых сплавов при формировании мелкозернистой структуры: рост прочности до 711 МПа сопровождается снижением пластичности до 18–19% вследствие увеличения доли большеугловых границ и изменения объёмной доли мартенсита.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет титан қорытпаларындағы түйіршік өлшемі мен микроқаттылықтың өзгеру заңдылықтары әртүрлі сандағы ауыр пластикалық деформация циклдерінен кейін (5, 20 және 350 цикл) белгіленді, бұл қаттылық пен түйіршіктің тазаруы арасындағы тікелей байланысты көрсетеді. Үш және алты деформациялық ауысулардан кейін титандағы пластиналы мартенситті α-фазаның пайда болуы, сондай-ақ оның морфологиясындағы сандық өзгерістер (пластина қалыңдығының 250-ден 120 мкм-ге дейін төмендеуі) анықталды. Цирконийдің микроқаттылығының артуына жинақталған деформацияның әсері көрсетілді және деформация дәрежесі мен құрылымдық біркелкілік арасындағы байланыс орнатылды. Ұсақ түйіршікті құрылымды қалыптастыру кезінде титан және цирконий қорытпаларындағы беріктік пен созылғыштықтың өзгеру механизмі туралы жаңа деректер алынды: беріктіктің 711 МПа-ға дейін артуы жоғары бұрышты шекаралардың үлесінің артуына және мартенситтің көлемдік үлесінің өзгеруіне байланысты созылғыштықтың 18-19%-ға дейін төмендеуімен қатар жүреді.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Будут определены после завершения работ по проекту.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Жоба аяқталғаннан кейін анықталады.

Level of implementation (in Russian) : Текущий уровень готовности технологии (TRL) оценивается как 1, что соответствует выявлению и обоснованию базовых научных принципов. Полученные результаты по изменению прочности и пластичности титановых и циркониевых сплавов при формировании мелкозернистой структуры демонстрируют потенциал дальнейшей прикладной проработки с последующим целевым внедрением в медицине, стоматологии, ортопедии.

Level of implementation (in Kazakh) : Қазіргі технологиялық дайындық деңгейі (TRL) 1 деп бағаланады, бұл негізгі ғылыми қағидаларды анықтауға және негіздеуге сәйкес келеді. Ұсақ түйіршікті құрылымды қалыптастыру кезінде титан және цирконий қорытпаларының беріктігі мен созылғыштығының өзгеруі бойынша алынған нәтижелер медицинада, стоматологияда және ортопедияда кейіннен мақсатты түрде енгізумен бірге қолданбалы әзірлемелердің әлеуетін көрсетеді.

Efficiency (in Russian) : Проведённые исследования показали высокую эффективность предложенных режимов интенсивной пластической деформации (ИПД) для управления микроструктурой и механическими свойствами титановых и циркониевых сплавов. Разработанные режимы позволили существенно измельчить зерно (до 44 мкм для титана и до 38 мкм для циркония), что привело к значительному повышению прочностных характеристик и микротвёрдости. Увеличение прочности титановых сплавов с 365 до 692–711 МПа и рост микротвёрдости до 2800 МПа демонстрируют результативность выбранных параметров деформации. Для циркониевых заготовок увеличенное число оборотов обеспечило повышение однородности структуры и стабильный рост микротвёрдости, что подтверждает эффективность метода в формировании мелкозернистых состояний.

Efficiency (in Kazakh) : Жүргізілген зерттеулер титан және цирконий қорытпаларының микроқұрылымы мен механикалық қасиеттерін бақылау үшін ұсынылған ауыр пластикалық деформация (ҚПД) режимдерінің жоғары тиімділігін көрсетті. Әзірленген режимдер түйіршіктерді айтарлықтай тазартуға мүмкіндік берді (титан үшін 44 мкм дейін және цирконий үшін 38 мкм дейін), нәтижесінде беріктік сипаттамалары мен микроқаттылықтың айтарлықтай артуына әкелді. Титан қорытпаларының беріктігінің 365-тен 692–711 МПа-ға дейін артуы және микроқаттылықтың 2800 МПа-ға дейін артуы таңдалған деформация параметрлерінің тиімділігін көрсетеді. Цирконий дайындамалары үшін айналымдар санының артуы құрылымдық біртектіліктің артуын және микроқаттылықтың тұрақты өсуін қамтамасыз етті, бұл әдістің ұсақ түйіршікті күйлерді қалыптастырудағы тиімділігін растайды.

Field of application (in Russian) : изготовления имплантатов в травматологии, ортопедии, челюстно-лицевой хирургии, стоматологии и т.д.

Field of application (in Kazakh) : травматология, ортопедия, жақ-бет хирургиясы, стоматология және т.б. салаларда имплантаттар өндірісі.