The object of research, development or design (in Russian) : Пастбищные экосистемы юго-востока Казахстана

The object of research, development or design (in Kazakh) : Оңтүстік-шығыс Қазақстанның жайылымдық экожүйелері

Aim of work (in Russian) : Оценка воздействия естественных и антропогенных факторов на степень деградации растительного и почвенного покрова пастбищных экосистем и динамику их функций в экологическом градиенте горных, предгорно-степных и пустынных поясов Юго-восточного Казахстана и разработка мер по рациональному использованию и сохранению пастбищных ресурсов.

Aim of work (in Kazakh) : Оңтүстік-Шығыс Қазақстанның таулы, тау бөктеріндегі далалық және шөлді белдеулерінің экологиялық градиентіндегі жайылым экожүйелерінің өсімдіктері мен топырақ жамылғысының деградация дәрежесіне табиғи және антропогендік факторлардың әсерін және олардың функцияларының динамикасын бағалау және жайылым ресурстарын ұтымды пайдалану мен сақтау шараларын әзірлеу.

Методы исследования (на русском) : Молекулярно-генетические, биолого-морфологические, эколого-ценотические, геоботанические, статистические и лабораторно-полевые методы исследования.

Методы исследования (на казахском) : Молекулалық-генетикалық, биологиялық-морфологиялық, экологиялық-ценоздық, геоботаникалық, статистикалық және зертханалық-далалық зерттеу әдістері.

Obtained results and novelty (in Russian) : Впервые в зональном аспекте (горная, предгорно-степная) комплексно проведены исследования по изучению влияния выпаса скота как на функцию, так и на структуру почвенных микроорганизмов, а также причины деградации пастбищ и разработка восстановления зонально-типичного флористического разнообразия и кормовой производительности деградированных пастбищных экосистем на исследуемой территории. Впервые проведены анализы с использованием молекулярно-генетического (ISSR- и IRAP-маркеры) метода по оценке состояния ценопопуляций редких, эндемичных, реликтовых и исчезающих видов растений юго-востока Казахстана. Определены факторы деградации и разработаны критерии оценки степени антропогенной нарушенности пастбищной растительности. Изучены механизмы и уровень влияния выпаса скота на нарушение функциональности почвы, растительного покрова и микробных сообществ. Изучена антропогенная динамика растительности включая урожайность сообществ и питательность кормов. По результатам научных исследований опубликованы научные статьи в зарубежных рецензируемых научных журналах Web science и Scopus. Опубликованы статьи в рецензируемом отечественном издании, рекомендованном КОКНВО.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : Алғаш рет аймақтық аймақтарда (таулы және тау етегіндегі далалы) мал жаюдың топырақ микроорганизмдерінің функциясы мен құрылымына әсерін, сондай-ақ жайылымның деградациясының себептерін және зерттеу аймағындағы деградацияланған жайылым экожүйелерінің аймақтық-типтік флористикалық әртүрлілігін және жемшөп өнімділігін қалпына келтіруді зерттеу үшін кешенді зерттеулер жүргізілді. Алғаш рет Оңтүстік-Шығыс Қазақстандағы сирек кездесетін, эндемикалық, реликттік және жойылып бара жатқан өсімдік түрлерінің ценопопуляцияларының жағдайын бағалау үшін молекулалық-генетикалық әдісті (ISSR және IRAP маркерлері) қолдана отырып талдаулар жүргізілді. Деградация факторлары анықталды және жайылым өсімдіктеріне антропогендік бұзылу дәрежесін бағалау критерийлері әзірленді. Мал жаюдың топырақтың функционалдығының, өсімдік жамылғысының және микробтық қауымдастықтардың бұзылуына әсер ету механизмдері мен деңгейі зерттелді. Қауымдастық өнімділігі мен жемшөптің тағамдық құндылығын қоса алғанда, антропогендік өсімдіктер динамикасы қарастырылды. Зерттеу нәтижелеріне негізделген ғылыми мақалалар Web Science және Scopus сияқты халықаралық рецензияланатын ғылыми журналдарда жарияланды. Жобаның негізгі нәтижелерін Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігінің Ғылым және жоғары білім саласында сапаны қамтамасыз ету комитеті ұсынған журналдарында жарияланды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : Основные конструктивные показатели включают разработку системы мониторинга деградации, картографирование, сбор данных о биоразнообразии и качестве почвы, а также разработка методов восстановления пастбищ. Технико-экономические показатели связаны с оценкой экономического ущерба от деградации, расчётом затрат на восстановление и определение экономической эффективности внедрения мер по управлению пастбищами и их устойчивого использования.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : Негізгі өнімділік көрсеткіштеріне деградацияны бақылау жүйесін әзірлеу, картаға түсіру, биоәртүрлілік пен топырақ сапасы туралы деректер жинау және жайылымдарды қалпына келтіру әдістерін әзірлеу кіреді. Техникалық және экономикалық көрсеткіштер деградациядан болатын экономикалық шығындарды бағалауды, қалпына келтіру шығындарын есептеуді және жайылымдарды басқару шараларын енгізудің және оларды тұрақты пайдаланудың экономикалық тиімділігін анықтауды қарастырады.

Level of implementation (in Russian) : Степень внедрения результатов исследования высокая, поскольку оценка деградации пастбищных экосистем юго-востока Казахстана напрямую связана с необходимостью разработки и принятия мер по сохранению и устойчивому управлению этими территориями. Это может способствовать внедрению в следующие области: Разработка нормативной базы: результаты могут лечь в основу новых или обновленных нормативных документов, регулирующих использование пастбищ и предотвращающих дальнейшую деградацию. Планирование землепользования: понимание степени деградации и ее причин позволит более эффективно планировать землепользование, выделять деградировавшие земли для восстановления и устанавливать лимиты на использование пастбищ. Результаты исследования могут быть использованы для повышения осведомленности местного населения о проблемах деградации пастбищ и необходимости их бережного использования.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері өте тиімді, себебі Оңтүстік-Шығыс Қазақстандағы жайылым экожүйелерінің деградациясын бағалау осы аумақтар үшін табиғатты қорғау және тұрақты басқару шараларын әзірлеу және енгізу қажеттілігіне тікелей әсер етеді. Бұл келесі салаларда енгізуді жеңілдетуі мүмкін: Нормативтік базаны әзірлеу: Нәтижелер жайылымдарды пайдалануды реттейтін және одан әрі деградацияның алдын алатын жаңа немесе жаңартылған ережелердің негізін қалауы мүмкін. Жерді пайдалануды жоспарлау: Деградацияның ауқымын және оның себептерін түсіну жерді пайдалануды тиімдірек жоспарлауға, қалпына келтіру үшін деградацияланған жерлерді бөлуге және жайылымдарды пайдалану шектерін белгілеуге мүмкіндік береді. Зерттеу нәтижелері жергілікті қауымдастықтар арасында жайылымдардың деградациясы мәселелері және оларды мұқият басқару қажеттілігі туралы хабардарлықты арттыру үшін пайдаланылуы мүмкін.

Efficiency (in Russian) : Эффективность данного исследования заключается в том, что предотвращение деградации, соблюдение технологии выпаса скота приведет к восстановлению продуктивности пастбищ на 10-15%, что повысит выход животноводческой продукции на 5-10%.

Efficiency (in Kazakh) : Бұл зерттеудің тиімділігі мынада: деградацияның алдын алу және жайылым технологиясын сақтау жайылым өнімділігін 10-15%-ға қалпына келтіруге әкеледі, бұл мал шаруашылығы өнімдерін өндіруді 5-10%-ға арттырады.

Field of application (in Russian) : Оценка воздействия деградации на пастбищные экосистемы юго-востока Казахстана охватывает экологию и сельское хозяйство включая разработку мер по предотвращению деградации, планирование устойчивого землепользования и разработку природоохранных программ. Это исследование может использоваться для повышения экологической безопасности региона, сохранения биоразнообразия и поддержки животноводства.

Field of application (in Kazakh) : Оңтүстік-шығыс Қазақстандағы жайылымдық экожүйелерге деградацияның әсерін бағалау экология мен ауыл шаруашылығын, соның ішінде деградацияның алдын алу шараларын әзірлеуді, жерді тұрақты пайдалануды жоспарлауды және табиғатты қорғау бағдарламаларын қамтиды. Бұл зерттеу аймақтың экологиялық қауіпсіздігін жақсарту, биоәртүрлілікті сақтау және мал шаруашылығын қолдау үшін пайдаланылуы мүмкін.