The object of research, development or design (in Russian) : Водосбор бассейна реки Шу (характеристики и состояние территории), качество воды (химические и физико-химические параметры, биологическое состояние), источники загрязнения (промышленность, сельское хозяйство, бытовые стоки), экологическое состояние (влияние климатических факторов и антропогенных нагрузок на водные ресурсы), экологические нормы и методология нормирования (подходы к оценке и управлению антропогенной нагрузкой).

The object of research, development or design (in Kazakh) : Шу өзені бассейнінің су жинау алабы (аумақтың сипаттамалары мен жағдайы), судың сапасы (химиялық және физика-химиялық параметрлер, биологиялық сипаттамасы), ластану көздері (өнеркәсіп, ауыл шаруашылығы, тұрмыстық ағындар), экологиялық жағдайы (су ресурстарына климаттық факторлар мен антропогендік жүктемелердің әсері), экологиялық нормалар мен нормалау әдістемесі (бағалау тәсілдері және антропогендік жүктемені басқару).

Aim of work (in Russian) : Цель проекта - разработка принципов экологического нормирования антропогенной нагрузки на водосборах трансграничных рек с учетом всех природных и антропогенных факторов, характеризующих поведение водной экосистемы, находящейся в состоянии устойчивого равновесия, что позволит определить устойчивость экосистем, а также экологическую безопасность технических объектов на стадии технико-экологического обоснования.

Aim of work (in Kazakh) : Жобаның мақсаты-тұрақты тепе-теңдік жағдайындағы су экожүйесінің жағдайын сипаттайтын барлық табиғи және антропогендік факторларды ескеріп, трансшекаралық өзендердің су жинау алаптарындағы антропогендік жүктемені экологиялық нормалау қағидаттарын әзірлеу, бұл экожүйелердің тұрақтылығын, сондай-ақ техникалық-экологиялық негіздеме сатысында техникалық объектілердің экологиялық қауіпсіздігін айқындауға мүмкіндік береді.

Методы исследования (на русском) : Ландшафтно-бассейновый подход, принципы устойчивого развития и рационального природопользования, методология интегрированного управления водными ресурсами, современные методики оценки климатических и гидрологических изменения, водообеспеченности населения, способы и приемы определения антропогенных нагрузок на водные объекты и их водосборные территории (прямые и косвенные воздействия), в рамках динамико-стохастической концепции, для определения вероятностной формы предвидения их в пространственных и временных аспектах в территории водосбора речных бассейнов.

Методы исследования (на казахском) : Ландшафт-бассейндік тәсіл, орнықты даму және табиғатты ұтымды пайдалану қағидаттары, су ресурстарын бірлесіп басқару әдістемесі, климаттық және гидрологиялық өзгерістерді бағалаудың қазіргі заманғы әдістемелері, халықтың сумен қамтамасыз етілуі, су объектілеріне және олардың су жинау аумақтарына антропогендік жүктемелерді (тікелей және жанама әсерлер) айқындау тәсілдері мен әдістері, динамикалық-стохастикалық тұжырымдама шеңберінде, өзен бассейндерінің су жинау аумағындағы кеңістіктік және уақыттық аспектілерде ықтималдық шартта болжауды айқындау.

Obtained results and novelty (in Russian) : - Проведена геоэкологическая оценка речных бассейнов, что позволило на основе многолетних наблюдений гидрохимических и гидробиологических показателей провести оценку экологического состояния речных бассейнов с использованием индекса Шеннона для выявления факторов; - С использованием линейного тренда по программе Microsoft Excel были определены тенденции изменения качества водных ресурсов речных бассейнов с учетом современной динамики водопользования в регионах; -С использованием математических моделей на базе уравнения гидрогеохимического баланса веществ в речных бассейнах, описывающих поведение водной системы с учетом всех природных и антропогенных факторов, была разработана модель; - Были проанализированы материалы по изменению и эффективности водопользования. Подготовлены картографические материалы по речному бассейну.

Obtained results and novelty (in Kazakh) : - Өзен бассейндерінің көпжылдық гидрохимиялық және гидробиологиялық бақылаулар негізінде геоэкологиялық бағалау жүргізілді, бұл өзен бассейндерінің экологиялық жағдайын Шеннон индексін қолдана отырып бағалауға және әсер ететін факторларды анықтауға мүмкіндік берді; - Microsoft Excel бағдарламасында сызықтық трендті қолдана отырып, аймақтардағы қазіргі су пайдалану динамикасын ескере отырып, өзен бассейндерінің су ресурстарының сапасының өзгеру тенденциялары анықталды; - Су жүйесінің жағдайын сипаттайтын өзен бассейндеріндегі заттардың гидрогеохимиялық тепе-теңдік теңдеуіне негізделген математикалық модельдерді пайдаланып, барлық табиғи және антропогендік факторларды ескере отырып, модель әзірленді; -Су пайдаланудың өзгеруі мен тиімділігі бойынша материалдар талданды. Өзен алабы бойынша картографиялық материалдар дайындалды.

The main constructive and technical economic indicators (in Russian) : - физико-химические показатели воды реки Шу за период 2013–2023 годы; - показатели относительной влажности воздуха по 9 метеостанциям за многолетний период 1966-2024.

The main constructive and technical economic indicators (in Kazakh) : -2013-2023 жылдар аралығындағы Шу өзенінің суының физика-химиялық көрсеткіштері; -1966-2024 жылдар аралығындағы 9 метеостанция бойынша ауаның салыстырмалы ылғалдылық көрсеткіштері.

Level of implementation (in Russian) : Результаты исследования могут быть использованы для разработки новой концепции комплексного использования водных ресурсов, обеспечивающих их эколого-социально-экономическую устойчивость и могут быть использованы как базовая основа комплексного обустройства водосборов бассейна рек.

Level of implementation (in Kazakh) : Зерттеу нәтижелері экологиялық-әлеуметтік-экономикалық тұрақтылығын қамтамасыз ететін су ресурстарын кешенді пайдаланудың жаңа тұжырымдамасын әзірлеу үшін пайдаланылуы мүмкін және өзен бассейнінің су алаптарын кешенді орналастырудың негізі ретінде пайдаланылуы мүмкін.

Efficiency (in Russian) : Проект позволяет экологически обосновать нормативы, касающиеся объемов изъятия воды и предельно допустимых сбросов загрязняющих веществ, что в свою очередь способствует достижению необходимого качества вод. Для анализа различных типов антропогенного воздействия (гидрохимического, техногенного и биогенного) предлагаются критерии экологического нормирования. На основе проведенного анализа водохозяйственной деятельности будут разработаны водоохранные мероприятия, направленные на улучшение качества воды в реке и общее состояние водного объекта.

Efficiency (in Kazakh) : Жоба суды алу көлеміне және ластаушы заттардың шекті рұқсат етілген төгінділеріне қатысты нормативтерді экологиялық тұрғыдан негіздеуге мүмкіндік береді, бұл өз кезегінде судың қажетті сапасына қол жеткізуге ықпал етеді. Антропогендік әсердің әртүрлі түрлерін (гидрохимиялық, техногендік және биогендік) талдау үшін экологиялық нормалау критерийлері ұсынылады. Су шаруашылығы қызметіне жүргізілген талдау негізінде өзендегі судың сапасын және су объектісінің жалпы жағдайын жақсартуға бағытталған су қорғау іс-шаралары әзірленетін болады.

Field of application (in Russian) : Потребителями полученных результатов по Проекту могут быть водохозяйственные организаций - это бассейновые управления и водхозы, а также проектные институты, занимающиейся с вопросами водообеспеченности, водопользования и охраны водных ресурсов.

Field of application (in Kazakh) : Жоба бойынша алынған нәтижелердің тұтынушылары су шаруашылығы ұйымдары бола алады - бұл бассейндік басқармалар мен су шаруашылығы кәсіпорындары, сондай-ақ сумен жабдықтау, суды пайдалану және су ресурстарын қорғау мәселелерімен айналысатын жобалау институттары.